Bhagavad Geeta Adhyay 14 (Gunatraya Vibhaga Yoga) : рд╢्рд░ीрдордж्рднрдЧрд╡рдж्рдЧीрддा - рдЕрдз्рдпाрдп 14 (рдЧुрдгрдд्рд░рдп рд╡िрднाрдЧ рдпोрдЧ)
рднрдЧрд╡рдж्рдЧीрддा рдЕрдз्рдпाрдп 14: рдЧुрдгрдд्рд░рдп рд╡िрднाрдЧ рдпोрдЧ – 27 рд╢्рд▓ोрдХ, рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдФрд░ рд╕рд░рд▓ рд╣िंрджी рдЕрд░्рде
Bhagavad Gita Chapter 14 | Gita Adhyay 14 | Gunatraya Vibhaga Yoga | 27 Shlokas in Sanskrit with Hindi Meaning

рднрдЧрд╡рдж्рдЧीрддा рдЕрдз्рдпाрдп 14: рдЧुрдгрдд्рд░рдп рд╡िрднाрдЧ рдпोрдЧ рдХा рдкрд░िрдЪрдп
рд╢्рд░ीрдордж्рднрдЧрд╡рдж्рдЧीрддा рдХा рдЪौрджрд╣рд╡ाँ рдЕрдз्рдпाрдп “рдЧुрдгрдд्рд░рдп рд╡िрднाрдЧ рдпोрдЧ” (Gunatraya Vibhaga Yoga) рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдХुрд▓ 27 рд╢्рд▓ोрдХ рд╣ैं। рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдоें рднрдЧрд╡ाрди рд╢्рд░ीрдХृрд╖्рдг рд╕рдд्рдд्рд╡, рд░рдЬрд╕् рдФрд░ рддрдорд╕्—рдЗрди рддीрди рдЧुрдгों, рдЙрдирдХे рд╕्рд╡рднाрд╡, рдордиुрд╖्рдп рдХे рдЬीрд╡рди рдкрд░ рдЙрдирдХे рдк्рд░рднाрд╡ рдФрд░ рдЙрдирд╕े рдКрдкрд░ рдЙрдардиे рдХे рдоाрд░्рдЧ рдХो рд╕рдордЭाрддे рд╣ैं। рднрдЧрд╡ाрди рд╢्рд░ीрдХृрд╖्рдг рдмрддाрддे рд╣ैं рдХि рдпे рддीрди рдЧुрдг рдЬीрд╡ рдХो рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╢рд░ीрд░ рдФрд░ рд╕ंрд╕ाрд░ рдХे рдмंрдзрдиों рд╕े рдЬोрдб़рддे рд╣ैं।
рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдХे рдЪाрд░ core concepts рд╣ैं:
рд╕рдд्рдд्рд╡ → рд░рдЬ → рддрдо → рдЧुрдгाрддीрдд рдЕрд╡рд╕्рдеा
рдЧीрддा рдЕрдз्рдпाрдп 14 рдоें рднрдЧрд╡ाрди рдмрддाрддे рд╣ैं рдХि рдпे рддीрдиों рдЧुрдг рдк्рд░рдХृрддि рд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрдХрд░ рджेрд╣рдзाрд░ी рдЬीрд╡ рдХो рд╢рд░ीрд░ рдФрд░ рд╕ंрд╕ाрд░ рдХे рдЕрдиुрднрд╡ों рд╕े рдмाँрдзрддे рд╣ैं। рд╕рдд्рдд्рд╡ рдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рд╕ुрдЦ рд╕े, рд░рдЬрд╕् рдХрд░्рдо рдФрд░ рдЖрд╕рдХ्рддि рд╕े рддрдеा рддрдорд╕् рдЕрдЬ्рдЮाрди, рдк्рд░рдоाрдж рдФрд░ рдЖрд▓рд╕्рдп рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╣ै। рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдоें рддीрдиों рдЧुрдгों рдХे рд▓рдХ्рд╖рдг, рдЙрдирдХे рдмрдв़рдиे рдкрд░ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдк्рд░рднाрд╡, рдоृрдд्рдпु рдХे рдмाрдж рдЙрдирд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдЧрддि, рдХрд░्рдо рдФрд░ рдЬ्рдЮाрди рдкрд░ рдЙрдирдХे рдк्рд░рднाрд╡ рддрдеा рдЧुрдгों рд╕े рдкрд░े рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдЧुрдгाрддीрдд рдкुрд░ुрд╖ рдХे рд▓рдХ्рд╖рдг рдмрддाрдП рдЧрдП рд╣ैं।
рдЕрдз्рдпाрдп рдХे рдЕंрдд рдоें рдЕрд░्рдЬुрди рдкूрдЫрддे рд╣ैं рдХि рдЧुрдгों рд╕े рдЕрддीрдд рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдХ्рдпा рд▓рдХ्рд╖рдг рд╣ोрддे рд╣ैं рдФрд░ рд╡рд╣ рддीрдиों рдЧुрдгों рд╕े рдХैрд╕े рдКрдкрд░ рдЙрда рд╕рдХрддा рд╣ै? рднрдЧрд╡ाрди рд╢्рд░ीрдХृрд╖्рдг рдЗрд╕рдХे рдЙрдд्рддрд░ рдоें рдЧुрдгाрддीрдд рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рд▓рдХ्рд╖рдг рдмрддाрддे рд╣ैं рдФрд░ рдЕрдирди्рдп рднрдХ्рддि рдХो рдЧुрдгों рд╕े рдКрдкрд░ рдЙрдардиे рдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоाрд░्рдЧ рдмрддाрддे рд╣ैं। рднрдЧрд╡ाрди рд╢्рд░ीрдХृрд╖्рдг рдмрддाрддे рд╣ैं рдХि рдЕрдирди्рдп рднрдХ्рддिрдпोрдЧ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдордиुрд╖्рдп рддीрдиों рдЧुрдгों рдХो рдкाрд░ рдХрд░рдХे рдм्рд░рд╣्рдорднाрд╡ рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдпोрдЧ्рдп рдмрдирддा рд╣ै।
рднрдЧрд╡рдж्рдЧीрддा рдХे рддेрд░рд╣рд╡ें рдЕрдз्рдпाрдп рдоें ‘рдХ्рд╖ेрдд्рд░’ рдФрд░ ‘рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдЬ्рдЮ’ рдХे рд▓рдХ्рд╖рдгों рдХा рдиिрд░्рджेрд╢ рджेрддे рд╣ुрдП рднрдЧрд╡ाрди рд╢्рд░ीрдХृрд╖्рдг рдиे рдЕрд░्рдЬुрди рдХो рдЗрди рджोрдиों рдХे рдЬ्рдЮाрди рдХो рд╣ी рдЬ्рдЮाрди рдмрддрд▓ाрдпा рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рд╕्рд╡рд░ूрдк, рд╕्рд╡рднाрд╡, рд╡िрдХाрд░ рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рддрдд्рдд्рд╡ों рдХी рдЙрдд्рдкрдд्рддि рдХे рдХ्рд░рдо рдЖрджि рддрдеा рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдЬ्рдЮ рдХे рд╕्рд╡рд░ूрдк рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдк्рд░рднाрд╡ рдХा рд╡рд░्рдгрди рдХिрдпा।
рдкूрд░्рд╡ рдХे рд╢्рд▓ोрдХ резрепрд╡ें рдоें рднрдЧрд╡ाрди рдиे рдк्рд░рдХृрддि-рдкुрд░ुрд╖ рдХे рдиाрдо рд╕े рдк्рд░рдХрд░рдг рдЖрд░рдо्рдн рдХрд░рдХे рдЧुрдгों рдХो рдк्рд░рдХृрддिрдЬрди्рдп рдмрддाрдпा рдФрд░ реирезрд╡ें рд╢्рд▓ोрдХ рдоें рдпрд╣ рдмाрдд рднी рдХрд╣ी рдХि рдордиुрд╖्рдп рдХे рдмाрд░-рдмाрд░ рдЕрдЪ्рдЫी-рдмुрд░ी рдпोрдиिрдпों рдоें рдЬрди्рдо рд╣ोрдиे рдоें рдЧुрдгों рдХा рд╕ंрдЧ рд╣ी рд╣ेрддु рд╣ै। рдЕрдм рдЗрд╕рд╕े рдЧुрдгों рдХे рднिрди्рди-рднिрди्рди рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХ्рдпा рд╣ैं, рдпे рдЬीрд╡ाрдд्рдоा рдХो рдХैрд╕े рд╢рд░ीрд░ рдоें рдмांрдзрддे рд╣ैं, рдХिрд╕ рдЧुрдг рдХे рд╕ंрдЧ рд╕े рдХिрд╕ рдпोрдиि рдоें рдЬрди्рдо рд╣ोрддा рд╣ै, рдЧुрдгों рд╕े рдЫूрдЯрдиे рдХे рдЙрдкाрдп рдХ्рдпा рд╣ैं, рдЧुрдгों рд╕े рдЫूрдЯे рд╣ुрдП рдордиुрд╖्рдп рдХे рд▓рдХ्рд╖рдг рддрдеा рдЖрдЪрд░рдг рдХैрд╕े рд╣ोрддे рд╣ैं, рдпे рд╕рдм рдмाрддें рдмрддाрдиे рдХे рд▓िрдпे рдЗрд╕ рдЪौрджрд╣рд╡ें рдЕрдз्рдпाрдп рдХो рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै.
рд╢्рд░ीрдХृрд╖्рдг рддेрд░рд╣рд╡ें рдЕрдз्рдпाрдп рдоें рд╡рд░्рдгिрдд рдЬ्рдЮाрди рдХो рд╣ी рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░рдХे рдЪौрджрд╣рд╡ें рдЕрдз्рдпाрдп рдоें рд╡िрд╕्рддाрд░рдкूрд░्рд╡рдХ рдЕрд░्рдЬुрди рдХो рд╕рдордЭाрддे рд╣ैं।
рднрдЧрд╡рдж्рдЧीрддा рдЕрдз्рдпाрдп 14: рдоुрдЦ्рдп рддрде्рдп
| рддрде्рдп | рдЬाрдирдХाрд░ी |
|---|---|
| рдЕрдз्рдпाрдп | 14рд╡ाँ рдЕрдз्рдпाрдп |
| рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдиाрдо | рдЧुрдгрдд्рд░рдп рд╡िрднाрдЧ рдпोрдЧ |
| English Name | Gunatraya Vibhaga Yoga |
| рдХुрд▓ рд╢्рд▓ोрдХ | 27 |
| рдоुрдЦ्рдп рд╡िрд╖рдп | рд╕рдд्рдд्рд╡, рд░рдЬрд╕् рдФрд░ рддрдорд╕् |
| рддीрди рдЧुрдгों рдХा рд╕्рд░ोрдд | рдк्рд░рдХृрддि |
| рд╕рдд्рдд्рд╡ рдХा рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕ंрдмंрдз | рдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рд╕ुрдЦ |
| рд░рдЬрд╕् рдХा рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕ंрдмंрдз | рдХрд░्рдо, рдЗрдЪ्рдЫा рдФрд░ рдЖрд╕рдХ्рддि |
| рддрдорд╕् рдХा рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕ंрдмंрдз | рдЕрдЬ्рдЮाрди, рдоोрд╣, рдк्рд░рдоाрдж рдФрд░ рдЖрд▓рд╕्рдп |
| рдЕंрддिрдо рд╡िрд╖рдп | рдЧुрдгाрддीрдд рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рд▓рдХ्рд╖рдг |
| рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕ाрдзрди | рдЕрдирди्рдп рднрдХ्рддि |
рднрдЧрд╡рдж्рдЧीрддा - рдЪрддुрд░्рджрд╢ рдЕрдз्рдпाрдп рдХे 27 рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╢्рд▓ोрдХ (Gita 14 Gunatray Vibhaga Yoga) | Bhagwat Geeta Adhyay 14, Shlok in Sanskrit
рд╢्рд░ीрднрдЧрд╡ाрдиुрд╡ाрдЪ
рдЕрд░्рдЬुрди рдЙрд╡ाрдЪ
рдХैрд░्рд▓िрдЩ्рдЧैрд╕्рдд्рд░ीрди्рдЧुрдгाрдиेрддाрдирддीрддो рднрд╡рддि рдк्рд░рднो।рд╢्рд░ीрднрдЧрд╡ाрдиुрд╡ाрдЪ
рдк्рд░рдХाрд╢ं рдЪ рдк्рд░рд╡ृрдд्рддिं рдЪ рдоोрд╣рдоेрд╡ рдЪ рдкाрдг्рдбрд╡।рд╕рдорджुःрдЦрд╕ुрдЦः рд╕्рд╡рд╕्рдеः рд╕рдорд▓ोрд╖्рдЯाрд╢्рдордХाрдЮ्рдЪрдиः।
рдоां рдЪ рдпोрд╜рд╡्рдпрднिрдЪाрд░ेрдг рднрдХ्рддिрдпोрдЧेрди рд╕ेрд╡рддे।
рдЧीрддा рдХे рдЪौрджрд╣рд╡ाँ рдЕрдз्рдпाрдп рдХा рд╣िंрджी рдЕрд░्рде рдФрд░ рднाрд╡ाрд░्рде | Gita 14 Gunatray Vibhaga Yoga | Bhagwat Geeta Adhyay 14 in Hindi Meaning
рд╢्рд▓ोрдХ 1
рд╢्рд▓ोрдХ 2
рд╢्рд▓ोрдХ 3
рд╢्рд▓ोрдХ 4
рдЕрд░्рдеाрдд्, рд╣े рдХुрди्рддीрдкुрдд्рд░! рд╕ंрд╕ाрд░ рдХी рд╕рднी рдпोрдиिрдпों рдоें рдЬिрддрдиे рднी рд╢рд░ीрд░рдзाрд░ी рдк्рд░ाрдгी рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддे рд╣ैं, рдЙрдирдХी рдоूрд▓ рдк्рд░рдХृрддि рдоाрддा рдХे рд╕рдоाрди рд╣ै рдФрд░ рдоैं рдмीрдЬ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдкिрддा рд╣ूँ।
рд╕рдд्рдд्рд╡, рд░рдЬрд╕् рдФрд░ рддрдорд╕् рдХ्рдпा рд╣ैं?
рд╢्рд▓ोрдХ 5
рднрдЧрд╡ाрди рдпрд╣ рдмрддाрдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं рдХि рдЙрди рд╕рдм рдоूрд░्рддिрдпों рдХे рдЬो рд╕ूрдХ्рд╖्рдо-рд╕्рдеूрд▓ рд╢рд░ीрд░ рд╣ैं, рд╡े рд╕рдм рдк्рд░рдХृрддि рдХे рдЕंрд╢ рд╕े рдмрдиे рд╣ुрдП рд╣ैं рдФрд░ рдЙрди рд╕рдмрдоें рдЬो рдЪेрддрди рдЖрдд्рдоा рд╣ै, рд╡рд╣ рдоेрд░ा рдЕंрд╢ рд╣ै। рдЙрди рджोрдиों рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें рд╕рдорд╕्рдд рдоूрд░्рддिрдпां рдЕрд░्рдеाрдд рд╢рд░ीрд░рдзाрд░ी рдк्рд░ाрдгी рдк्рд░рдХрдЯ рд╣ोрддे рд╣ैं, рдЕрддः рдк्рд░рдХृрддि рдЙрдирдХी рдоाрддा рд╣ै рдФрд░ рдоैं рдкिрддा рд╣ूँ।
рд╢्рд▓ोрдХ 6
рд╢्рд▓ोрдХ 7
рд╣े рдХुрди्рддीрдкुрдд्рд░! рд░рдЬोрдЧुрдг рдХो рдЗрдЪ्рдЫाрдУं рдФрд░ рдЖрд╕рдХ्рддि рд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рдЬाрдиो। рдпрд╣ рдЬीрд╡ рдХो рдХрд░्рдоों рдФрд░ рдЙрдирдХे рдк्рд░рддि рдЖрд╕рдХ्рддि рд╕े рдмाँрдзрддा рд╣ै।
рд╢्рд▓ोрдХ 8
рд╣े рднाрд░рдд! рддрдоोрдЧुрдг рдХो рдЕрдЬ्рдЮाрди рд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рдФрд░ рд╕рднी рджेрд╣рдзाрд░िрдпों рдХो рдоोрд╣िрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдЬाрдиो। рдпрд╣ рдк्рд░рдоाрдж, рдЖрд▓рд╕्рдп рдФрд░ рдиिрдж्рд░ा рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЬीрд╡ рдХो рдмाँрдзрддा рд╣ै।
▪️рд╕рдд्рдд्рд╡, рд░рдЬрд╕् рдФрд░ рддрдорд╕् рдоें рдЕंрддрд░
| рдЧुрдг | рдоुрдЦ्рдп рд╡िрд╢ेрд╖рддा | рд╡्рдпрдХ्рддि рдкрд░ рдк्рд░рднाрд╡ | рдХिрд╕рд╕े рдмाँрдзрддा рд╣ै? |
|---|---|---|---|
| рд╕рдд्рдд्рд╡ | рдиिрд░्рдорд▓рддा, рдк्рд░рдХाрд╢ | рдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рд╕ुрдЦ рдХी рдУрд░ | рд╕ुрдЦ рдФрд░ рдЬ्рдЮाрди рдХी рдЖрд╕рдХ्рддि |
| рд░рдЬрд╕् | рдЗрдЪ्рдЫा, рд╕рдХ्рд░िрдпрддा | рдХрд░्рдо рдФрд░ рдЙрдкрд▓рдм्рдзिрдпों рдХी рдУрд░ | рдХрд░्рдо рдФрд░ рдЖрд╕рдХ्рддि |
| рддрдорд╕् | рдЕрдЬ्рдЮाрди, рдоोрд╣ | рдк्рд░рдоाрдж, рдЖрд▓рд╕्рдп рдФрд░ рдиिрд╖्рдХ्рд░िрдпрддा | рдЕрдЬ्рдЮाрди, рдк्рд░рдоाрдж рдФрд░ рдиिрдж्рд░ा |
рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдмाрдд: рдЧीрддा рдЗрди рддीрдиों рдЧुрдгों рдХो рдХेрд╡рд▓ “рдЕрдЪ्рдЫा, рдмुрд░ा рдФрд░ рдмрд╣ुрдд рдмुрд░ा” рдХрд╣рдХрд░ рдирд╣ीं рд╕рдордЭाрддी। рд╕рдд्рдд्рд╡ рдЕрдкेрдХ्рд╖ाрдХृрдд рдк्рд░рдХाрд╢ рдФрд░ рдЬ्рдЮाрди рд╕े рдЬुрдб़ा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рд╕рдд्рдд्рд╡ рднी рдмंрдзрди рдХा рдХाрд░рдг рдмрди рд╕рдХрддा рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдЙрд╕рдоें рд╕ुрдЦ рдФрд░ рдЬ्рдЮाрди рдХे рдк्рд░рддि рдЖрд╕рдХ्рддि рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै।
рд╢्рд▓ोрдХ 9
рд╣े рднाрд░рдд! рд╕рдд्рдд्рд╡рдЧुрдг рдордиुрд╖्рдп рдХो рд╕ुрдЦ рд╕े рдЬोрдб़рддा рд╣ै, рд░рдЬोрдЧुрдг рдЙрд╕े рдХрд░्рдоों рдоें рд▓рдЧाрддा рд╣ै рдФрд░ рддрдоोрдЧुрдг рдЬ्рдЮाрди рдХो рдврдХрдХрд░ рдЙрд╕े рдк्рд░рдоाрдж рдХी рдУрд░ рд▓े рдЬाрддा рд╣ै।
рд╢्рд▓ोрдХ 10
рд╣े рднाрд░рдд! рдХрднी рд╕рдд्рдд्рд╡рдЧुрдг рд░рдЬрд╕् рдФрд░ рддрдорд╕् рдХो рджрдмाрдХрд░ рдк्рд░рднाрд╡ी рд╣ोрддा рд╣ै, рдХрднी рд░рдЬрд╕् рд╕рдд्рдд्рд╡ рдФрд░ рддрдорд╕् рдХो рджрдмाрддा рд╣ै рдФрд░ рдХрднी рддрдорд╕् рд╕рдд्рдд्рд╡ рдФрд░ рд░рдЬрд╕् рдХो рджрдмाрдХрд░ рдк्рд░рднाрд╡ी рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।
рддीрдиों рдЧुрдгों рдХी рдкрд╣рдЪाрди рдХैрд╕े рдХрд░ें?
рд╢्рд▓ोрдХ 11
рд╕рдд्рдд्рд╡рдЧुрдг рдмреЭрдиे рдХी рдкрд╣рдЪाрди — рдЬрдм рд╢рд░ीрд░ рдФрд░ рдЗंрдж्рд░िрдпों рдоें рд╕्рдкрд╖्рдЯрддा, рдк्рд░рдХाрд╢ рдФрд░ рдЬ्рдЮाрди рдХी рд╕्рдеिрддि рджिрдЦाрдИ рджेрдиे рд▓рдЧे, рддрдм рд╕рдордЭрдиा рдЪाрд╣िрдП рдХि рд╕рдд्рдд्рд╡рдЧुрдг рдмрдв़ рд░рд╣ा рд╣ै।
рд╢्рд▓ोрдХ 12
рд░рдЬोрдЧुрдг рдмреЭрдиे рдХी рдкрд╣рдЪाрди — рд╣े рднрд░рддрд╢्рд░ेрд╖्рда! рд░рдЬोрдЧुрдг рдмрдв़рдиे рдкрд░ рд▓ोрдн, рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рд╕рдХ्рд░िрдпрддा, рдХрд░्рдоों рдХो рдЖрд░ंрдн рдХрд░рдиे рдХी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि, рдЕрд╢ांрддि рдФрд░ рдЗрдЪ्рдЫाрдУं рдХी рд╡ृрдж्рдзि рд╣ोрдиे рд▓рдЧрддी рд╣ै।
рд╢्рд▓ोрдХ 13
рддрдоोрдЧुрдг рдмрдв़рдиे рдХी рдкрд╣рдЪाрди — рд╣े рдХुрд░ुрдирди्рджрди! рддрдоोрдЧुрдг рдмрдв़рдиे рдкрд░ рдЕрдЬ्рдЮाрди, рдиिрд╖्рдХ्рд░िрдпрддा, рдк्рд░рдоाрдж рдФрд░ рдоोрд╣ рдЬैрд╕ी рд╕्рдеिрддिрдпाँ рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддी рд╣ैं।
рдоृрдд्рдпु рдХे рдмाрдж рддीрди рдЧुрдгों рдХा рдк्рд░рднाрд╡
рд╢्рд▓ोрдХ 14
рдЬрдм рд╕рдд्рдд्рд╡рдЧुрдг рдХे рдмрдв़े рд╣ुрдП рдк्рд░рднाрд╡ рдоें рджेрд╣рдзाрд░ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдоृрдд्рдпु рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддा рд╣ै, рддрдм рд╡рд╣ рдиिрд░्рдорд▓ рдФрд░ рд╢्рд░ेрд╖्рда рд▓ोрдХों рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддा рд╣ै।
рд╢्рд▓ोрдХ 15
рд░рдЬोрдЧुрдг рдХी рдк्рд░рдзाрдирддा рдоें рдоृрдд्рдпु рд╣ोрдиे рдкрд░ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХрд░्рдоों рдоें рдЖрд╕рдХ्рдд рд▓ोрдЧों рдХे рдмीрдЪ рдЬрди्рдо рд▓ेрддा рд╣ै।
рддрдоोрдЧुрдг рдХी рдк्рд░рдзाрдирддा рдоें рдоृрдд्рдпु рд╣ोрдиे рдкрд░ рд╡рд╣ рдХीрдЯ, рдкрд╢ु рдЖрджि рдоूрдв़ рдпोрдиिрдпों рдоें рдЬрди्рдо рд▓ेрддा рд╣ै।
рд╢्рд▓ोрдХ 16
рд╢्рд▓ोрдХ 17
рд╕рдд्рдд्рд╡рдЧुрдг рд╕े рдЬ्рдЮाрди рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддा рд╣ै, рд░рдЬोрдЧुрдг рд╕े рд▓ोрдн рдФрд░ рддрдоोрдЧुрдг рд╕े рдк्рд░рдоाрдж, рдоोрд╣ рддрдеा рдЕрдЬ्рдЮाрди рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддे рд╣ैं।
рд╢्рд▓ोрдХ 18
- рд╕рдд्рдд्рд╡рдЧुрдг рдоें рд╕्рдеिрдд рд▓ोрдЧ рдЙрдЪ्рдЪрддрд░ рдЕрд╡рд╕्рдеाрдУं рдпा рд╕्рд╡рд░्рдЧ рдЖрджि рдЙрдЪ्рдЪ рд▓ोрдХों рдХी рдУрд░ рдЬाрддे рд╣ैं।
- рд░ाрдЬрд╕ рд▓ोрдЧ рдордз्рдп рд╕्рдеिрддि рдоें рд░рд╣рддे рд╣ैं рдЕрд░्рдеाрдд рдордиुрд╖्рдп рд▓ोрдХ рдоें рд╣ी рд░рд╣рддे рд╣ैं।
- рддрдоोрдЧुрдг рдХी рдк्рд░рдзाрдирддा рд╡ाрд▓े рд▓ोрдЧ рдЕрдзोрдЧрддि рдХो рдЕрд░्рдеाрдд рдХीрдЯ, рдкрд╢ु рдЖрджि рдиीрдЪ рдпोрдиिрдпों рдХो рддрдеा рдирд░рдХों рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддे рд╣ैं।
рдЧुрдгों рд╕े рдКрдкрд░ рдХैрд╕े рдЙрдаें?
рд╢्рд▓ोрдХ 19
рдЬрдм рдордиुрд╖्рдп рдпрд╣ рджेрдЦрддा рд╣ै рдХि рдк्рд░рдХृрддि рдХे рдЧुрдг рд╣ी рд╡िрднिрди्рди рдХрд░्рдоों рдФрд░ рдЕрдиुрднрд╡ों рдоें рдХाрд░्рдп рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं рддрдеा рд╡рд╣ рдЧुрдгों рд╕े рдкрд░े рдкрд░рдо рддрдд्рд╡ рдХो рдЬाрди рд▓ेрддा рд╣ै, рддрдм рд╡рд╣ рдоेрд░े рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддा рд╣ै।
рд╢्рд▓ोрдХ 20
рдЬрдм рджेрд╣рдзाрд░ी рд╡्рдпрдХ्рддि рд╢рд░ीрд░ рд╕े рдЬुрдб़े рдЗрди рддीрдиों рдЧुрдгों рд╕े рдКрдкрд░ рдЙрда рдЬाрддा рд╣ै, рддрдм рд╡рд╣ рдЬрди्рдо, рдоृрдд्рдпु, рд╡ृрдж्рдзाрд╡рд╕्рдеा рдФрд░ рдЙрдирд╕े рдЬुрдб़े рджुःрдЦों рд╕े рдоुрдХ्рдд рд╣ोрдХрд░ рдЕрдоृрддрд╕्рд╡рд░ूрдк рдЕрд╡рд╕्рдеा рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рддा рд╣ै।
рдЕрд░्рдЬुрди рдиे рдкूрдЫा: рдЧुрдгाрддीрдд рд╡्рдпрдХ्рддि рдХैрд╕ा рд╣ोрддा рд╣ै?
рд╢्рд▓ोрдХ 21
рд╢्рд▓ोрдХ 22
рдЬो рдордиुрд╖्рдп рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдоें рд╣ी рдиिрдд्рдп, рдПрдХीрднाрд╡ рд╕े рд╕्рдеिрдд рд╣ुрдЖ рдЗрд╕ рдд्рд░िрдЧुрдгрдордпी рдоाрдпा рдХे рдк्рд░рдкंрдЪ рд░ूрдк рд╕ंрд╕ाрд░ рд╕े рд╕рд░्рд╡рдеा рдЕрддीрдд рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै, рдЙрд╕ рдЧुрдгाрддीрдд рдкुрд░ुрд╖ рдХे рдЕрднिрдоाрдирд░рд╣िрдд рдЕंрддःрдХрд░рдг рдоें рддीрдиों рдЧुрдгों рдХे рдХाрд░्рдпрд░ूрдк рдк्рд░рдХाрд╢, рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рдФрд░ рдоोрд╣ рдЖрджि рд╡ृрдд्рддिрдпों рдХे рдк्рд░рдХрдЯ рд╣ोрдиे рдФрд░ рди рд╣ोрдиे рдкрд░ рдХिрд╕ी рдХाрд▓ рдоें рднी рдЗрдЪ्рдЫा-рдж्рд╡ेрд╖ рдЖрджि рд╡िрдХाрд░ рдирд╣ीं рд╣ोрддे рд╣ैं, рдпрд╣ी рдЙрд╕рдХे рдЧुрдгों рд╕े рдЕрддीрдд рд╣ोрдиे рдХे рдк्рд░рдзाрди рд▓рдХ्рд╖рдг рд╣ैं।
рд╢्рд▓ोрдХ 23
рдЬो рд╡्рдпрдХ्рддि рд╕ाрдХ्рд╖ी рдХी рддрд░рд╣ рд╕्рдеिрдд рд░рд╣рддा рд╣ै, рдЧुрдгों рдХे рдк्рд░рднाрд╡ рд╕े рд╡िрдЪрд▓िрдд рдирд╣ीं рд╣ोрддा рдФрд░ рдпрд╣ рд╕рдордЭрддा рд╣ै рдХि рдк्рд░рдХृрддि рдХे рдЧुрдг рд╣ी рдЕрдкрдиे-рдЕрдкрдиे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдХाрд░्рдп рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं, рд╡рд╣ рдЕрдкрдиी рд╕्рдеिрддि рд╕े рдирд╣ीं рдбрдЧрдордЧाрддा।
рд╢्рд▓ोрдХ 24
рдЬो рд╕ुрдЦ рдФрд░ рджुःрдЦ рдоें рд╕рдоाрди рд░рд╣рддा рд╣ै, рдЕрдкрдиे рднीрддрд░ рд╕्рдеिрд░ рд░рд╣рддा рд╣ै, рдоिрдЯ्рдЯी, рдкрдд्рдерд░ рдФрд░ рд╕ोрдиे рдХो рд╕рдоाрди рджृрд╖्рдЯि рд╕े рджेрдЦрддा рд╣ै, рдк्рд░िрдп рдФрд░ рдЕрдк्рд░िрдп рдоें рд╕рдоाрди рд░рд╣рддा рд╣ै рддрдеा рдиिंрджा рдФрд░ рдк्рд░рд╢ंрд╕ा рдХो рд╕рдоाрди рд╕рдордЭрддा рд╣ै, рд╡рд╣ рдЧुрдгाрддीрдд рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै।
рд╢्рд▓ोрдХ 25
рдЬो рдоाрди рдФрд░ рдЕрдкрдоाрди рдоें рд╕рдоाрди рд░рд╣рддा рд╣ै, рдоिрдд्рд░ рдФрд░ рд╢рдд्рд░ु рдХे рдк्рд░рддि рд╕рдорднाрд╡ рд░рдЦрддा рд╣ै рддрдеा рдХрд░्рдоों рдХे рдкीрдЫे рдХрд░्рддाрдкрди рдХे рдЕрд╣ंрдХाрд░ рдФрд░ рдЖрд╕рдХ्рддि рдХा рдд्рдпाрдЧ рдХрд░рддा рд╣ै, рдЙрд╕े рдЧुрдгाрддीрдд рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।
рдЧुрдгों рд╕े рдКрдкрд░ рдЙрдардиे рдХा рдоाрд░्рдЧ
рд╢्рд▓ोрдХ 26
рдЬो рд╡्рдпрдХ्рддि рдЕрд╡िрдЪрд▓ рдФрд░ рдЕрдирди्рдп рднрдХ्рддिрдпोрдЧ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдоेрд░ी рдЙрдкाрд╕рдиा рдХрд░рддा рд╣ै, рд╡рд╣ рдЗрди рддीрдиों рдЧुрдгों рд╕े рдКрдкрд░ рдЙрдардХрд░ рдм्рд░рд╣्рдорд╕्рд╡рд░ूрдк рдЕрд╡рд╕्рдеा рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрдиे рдпोрдЧ्рдп рдмрди рдЬाрддा рд╣ै।
рд╢्рд▓ोрдХ 27
рдХ्рдпोंрдХि рдоैं рдЕрд╡िрдиाрд╢ी рдм्рд░рд╣्рдо, рдЕрдоृрддрд╕्рд╡рд░ूрдк рдЕрд╡рд╕्рдеा, рд╢ाрд╢्рд╡рдд рдзрд░्рдо рдФрд░ рдкрд░рдо, рдЕрдЦंрдб рд╕ुрдЦ рдХा рдЖрдзाрд░ рд╣ूँ।
рдЧुрдгाрддीрдд рдЕрд╡рд╕्рдеा рдХ्рдпा рд╣ै
рднрдЧрд╡рдж्рдЧीрддा рдХे 14рд╡ें рдЕрдз्рдпाрдп (рдЧुрдгрдд्рд░рдпрд╡िрднाрдЧрдпोрдЧ) рдХा рдпрд╣ рдЕंрд╢ рдЕрдз्рдпाрдд्рдо рдХे рд╕рдмрд╕े рдКंрдЪे рд╢िрдЦрд░—'рдЧुрдгाрддीрдд рдЕрд╡рд╕्рдеा' (рддीрдиों рдЧुрдгों рд╕े рдкрд░े рд╣ोрдиे рдХी рд╕्рдеिрддि) рдХो рдмрд╣ुрдд рд╣ी рд╕рд░рд▓ рдФрд░ рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рддрд░ीрдХे рд╕े рд╕рдордЭाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдкूрд░े рд╡िрдЪाрд░ рдХो 3 рдоुрдЦ्рдп рднाрдЧों рдоें рд╕рдордЭा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै:
1. рдЧुрдгाрддीрдд рдкुрд░ुрд╖ рдХी рд╕्рдеिрддि (рдЬ्рдЮाрди, рд╢ांрддि рдФрд░ рдЖрдиंрдж рдиिрдд्рдп рдХ्рдпों рд╣ैं?)
- рд╕्рдеाрдпी рдЖрдиंрдж: рдЖрдо рдЗंрд╕ाрди рдХा рд╕ुрдЦ, рджुрдЦ, рдЬ्рдЮाрди рдпा рд╢ांрддि рдмाрд╣рд░ рдХी рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों (рд╕рдд्рдд्рд╡, рд░рдЬ, рддрдо рдЧुрдгों) рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдХрд░рддी рд╣ै। рдЬрдм рдЕрдЪ्рдЫे рджिрди рдЖрддे рд╣ैं рддो рд╣рдо рдЦुрд╢ рд╣ोрддे рд╣ैं, рдмुрд░े рджिрди рдЖрддे рд╣ैं рддो рджुрдЦी।
- рд╡िрдЪрд▓िрдд рди рд╣ोрдиा: рдЧुрдгाрддीрдд (рдЬो рдк्рд░рдХृрддि рдХे рддीрдиों рдЧुрдгों рд╕े рдКрдкрд░ рдЙрда рдЪुрдХा рд╣ै) рдкुрд░ुрд╖ рдХा рдЖрдиंрдж рдмाрд╣рд░ рдХी рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдХा рдоोрд╣рддाрдЬ рдирд╣ीं рд╣ोрддा। рд╡рд╣ рдЕрдкрдиी рдЖрдд्рдоा (рд╕рдЪ्рдЪिрджाрдиंрдж) рдоें рд╣ी рд╕्рдеिрд░ рд░рд╣рддा рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рдмाрд╣рд░ рдЪाрд╣े рдХिрддрдиा рднी рдмрдб़ा рддूрдлाрди рдЖрдП, рдЧुрдг рдЙрд╕рдХे рдорди рдХो рдЬрд░ा рднी рдбिрдЧा рдпा рд╡िрдЪрд▓िрдд рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддे।
2. рдЖрдд्рдоा рдХा 'рдЕрд╕ंрдЧ' рд╕्рд╡рднाрд╡ (рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХрддा)
- рдЖрдд्рдоा рдЕрд╕ंрдЧ рд╣ै: рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдХा рдоूрд▓рднूрдд рд╕िрдж्рдзांрдд рд╣ै рдХि рдЖрдкрдХी рдЖрдд्рдоा рдХा рдк्рд░рдХृрддि рдХे рдЧुрдгों (рд╕рдд्рдд्рд╡ = рдЬ्рдЮाрди/рд╕ुрдЦ рдХा рдЕрднिрдоाрди, рд░рдЬ = рдХाрдордиा/рднाрдЧрджौрдб़, рддрдо = рдЖрд▓рд╕्рдп/рдЕрдЬ्рдЮाрди) рд╕े рдХोрдИ рд▓ेрдиा-рджेрдиा рдирд╣ीं рд╣ै।
- рдЕрдиाрджि рдЕрдЬ्рдЮाрди рдХा рд╕ंрдмंрдз: рдЬैрд╕े рд╢ीрд╢े рдкрд░ рдзूрд▓ рдЬрдо рдЬाрдП, рддो рд▓рдЧрддा рд╣ै рдХि рд╢ीрд╢ा рд╣ी рдзुंрдзрд▓ा рд╣ै; рд╡ैрд╕े рд╣ी рдЕрдиाрджि рдХाрд▓ рдХे рдЕрдЬ्рдЮाрди рдХे рдХाрд░рдг рд╣рдордиे рдЦुрдж рдХो рдорди, рд╢рд░ीрд░ рдФрд░ рдЧुрдгों рдХे рд╕ाрде рдЬोрдб़ рд▓िрдпा рд╣ै। рд╣рдо рд╕ोрдЪрдиे рд▓рдЧрддे рд╣ैं рдХि "рдоैं рджुрдЦी рд╣ूँ", "рдоैं рдХ्рд░ोрдзी рд╣ूँ", рдпा "рдоैं рдЬ्рдЮाрдиी рд╣ूँ"—рдЬрдмрдХि рдпрд╣ рд╕рдм рдЧुрдгों рдХा рдЦेрд▓ рд╣ै, рдЖрдд्рдоा рдХा рдирд╣ीं।
3. 'рдЧुрдгों рд╕े рдЕрддीрдд' рд╣ोрдиे рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा (рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░рдиा)
- рдХेрд╡рд▓ рдмौрдж्рдзिрдХ рдЬ्рдЮाрди рдирд╣ीं, рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдЕрдиुрднрд╡: рдХेрд╡рд▓ рдХिрддाрдмों рдоें рдкрдв़ рд▓ेрдиा рдХि "рдоैं рдЖрдд्рдоा рд╣ूँ"—рдпрд╣ рдЧुрдгाрддीрдд рд╣ोрдиा рдирд╣ीं рд╣ै।
- рд╕ंрдмंрдз рддोрдб़рдиा: рдЬ्рдЮाрди (рд╡िрд╡ेрдХ) рдХी рддрд▓рд╡ाрд░ рд╕े рдЗрд╕ рдЭूрдаे рддाрджाрдд्рдо्рдп (рдЕрдЬ्рдЮाрдирдЬрди्рдп рд╕ंрдмंрдз) рдХो рдХाрдЯ рджेрдиा рдФрд░ рд╕्рд╡рдпं рдХो рдЙрд╕ рд╕рдЪ्рдЪिрджाрдиंрдж (рд╕рдд् + рдЪिрдд् + рдЖрдиंрдж) рдм्рд░рд╣्рдо рдХे рд╕ाрде рдПрдХ (рдЕрднिрди्рди) рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░рдиा рд╣ी рдЕрд╕рд▓ी рдЧुрдгाрддीрдд рд╣ोрдиा рд╣ै।
рдЗрд╕ी рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдЕрдиुрднрд╡ рдХो рдЧीрддा рдоें 'рдЧुрдгाрддीрдд рд╣ोрдиा' рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै।
рднрдЧрд╡рдж्рдЧीрддा рдЕрдз्рдпाрдп 14 рдХा рд╕ाрд░
рднрдЧрд╡рдж्рдЧीрддा рдХा рдЪौрджрд╣рд╡ाँ рдЕрдз्рдпाрдп рд╣рдоें рдордиुрд╖्рдп рдХे рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдФрд░ рдоाрдирд╕िрдХ рдЕрд╡рд╕्рдеाрдУं рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рдд्рдд्рд╡, рд░рдЬрд╕् рдФрд░ рддрдорд╕् рдХी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рджेрддा рд╣ै।
рд╕рдд्рдд्рд╡ рдк्рд░рдХाрд╢, рд╕्рдкрд╖्рдЯрддा рдФрд░ рдЬ्рдЮाрди рд╕े рдЬुрдб़ा рд╣ै।
рд░рдЬрд╕् рдЗрдЪ्рдЫा, рдЧрддिрд╡िрдзि, рдХрд░्рдо рдФрд░ рдЖрд╕рдХ्рддि рд╕े рдЬुрдб़ा рд╣ै।
рддрдорд╕् рдЕрдЬ्рдЮाрди, рдоोрд╣, рдк्рд░рдоाрдж рдФрд░ рдЖрд▓рд╕्рдп рд╕े рдЬुрдб़ा рд╣ै।
рд▓ेрдХिрди рдЧीрддा рдХा рдЕंрддिрдо рд╕ंрджेрд╢ рдХेрд╡рд▓ рд╕рдд्рдд्рд╡рдЧुрдг рдХो рдмрдв़ाрдиे рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ै। рдЕрдз्рдпाрдп 14 рдмрддाрддा рд╣ै рдХि рд╕рдд्рдд्рд╡ рднी рдПрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рдмंрдзрди рдмрди рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдП рдЕंрддिрдо рд▓рдХ्рд╖्рдп рддीрдиों рдЧुрдгों рд╕े рдКрдкрд░ рдЙрдардиा рд╣ै।
рдЧुрдгाрддीрдд рд╡्рдпрдХ्рддि рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рд╕े рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдирд╣ीं рд╣ोрддा। рд╡рд╣ рд╕ुрдЦ-рджुःрдЦ, рдоाрди-рдЕрдкрдоाрди, рдиिंрджा-рд╕्рддुрддि рдФрд░ рдк्рд░िрдп-рдЕрдк्рд░िрдп рдоें рд╕ंрддुрд▓рди рдмрдиाрдП рд░рдЦрддा рд╣ै। рд╡рд╣ рд╕рдордЭрддा рд╣ै рдХि рдк्рд░рдХृрддि рдХे рдЧुрдг рдЕрдкрдиा рдХाрд░्рдп рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं рдФрд░ рд╕्рд╡рдпं рдХो рдЙрдирдХे рд╕ाрде рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдЕрднिрди्рди рдирд╣ीं рдоाрдирддा।
рдЕрдз्рдпाрдп рдХे рдЕंрддिрдо рд╢्рд▓ोрдХ рдоें рднрдЧрд╡ाрди рд╢्рд░ीрдХृрд╖्рдг рдЕрд╡्рдпрднिрдЪाрд░ी рднрдХ्рддिрдпोрдЧ рдХो рдЧुрдгों рд╕े рдКрдкрд░ рдЙрдардиे рдХा рдоाрд░्рдЧ рдмрддाрддे рд╣ैं।
Chapter 14: рдПрдХ рдирдЬрд░ рдоें рдкूрд░ा рдЕрдз्рдпाрдп
| рд╢्рд▓ोрдХ | рдоुрдЦ्рдп рд╡िрд╖рдп |
|---|---|
| 1–2 | рдкрд░рдо рдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рдорд╣рдд्рддा |
| 3–4 | рдк्рд░рдХृрддि рдФрд░ рд╕ृрд╖्рдЯि рдХी рдЙрдд्рдкрдд्рддि |
| 5 | рддीрди рдЧुрдгों рдХा рдкрд░िрдЪрдп |
| 6 | рд╕рдд्рдд्рд╡рдЧुрдг |
| 7 | рд░рдЬोрдЧुрдг |
| 8 | рддрдоोрдЧुрдг |
| 9–10 | рддीрдиों рдЧुрдгों рдХी рдХाрд░्рдпрдк्рд░рдгाрд▓ी |
| 11–13 | рдЧुрдгों рдХी рд╡ृрдж्рдзि рдХे рд▓рдХ्рд╖рдг |
| 14–15 | рдоृрдд्рдпु рдХे рд╕рдордп рдЧुрдгों рдХा рдк्рд░рднाрд╡ |
| 16–18 | рдЧुрдгों рдХे рдлрд▓ рдФрд░ рдЙрдирдХी рджिрд╢ाрдПँ |
| 19–20 | рддीрдиों рдЧुрдгों рд╕े рдКрдкрд░ рдЙрдардиा |
| 21 | рдЕрд░्рдЬुрди рдХा рдк्рд░рд╢्рди |
| 22–25 | рдЧुрдгाрддीрдд рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рд▓рдХ्рд╖рдг |
| 26 | рднрдХ्рддिрдпोрдЧ рдж्рд╡ाрд░ा рдЧुрдгाрддीрдд рдЕрд╡рд╕्рдеा |
| 27 | рдм्рд░рд╣्рдо рдФрд░ рдкрд░рдо рд╕ुрдЦ рдХा рдЖрдзाрд░ |
рдЖрдЬ рдХे рдЬीрд╡рди рдоें рдЕрдз्рдпाрдп 14 рдХी рд╕ीрдЦ
рдЧीрддा рдХे рддीрди рдЧुрдгों рдХो рдЖрдзुрдиिрдХ рдЬीрд╡рди рдоें рдПрдХ рдЙрдкрдпोрдЧी self-reflection framework рдХी рддрд░рд╣ рднी рд╕рдордЭा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдЬрдм рд╕рдд्рдд्рд╡ рдк्рд░рдоुрдЦ рд╣ो:
- рдорди рдЕрдкेрдХ्рд╖ाрдХृрдд рд╢ांрдд рдФрд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░рд╣рддा рд╣ै।
- рд╕ीрдЦрдиे рдФрд░ рд╕рдордЭрдиे рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рдмрдв़рддी рд╣ै।
- рдиिрд░्рдгрдп рдЕрдзिрдХ рд╕ंрддुрд▓िрдд рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं।
- рд╡्рдпрдХ्рддि рдЕрдкрдиे рдХाрд░्рдпों рдХे рдк्рд░рднाрд╡ рдХे рдмाрд░े рдоें рд╕ोрдЪрддा рд╣ै।
рдЬрдм рд░рдЬрд╕् рдк्рд░рдоुрдЦ рд╣ो:
- рд▓рдЧाрддाрд░ рдХुрдЫ рд╣ाрд╕िрд▓ рдХрд░рдиे рдХी рдмेрдЪैрдиी рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै।
- рддुрд▓рдиा рдФрд░ рдк्рд░рддिрд╕्рдкрд░्рдзा рдмрдв़ рд╕рдХрддी рд╣ै।
- рдХाрдо рдХрд░рдиे рдХी рдКрд░्рдЬा рдЕрдзिрдХ рд╣ोрддी рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рд╕ाрде рдоें рддрдиाрд╡ рдФрд░ рдЖрд╕рдХ्рддि рднी рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै।
- рдкрд░िрдгाрдо рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЪिंрддा рдмрдв़ рд╕рдХрддी рд╣ै।
рдЬрдм рддрдорд╕् рдк्рд░рдоुрдЦ рд╣ो:
- рдХाрдо рдЯाрд▓рдиे рдХी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рдмрдв़ рд╕рдХрддी рд╣ै।
- рдн्рд░рдо рдФрд░ рдиिрд░्рдгрдп рд▓ेрдиे рдоें рдХрдаिрдиाрдИ рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै।
- рдЖрд▓рд╕्рдп рдФрд░ рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдиिрд╖्рдХ्рд░िрдпрддा рдмрдв़ рд╕рдХрддी рд╣ै।
- рд╡्рдпрдХ्рддि рдЕрдкрдиी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░िрдпों рд╕े рдмрдЪрдиे рд▓рдЧ рд╕рдХрддा рд╣ै।
Gunatraya Vibhaga Yoga → Three Gunas → Sattva Rajas Tamas → Gunatita → Bhakti Yoga
рднрдЧрд╡рдж्рдЧीрддा рдЕрдз्рдпाрдп 14 рд╕े рдк्рд░ेрд░рдгा
“рд╣рдоेрд╢ा рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдХो рдмрджрд▓рдиा рд╣ी рд╕рдоाрдзाрди рдирд╣ीं рд╣ोрддा; рдХрдИ рдмाрд░ рдЕрдкрдиे рднीрддрд░ рдХी рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рдХो рд╕рдордЭрдиा рдЕрдзिрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ोрддा рд╣ै।”
рд╕рдд्рдд्рд╡ рд╣рдоें рд╕्рдкрд╖्рдЯрддा рдХी рдУрд░ рд▓े рдЬाрддा рд╣ै, рд░рдЬрд╕् рд╣рдоें рд▓рдЧाрддाрд░ рдХрд░्рдо рдФрд░ рдЗрдЪ्рдЫाрдУं рдоें рд▓рдЧाрдП рд░рдЦрддा рд╣ै рдФрд░ рддрдорд╕् рд╣рдоें рдЕрдЬ्рдЮाрди рддрдеा рдиिрд╖्рдХ्рд░िрдпрддा рдХी рдУрд░ рдЦींрдЪ рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЧीрддा рдХा рд╕ंрджेрд╢ рдЗрд╕рд╕े рднी рдЖрдЧे рдЬाрддा рд╣ै,
рдЗрди рддीрдиों рдЧुрдгों рдХे рдк्рд░рднाрд╡ рдХो рдкрд╣рдЪाрдиो, рдЙрдирдХे рд╕ाрдХ्рд╖ी рдмрдиो рдФрд░ рдЕंрддрддः рдЙрдирд╕े рдКрдкрд░ рдЙрдардиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░ो।
FAQs: Bhagavad Gita Chapter 14
1. рднрдЧрд╡рдж्рдЧीрддा рдЕрдз्рдпाрдп 14 рдХा рдиाрдо рдХ्рдпा рд╣ै?
рднрдЧрд╡рдж्рдЧीрддा рдХे рдЪौрджрд╣рд╡ें рдЕрдз्рдпाрдп рдХा рдиाрдо рдЧुрдгрдд्рд░рдп рд╡िрднाрдЧ рдпोрдЧ (Gunatraya Vibhaga Yoga) рд╣ै।
2. рдЧीрддा рдЕрдз्рдпाрдп 14 рдоें рдХिрддрдиे рд╢्рд▓ोрдХ рд╣ैं?
рдЕрдз्рдпाрдп 14 рдоें рдХुрд▓ 27 рд╢्рд▓ोрдХ рд╣ैं।
3. рдЧीрддा рдЕрдз्рдпाрдп 14 рдоें рдХिрди рддीрди рдЧुрдгों рдХा рд╡рд░्рдгрди рд╣ै?
рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдоें рд╕рдд्рдд्рд╡рдЧुрдг, рд░рдЬोрдЧुрдг рдФрд░ рддрдоोрдЧुрдг рдХा рд╡рд░्рдгрди рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
4. рд╕рдд्рдд्рд╡рдЧुрдг рдХिрд╕рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╣ै?
рд╕рдд्рдд्рд╡рдЧुрдг рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢, рдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рд╕ुрдЦ рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╣ै। рдпрд╣ рдиिрд░्рдорд▓ рдФрд░ рдк्рд░рдХाрд╢рдХ рд╣ै, рдлिрд░ рднी рд╕ुрдЦ рдФрд░ рдЬ्рдЮाрди рдХी рдЖрд╕рдХ्рддि рд╕े рдмाँрдзрддा рд╣ै।
рд╕рдд्рдд्рд╡рдЧुрдг рдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рд╕ुрдЦ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЗрдирдХा рдЕрднिрдоाрди рдпा рдЖрд╕рдХ्рддि рдЬीрд╡ рдХे рд▓िрдП рдмंрдзрди рдХा рдХाрд░рдг рдмрди рд╕рдХрддी рд╣ै।
5. рд░рдЬोрдЧुрдг рдХिрд╕рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╣ै? рд░рдЬोрдЧुрдг рдХे рдмреЭрдиे рдкрд░ рд╡्рдпрдХ्рддि рдоें рдХौрди рд╕े рд▓рдХ्рд╖рдг рджिрдЦाрдИ рджेрддे рд╣ैं?
рд░рдЬोрдЧुрдг рдЗрдЪ्рдЫा, рдХрд░्рдо, рд╕рдХ्рд░िрдпрддा рдФрд░ рдЖрд╕рдХ्рддि рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╣ै। рд╢्рд▓ोрдХ 12 рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рд░рдЬोрдЧुрдг рдХे рдмреЭрдиे рдкрд░ рд▓ोрдн, рд╕्рд╡ाрд░्рдердкूрд░्рдг рдХрд░्рдоों рдХा рдЖрд░рдо्рдн рдФрд░ рд▓ाрд▓рд╕ा рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддी рд╣ै।
6. рддрдоोрдЧुрдг рдХिрд╕рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╣ै? рддрдоोрдЧुрдг рдХा рдЬीрд╡ рдкрд░ рдХ्рдпा рдк्рд░рднाрд╡ рдкреЬрддा рд╣ै?
рддрдоोрдЧुрдг рдЕрдЬ्рдЮाрди, рдоोрд╣, рдк्рд░рдоाрдж, рдЖрд▓рд╕्рдп рдФрд░ рдиिрдж्рд░ा рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╣ै।
рдпрд╣ рдЬ्рдЮाрди рдХो рдвँрдХрдХрд░ рдк्рд░рдоाрдж, рдЖрд▓рд╕्рдп рдФрд░ рдиिрдж्рд░ा рдоें рд▓рдЧाрддा рд╣ै। рд╢्рд▓ोрдХ 8 рдФрд░ 9 рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░рддे рд╣ैं рдХि рддрдоोрдЧुрдг рдЕрдЬ्рдЮाрди рд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рдЬीрд╡ рдХो рдоोрд╣ рддрдеा рдЖрд▓рд╕्рдп рдоें рдмाँрдзрддा рд╣ै।
7. рдЧुрдгाрддीрдд рд╡्рдпрдХ्рддि рдХिрд╕े рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै? рдЧीрддा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ 'рдЧुрдгाрддीрдд' рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рд▓рдХ्рд╖рдг рдХ्рдпा рд╣ैं?
рдЬो рд╡्рдпрдХ्рддि рддीрдиों рдЧुрдгों рдХे рдк्рд░рднाрд╡ рд╕े рдКрдкрд░ рдЙрдардХрд░ рд╕ुрдЦ-рджुःрдЦ, рдоाрди-рдЕрдкрдоाрди, рдиिंрджा-рд╕्рддुрддि рддрдеा рдоिрдд्рд░-рд╢рдд्рд░ु рдоें рд╕рдорднाрд╡ рд░рдЦрддा рд╣ै, рдЙрд╕े рдЧीрддा рдоें рдЧुрдгाрддीрдд рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै।
рд╡рд╣ рд╕ुрдЦ-рджुःрдЦ, рдиिंрджा-рд╕्рддुрддि рдФрд░ рдоाрди-рдЕрдкрдоाрди рдоें рд╕рдорднाрд╡ рд░рд╣рддा рд╣ै। рд╢्рд▓ोрдХ 24 рдФрд░ 25 рдоें рднрдЧрд╡ाрди рдмрддाрддे рд╣ैं рдХि рдЬो рдЧुрдгों рд╕े рдкрд░े рд╣ै, рд╡рд╣ рдж्рд╡ंрдж्рд╡ों рдоें рд╡िрдЪрд▓िрдд рдирд╣ीं рд╣ोрддा рдФрд░ рд╕्рдеिрд░ рд░рд╣рддा рд╣ै।
8. рдЧीрддा рдЕрдз्рдпाрдп 14 рдоें рдЧुрдгों рд╕े рдКрдкрд░ рдЙрдардиे рдХा рдХ्рдпा рдЙрдкाрдп рдмрддाрдпा рдЧрдпा рд╣ै?
рдЕрд╡्рдпрднिрдЪाрд░ी рднрдХ्рддिрдпोрдЧ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрд░ंрддрд░ рд╕ेрд╡ा
рд╢्рд▓ोрдХ 26 рдоें рднрдЧрд╡ाрди рд╢्рд░ीрдХृрд╖्рдг рдЕрд╡्рдпрднिрдЪाрд░ी рднрдХ्рддिрдпोрдЧ рдж्рд╡ाрд░ा рддीрдиों рдЧुрдгों рд╕े рдКрдкрд░ рдЙрдардиे рдХी рдмाрдд рдХрд╣рддे рд╣ैं। рд╢्рд▓ोрдХ 26 рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि рдЬो рдЕрдирди्рдп рднрдХ्рддिрдпोрдЧ рдж्рд╡ाрд░ा рднрдЧрд╡ाрди рдХो рднрдЬрддा рд╣ै, рд╡рд╣ рдЧुрдгों рдХो рд▓ाँрдШрдХрд░ рдм्рд░рд╣्рдо рдк्рд░ाрдк्рддि рдХे рдпोрдЧ्рдп рдмрдирддा рд╣ै।
9. рдЧीрддा рдЕрдз्рдпाрдп 14 рдХा рдоुрдЦ्рдп рд╕ंрджेрд╢ рдХ्рдпा рд╣ै?
рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдХा рдоुрдЦ्рдп рд╕ंрджेрд╢ рд╣ै рдХि рдордиुрд╖्рдп рдХो рдк्рд░рдХृрддि рдХे рддीрдиों рдЧुрдгों рдХे рдк्рд░рднाрд╡ рдХो рд╕рдордЭрдХрд░ рдЙрдирдХे рдмंрдзрди рд╕े рдКрдкрд░ рдЙрдардиा рдЪाрд╣िрдП рдФрд░ рдЕंрддрддः рдкрд░рдо рд╕рдд्рдп рдХी рдУрд░ рдмрдв़рдиा рдЪाрд╣िрдП।
10. рдк्рд░рдХृрддि рд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рддीрдиों рдЧुрдг, рд╕рдд्рдд्рд╡, рд░рдЬрд╕् рдФрд░ рддрдорд╕्, рдЕрд╡िрдиाрд╢ी рдЬीрд╡ाрдд्рдоा рдХो рдХिрд╕рдХे рд╕ाрде рдмाँрдзрддे рд╣ैं?
рд╢рд░ीрд░
рдЕрдз्рдпाрдп 14 рдХे рд╢्рд▓ोрдХ 5 рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдпे рддीрдиों рдЧुрдг рдЕрд╡िрдиाрд╢ी рдЬीрд╡ाрдд्рдоा рдХो рд╢рд░ीрд░ рдХे рд╕ाрде рдмाँрдзрддे рд╣ैं।
11. рдпрджि рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдХी рдоृрдд्рдпु 'рд░рдЬोрдЧुрдг' рдХे рдмреЭрдиे рдкрд░ рд╣ोрддी рд╣ै, рддो рдЙрд╕рдХी рдХ्рдпा рдЧрддि рд╣ोрддी рд╣ै?
рд╡рд╣ рдХрд░्рдоों рдоें рдЖрд╕рдХ्рдд рдордиुрд╖्рдпों рдХे рдмीрдЪ рдЬрди्рдо рд▓ेрддा рд╣ै। рд╢्рд▓ोрдХ 15 рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рд░рдЬोрдЧुрдг рдХी рдк्рд░рдзाрдирддा рдоें рдоृрдд्рдпु рд╣ोрдиे рдкрд░ рдЬीрд╡ рдХрд░्рдоों рдХी рдЖрд╕рдХ्рддि рд╡ाрд▓े рдордиुрд╖्рдпों рдоें рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддा рд╣ै।
12. рд╕ाрдд्рдд्рд╡िрдХ рдХрд░्рдо рдХा рдлрд▓ рдХैрд╕ा рдмрддाрдпा рдЧрдпा рд╣ै?
рдиिрд░्рдорд▓ рдФрд░ рд╕ुрдЦрдж
рд╢्рд▓ोрдХ 16 рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рд╕ाрдд्рдд्рд╡िрдХ рдХрд░्рдо рдХा рдлрд▓ рдиिрд░्рдорд▓ (рдкрд╡िрдд्рд░) рдФрд░ рдЬ्рдЮाрдирдпुрдХ्рдд рдмрддाрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
13. рдЧीрддा рдоें 'рдЕрд╡्рдпрднिрдЪाрд░ी рднрдХ्рддिрдпोрдЧ' рдХा рдХ्рдпा рдЕрд░्рде рдмрддाрдпा рдЧрдпा рд╣ै?
рд╕्рд╡ाрд░्рде рдФрд░ рдЕрднिрдоाрди рдд्рдпाрдЧрдХрд░ рдЕрдирди्рдп рдк्рд░ेрдо рд╕े рдиिрд░ंрддрд░ рдЪिंрддрди। рдлрд▓ рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рдФрд░ рдЕрд╣ंрдХाрд░ рдЫोреЬрдХрд░ рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдоें рд▓ीрди рд╣ोрдиा рд╣ी рдЕрд╡्рдпрднिрдЪाрд░ी рднрдХ्рддि рд╣ै।
14. рдЧुрдгों рдХा 'рдЧुрдгों рдоें рдмрд░рддрдиा' (Gunas acting upon Gunas) рдХा рдХ्рдпा рдЕрд░्рде рд╣ै?
рдЗंрдж्рд░िрдпों рдХा рдЕрдкрдиे-рдЕрдкрдиे рд╡िрд╖рдпों рдоें рд╡िрдЪрд░рдиा।
рдЗрд╕рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै рдХि рдк्рд░рдХृрддि рдХे рдЧुрдг рд╣ी рдЗंрдж्рд░िрдпों рдФрд░ рд╡िрд╖рдпों рдХे рд░ूрдк рдоें рдЖрдкрд╕ рдоें рдХ्рд░िрдпा рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं, рдЖрдд्рдоा рдЙрдирд╕े рдЕрд▓рдЧ рд╣ै।
рднрдЧрд╡рдж्рдЧीрддा рдХे рдЕрди्рдп рдЕрдз्рдпाрдп рднी рдкрдв़ें
рдПрдХ рдЬрдЧрд╣ рд╕े рд╕рднी рдЕрдз्рдпाрдп рдкрдв़рдиे рдХे рд▓िрдП:
- рдЕрдз्рдпाрдп 1 — рдЕрд░्рдЬुрдирд╡िрд╖ाрдж рдпोрдЧ
- рдЕрдз्рдпाрдп 2 — рд╕ांрдЦ्рдп рдпोрдЧ
- рдЕрдз्рдпाрдп 3 — рдХрд░्рдо рдпोрдЧ
- рдЕрдз्рдпाрдп 4 — рдЬ्рдЮाрдирдХрд░्рдорд╕ंрди्рдпाрд╕ рдпोрдЧ
- рдЕрдз्рдпाрдп 5 — рд╕ांрдЦ्рдп рдпोрдЧ рдФрд░ рдХрд░्рдо рдпोрдЧ
- рдЕрдз्рдпाрдп 6 — рдЖрдд्рдорд╕ंрдпрдо рдпोрдЧ
- рдЕрдз्рдпाрдп 7 — рдЬ्рдЮाрдирд╡िрдЬ्рдЮाрди рдпोрдЧ
- рдЕрдз्рдпाрдп 8 — рдЕрдХ्рд╖рд░рдм्рд░рд╣्рдо рдпोрдЧ
- рдЕрдз्рдпाрдп 9 — рд░ाрдЬрд╡िрдж्рдпा рд░ाрдЬрдЧुрд╣्рдп рдпोрдЧ
- рдЕрдз्рдпाрдп 10 — рд╡िрднूрддि рдпोрдЧ
- рдЕрдз्рдпाрдп 11 — рд╡िрд╢्рд╡рд░ूрдкрджрд░्рд╢рди рдпोрдЧ
- рдЕрдз्рдпाрдп 12 — рднрдХ्рддिрдпोрдЧ
- рдЕрдз्рдпाрдп 13 — рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдЬ्рдЮрд╡िрднाрдЧ рдпोрдЧ
рд╕ंрджрд░्рдн рдФрд░ рд╕्рд░ोрдд
Tags: рднрдЧрд╡рдж्рдЧीрддा рдЕрдз्рдпाрдп 14 рдХे рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╢्рд▓ोрдХ рд╣िंрджी рдЕрд░्рде рдХे рд╕ाрде, рдЧीрддा рдЕрдз्рдпाрдп 14, Bhagavad Gita Chapter 14

Comments
Post a Comment