Sarvang Yog Chapter 6 |рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ рдЕрдз्рдпाрдп 6: рдИрд╢्рд╡рд░ рдХा рд╕рдЪ्рдЪा рд╕्рд╡рд░ूрдк рдФрд░ рдЖрдд्рдордЬ्рдЮाрди рдХा рд╕рд░рд▓ рдоाрд░्рдЧ| рднрдЧрд╡ाрди рд╢्рд░ी рдоाрдпाрдирди्рдж рдЪैрддрди्рдп
рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ рдЕрдз्рдпाрдп 6: рдЕрдХ्рд╖рд░ाрдиुрднрд╡ рдпोрдЧ — рдиिрд░ाрдХाрд░ рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдХो рдХैрд╕े рд╕рдордЭें? | рднрдЧрд╡ाрди рд╢्рд░ी рдоाрдпाрдирди्рдж рдЪैрддрди्рдп
рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ рдЕрдз्рдпाрдп 6 рдХा рдкрд░िрдЪрдп, рдЕрд░्рде, рд╕рд░рд▓ рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдПрд╡ं рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рд░рд╣рд╕्рдп: рдЕрдХ्рд╖рд░ рдЕрдиुрднрд╡ рдпोрдЧ – рдЬाрдиिрдП рдИрд╢्рд╡рд░ рдХा рд╕рдЪ्рдЪा рд╕्рд╡рд░ूрдк рдФрд░ рдЖрдд्рдордЬ्рдЮाрди рдкाрдиे рдХा рд╕рд░рд▓ рдоाрд░्рдЧ
Sarvang Yog Chapter 6 — рдЕрдз्рдпाрдд्рдо рдХी рдпाрдд्рд░ा рдоें рдЕрдХ्рд╕рд░ рд╣рдоाрд░े рдорди рдоें рдпрд╣ рд╕рд╡ाрд▓ рдЙрдарддा рд╣ै рдХि 'рдИрд╢्рд╡рд░ рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдХैрд╕ा рд╣ै?', 'рдХ्рдпा рд╡рд╣ рдиिрд░ाрдХाрд░ рд╣ै рдпा рд╕ाрдХाрд░?' рдФрд░ 'рдЙрд╕े рдЕрдкрдиी рдЗрди рдЖँрдЦों рд╕े рджेрдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдпा рдирд╣ीं?' рдЬो рдкрд░рдоाрдд्рдоा рджिрдЦाрдИ рдирд╣ीं рджेрддा, рдЙрд╕े рдЬाрдиा рдХैрд╕े рдЬाрдП? рдХ्рдпा рдЖँрдЦों рд╕े рджिрдЦाрдИ рджेрдиे рд╡ाрд▓ा рд╕ंрд╕ाрд░ рд╣ी рд╕рдм рдХुрдЫ рд╣ै, рдпा рдЗрд╕рдХे рдкीрдЫे рдХोрдИ рдРрд╕ा рд╕рдд्рдп рднी рд╣ै рдЬो рджिрдЦाрдИ рдирд╣ीं рджेрддा, рд▓ेрдХिрди рд╣рд░ рд╡рд╕्рддु рдоें рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ै?
рднрдЧрд╡ाрди рд╢्рд░ी рдоाрдпाрдирди्рдж рдЪैрддрди्рдп рдЬी рдж्рд╡ाрд░ा рд░рдЪिрдд 'рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ' рдХे рдЫрдард╡ें рдЕрдз्рдпाрдп “рдЕрдХ्рд╖рд░ाрдиुрднрд╡ рдпोрдЧ (Akshar Anubhav Yog)” рдоें рдЗрди्рд╣ीं рдЧूрдв़ рдк्рд░рд╢्рдиों рдХा рдЙрдд्рддрд░ рдХो рдЕрдд्рдпंрдд рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ, рд╕рд░рд▓ рдФрд░ рд╕рд╣рдЬ рдЙрджाрд╣рд░рдгों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдпрд╣ рд╕рдордЭाрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдХि рд╣рдоाрд░ी рдЖँрдЦों рд╕े рджिрдЦрдиे рд╡ाрд▓ा рдпрд╣ рд╕ंрд╕ाрд░ рдХ्рдпा рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рдкीрдЫे рдЫिрдкा рдИрд╢्рд╡рд░ (рдЕрдХ्рд╖рд░ рдЖрдд्рдоा) рдХ्рдпा рд╣ै।
рдЕрдХ्рд╖рд░ाрдиुрднрд╡ рдпोрдЧ — рдпрд╣ाँ рдЕрдХ्рд╖рд░ рдХा рдЕрд░्рде рдЙрд╕ рддрдд्рд╡ рд╕े рд╣ै рдЬो рдкрд░िрд╡рд░्рддрдирд╢ीрд▓ рджृрд╢्рдп рд╕ंрд╕ाрд░ рдХी рддрд░рд╣ рд▓рдЧाрддाрд░ рдмрджрд▓рддा рдирд╣ीं рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд, рдХ्рд╖рд░ рд╡рд╣ рд╣ै рдЬो рдкрд░िрд╡рд░्рддрдирд╢ीрд▓ рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рд░ूрдк рдмрджрд▓рддा рд░рд╣рддा рд╣ै। рд╕рд░рд▓ рд╢рдм्рджों рдоें:
- рдХ्рд╖рд░ = рдЬो рдмрджрд▓рддा рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै।
- рдЕрдХ्рд╖рд░ = рдЬो рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХे рдмीрдЪ рд╕्рдеाрдпी рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै।
рдЗрд╕ी рдЕंрддрд░ рдХो рд╕рдордЭрдиा рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдХी рдоूрд▓ рджिрд╢ा рд╣ै।
рдЖрдЬ рдХे рдЗрд╕ рд▓ेрдЦ рдоें рд╣рдо рд╕рдордЭेंрдЧे рдХि рдХैрд╕े рд╣рдо рдЕрдкрдиी рдмुрдж्рдзि рдФрд░ рдЬ्рдЮाрдиेрди्рдж्рд░िрдпों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े 'рдХ्рд╖рд░' (рд╕ंрд╕ाрд░) рдФрд░ 'рдЕрдХ्рд╖рд░' (рдкрд░рдоाрдд्рдоा) рдХे рд░рд╣рд╕्рдп рдХो рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдоें “рдХ्рд╖рд░” рдФрд░ “рдЕрдХ्рд╖рд░”, рджेрдЦрдиा рдФрд░ рдЬाрдирдиा, рдоिрдаाрд╕ рдФрд░ рд╡рд╕्рддु, рдЕрд╖्рдЯрдзा рдк्рд░рдХृрддि, рдЧुрдг-рд╕ाрдо्рдпाрд╡рд╕्рдеा рддрдеा реР рдЬैрд╕े рд╡िрд╖рдпों рдХो рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рд╕े рдЬोрдб़рдХрд░ рд╕рдордЭाрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
Read More
рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ рдЕрдз्рдпाрдп 1 → "рдоोрдХ्рд╖ेрдЪ्рдЫा рдпोрдЧ"
рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ рдЕрдз्рдпाрдп 2 → "рдЧुрд░ुрд╕्рдеाрдкрди рдпोрдЧ"
рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ рдЕрдз्рдпाрдп 3 → "рд╕рдж्рдЧुрд░ूрд╕्рдеाрдирджрд░्рд╢рди рдпोрдЧ"
рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ рдЕрдз्рдпाрдп 5→ "рдХ्рд╖рд░рд╡िрд░ाрдЯрджрд░्рд╢рдирдпोрдЧ"
рдЖрдЗрдП рдЕрдм рдЕрдз्рдпाрдп 6 рдХे рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдкрдж рдХा рд╕рд░рд▓ рд╣िंрджी рднाрд╡ाрд░्рде рдФрд░ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдЕрд░्рде рдХ्рд░рдордмрдж्рдз рд░ूрдк рд╕े рд╕рдордЭрддे рд╣ैं।
1. рдХ्рд╖рд░ рдХो рджेрдЦрдиा (рдЗंрдж्рд░िрдпों рд╕े) рдФрд░ рдЕрдХ्рд╖рд░ рдХो рдЬाрдирдиा (рдмुрдж्рдзि рд╕े) — рджोрдиों рдоें рдЕंрддрд░
рдЕрдм 'рдЕрдХ्рд╖рд░' рдЖрдд्рдоा рдХो рдЬाрдирдиे рдХी рд╕ुрд░ीрддि рдпे। рд▓рдЦाрддे рд╣ै, рдЗрд╕े рд▓ेрдиा рд╢्рд░рдж्рдзा рд╕े рд╕ाрдд्рд╡िрдХी рдХी рд╣िрдпे ।।1।।
рдХ्рд╖рд░ рд╡िрд░ाрдЯ рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░рддे рд╕рдордп “рджेрдЦрдиा” рдЬैрд╕े рд╢рдм्рдж рдЖрддे рд╣ैं। рдпрд╣ाँ “рджेрдЦрдиा” рдоुрдЦ्рдпрддः рдЙрд╕ рд╡рд╕्рддु рдХे рдмाрд╣рд░ी, рд╕्рдеूрд▓ рдФрд░ рд╕ाрдХाрд░ рд░ूрдк рд╕े рдЬुрдб़ा рд╣ै।
- рджेрдЦрдиा 'рд╕्рдеूрд▓' 'рд╕ाрдХाрд░' 'рдХ्рд╖рд░ рд╕्рд╡рд░ूрдк' рдХा рдЗрди्рдж्рд░िрдп рдПрд╡ं рдорди рд╕े рд╣ोрддा рд╣ै।
- рдЬाрдирдиा, рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рд░ूрдк рд╕े 'рдмुрдж्рдзि рд╕े' 'рдЕрдХ्рд╖рд░ рдЖрдд्рдоा' рдХा рд╣ोрддा рд╣ै।
рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП рдХिрд╕ी рдоिрдаाрдИ рдХो рд╕ाрдордиे рд░рдЦिрдП। рд╣рдо рдЕрдкрдиी рдЖँрдЦों рд╕े рдЙрд╕рдХा:
- рдЖрдХाрд░ рджेрдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं,
- рд░ंрдЧ рджेрдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं,
- рд░ूрдк рджेрдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं।
- рд╣ाрде рд╕े рдЙрд╕рдХा рд╕्рдкрд░्рд╢ рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।
- рдиाрдХ рд╕े рдЙрд╕рдХी рдЧंрдз рдФрд░ рдЬीрдн рд╕े рдЙрд╕рдХा рд╕्рд╡ाрдж рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।
рд▓ेрдХिрди рдЙрд╕ рд╡рд╕्рддु рдоें рдоौрдЬूрдж “рдоिрдаाрд╕” рдХो рдЖँрдЦों рд╕े рдирд╣ीं рджेрдЦा рдЬा рд╕рдХрддा। рдпрд╣ीं рд╕े рдпрд╣ рдЕрдз्рдпाрдп “рджेрдЦрдиे” рдФрд░ “рдЬाрдирдиे” рдХे рдмीрдЪ рдЕंрддрд░ рд╕рдордЭाрддा рд╣ै।
- рджृрд╢्рдп (рдХ्рд╖рд░ рд░ूрдк): рд╣рдо рдЬो рдХुрдЫ рдЕрдкрдиी рдЖँрдЦों рд╕े рджेрдЦрддे рд╣ैं рдпा рд╣ाрдеों рд╕े рдЫूрддे рд╣ैं, рд╡рд╣ рд╕рдм рдкрд░िрд╡рд░्рддрдирд╢ीрд▓ рд╣ै (рдЗрд╕े 'рдХ्рд╖рд░' рдпा 'рд╕ाрдХाрд░' рдХрд╣рддे рд╣ैं)।
- рдЕрджृрд╢्рдп (рдЕрдХ्рд╖рд░ рдЖрдд्рдоा): рдЖँрдЦों рд╕े рдХेрд╡рд▓ рдмाрд╣рд░ी рд░ूрдк рджिрдЦрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЙрд╕рдХे рднीрддрд░ рдЫिрдкे рд╕рдд्рдп рдХो рдХेрд╡рд▓ рд╣рдоाрд░ी рдмुрдж्рдзि рд╕рдордЭ рд╕рдХрддी рд╣ै।
рдЪीрдиी рджिрдЦाрдИ рджेрддी рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЙрд╕рдХी рдоिрдаाрд╕ рдЖँрдЦों рд╕े рджिрдЦाрдИ рдирд╣ीं рджेрддी। рдоिрдаाрд╕ рдХो рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░рдиा рдкрдб़рддा рд╣ै। рдЗрд╕ी рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╕े рдЕрдХ्рд╖рд░ рддрдд्рд╡ рдХो рд╕рдордЭाрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд╕рд░рд▓ рд░ूрдк рдоें,
рдЗрди्рдж्рд░िрдпों рд╕े рджिрдЦाрдИ рджेрдиे рд╡ाрд▓ा = рд╕्рдеूрд▓ рд░ूрдк
рдмुрдж्рдзि рд╕े рд╕рдордЭा рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा = рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдЕрд░्рде
рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдХो рдХेрд╡рд▓ рдХिрд╕ी рдмाрд╣рд░ी рдЖрдХाрд░ рдХो рджेрдЦрдХрд░ рд╕рдордЭ рд▓ेрдиा рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ै। рдЙрд╕рдХे рд▓िрдП рд╡рд╕्рддु рдХे рдкीрдЫे рдоौрдЬूрдж рдЙрд╕ рд╕्рдеाрдпी рддрдд्рд╡ рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░рдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै рдЬिрд╕े рдпрд╣ाँ рдЕрдХ्рд╖рд░ рдЖрдд्рдоा рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै।
2. рдХ्рд╖рд░ рд╕ंрд╕ाрд░ рдХे рднीрддрд░ рдЕрдХ्рд╖рд░ рддрдд्рд╡ — рдкूрд░े рджृрд╢्рдп рд╕ंрд╕ाрд░ рдоें рдХ्рдпा рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै?
рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рд▓ीрд▓ा 'рдХ्рд╖рд░' рдоें рдЬिрд╕ рд╣ो рд░рд╣ी।
рдЙрд╕ рдоें рдЬो рдмैрдаी рд╣ैрдЧी рдЕрд╕्рддि-рднाँрддि-рдк्рд░िрдпрдд्рд╡ рд╕े ।।реи।।
рд╡िрд╢्рд╡ рд░ूрдк рдоें рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдХी рдЬिрд╕ рдЕрд╖्рдЯрдзा рдк्рд░рдХृрддि рдоें рдЙрдд्рдкрдд्рддि, рд╕्рдеिрддी рдУрд░ рд▓рдп рдХी рдЕрдЦрдг्рдб рд▓ीрд▓ा рдиिрд░ंрддрд░ рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ै, рдЙрд╕ी рдХा рдиाрдо рдоिрдаाрд╕ 'рдЕрдХ्рд╖рд░ рдЖрдд्рдоा' 'рдиिрд░ाрдХाрд░' рдиिрд░рдЧुрдг рдм्рд░рд╣्рдо рдЗрдд्рдпाрджि।
рдЗрд╕рдХा рднाрд╡ рдпрд╣ рд╣ै рдХि рд╕ंрдкूрд░्рдг рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рд▓ीрд▓ा рдкрд░िрд╡рд░्рддрдирд╢ीрд▓ рдпाрдиी рдХ्рд╖рд░ рдк्рд░рдХृрддि рдоें рдЪрд▓ рд░рд╣ी рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдЙрд╕рдХे рднीрддрд░ рдПрдХ рдРрд╕ा рддрдд्рд╡ рд╣ै рдЬो рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡, рдЕрдиुрднूрддि рдФрд░ рдк्рд░िрдпрддा рдХे рд░ूрдк рдоें рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ै।
- рд╣рдоाрд░े рд╕ाрдордиे рд╕ंрд╕ाрд░ рд▓рдЧाрддाрд░ рдмрджрд▓рддा рд░рд╣рддा рд╣ै, рд╡рд╕्рддुрдПँ рдмрдирддी рд╣ैं, рдмрджрд▓рддी рд╣ैं рдФрд░ рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ोрддी рд╣ैं। рдЗрд╕े рдпрд╣ाँ рдХ्рд╖рд░ рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै।
- рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕ рдмрджрд▓рддे рд╕ंрд╕ाрд░ рдХे рдкीрдЫे рдПрдХ рд╕्рдеाрдпी рдЖрдзाрд░ рдХी рдХрд▓्рдкрдиा рдХी рдЧрдИ рд╣ै। рдЙрд╕े рдЕрдХ्рд╖рд░ рдЖрдд्рдоा рдХрд╣рддे рд╣ै।
рдЗрд╕рдХा рд╕рд░рд▓ рдЖрд╢рдп рдпрд╣ рд╣ै рдХि рд╕ंрд╕ाрд░ рдоें рд▓рдЧाрддाрд░ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै। рд╡рд╕्рддुрдПँ рдмрдирддी рд╣ैं, рдмрджрд▓рддी рд╣ैं рдФрд░ рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ोрддी рд╣ैं। рд╢рд░ीрд░ рдмрджрд▓рддा рд╣ै। рд╡рд╕्рддुрдУं рдХा рд░ूрдк рдмрджрд▓рддा рд╣ै। рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпाँ рдмрджрд▓рддी рд╣ैं। рд╕рдордп рдмрджрд▓рддा рд╣ै। рдлिрд░ рднी рдЗрд╕ рдкрд░िрд╡рд░्рддрдирд╢ीрд▓ рд╕ंрд╕ाрд░ рдХे рднीрддрд░ рдХुрдЫ рдРрд╕ा рд╣ै рдЬिрд╕े рдкाрда “рдЕрд╕्рддि-рднाँрддि-рдк्рд░िрдпрдд्рд╡” рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕рдордЭाрддा рд╣ै।
рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП, рдЪीрдиी рдХा рдЖрдХाрд░ рдмрджрд▓ рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЪीрдиी рд╕े рдоिрдаाрдИ рдмрди рд╕рдХрддी рд╣ै, рдоिрдаाрдИ рдХा рд░ूрдк рдмрджрд▓ рд╕рдХрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЙрд╕рдХी рдоिрдаाрд╕ рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рдЙрд╕ рдЙрджाрд╣рд░рдг рдоें рдПрдХ рдЕрд▓рдЧ рд╕्рддрд░ рдХा рд╕рдд्рдп рд╣ै।
рдЗрд╕े рдмрд╣ुрдд рд╕рд░рд▓ рднाрд╖ा рдоें рдРрд╕े рд╕рдордЭ рд╕рдХрддे рд╣ैं:
- рдЕрд╕्рддि — рд╡рд╕्рддु рдХा рд╣ोрдиा
- рднाрддि — рдЙрд╕рдХा рдк्рд░рдХрдЯ рдпा рдЬ्рдЮाрдд рд╣ोрдиा
- рдк्рд░िрдпрдд्рд╡ — рдЙрд╕рдХा рдк्рд░िрдп рдпा рдЕрдиुрднрд╡ рдпोрдЧ्рдп рд╣ोрдиा
рдпрд╣ी рд╕्рдеाрдпी рддрдд्рд╡ рдЕрдХ्рд╖рд░ рдЖрдд्рдоा рд╕े рдЬोрдб़ा рдЧрдпा рд╣ै।
3. “рдиेрддि” рдХा рдЕрд░्рде
рд╡ेрджों рдХे 'рдиेрддी' рд╢ेрд╖ , рд╡рд╕्рддु рдХी рдЙрдкрд▓рдм्рдзि рд╡ो।
рдЙрд╕ी рдХा рднाрд╡, рд╕рд░्рд╡рдд्рд░ рд╣ो рд░рд╣ा рджृрд╢्рдп рдоाрдд्рд░ рдоें ।। 3 ।।
“рдиेрддि” рдХा рд╕ाрдоाрди्рдп рдЕрд░्рде рд╣ै—“рдпрд╣ рдирд╣ीं”।
рдЬрдм рд╣рдо рдХрд╣рддे рд╣ैं рдХि рдкрд░рдо рддрдд्рд╡ рдХेрд╡рд▓ рдпрд╣ рд╢рд░ीрд░ рдирд╣ीं рд╣ै, рдХेрд╡рд▓ рдпрд╣ рд╡рд╕्рддु рдирд╣ीं рд╣ै, рдХेрд╡рд▓ рдпрд╣ рджिрдЦाрдИ рджेрдиे рд╡ाрд▓ा рд░ूрдк рдирд╣ीं рд╣ै, рддो рд╣рдо рдзीрд░े-рдзीрд░े рдЕрдкрдиी рд╕рдордЭ рдХो рд╕ीрдоिрдд рд░ूрдкों рд╕े рдЖрдЧे рд▓े рдЬा рд░рд╣े рд╣ोрддे рд╣ैं।
рд╡ेрджों рдХा “рдиेрддि” рдХрд╣рдиे рдХा рдЖрд╢рдп рд╣ै рдХि рдкрд░рдо рддрдд्рд╡ рдХो рдХिрд╕ी рдПрдХ рджिрдЦाрдИ рджेрдиे рд╡ाрд▓ी рд╡рд╕्рддु рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा।
рдкрд░рдо рддрдд्рд╡ рдХो рдХेрд╡рд▓ рдХिрд╕ी рдПрдХ рд╡рд╕्рддु рдоें рдмंрдж рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा। рд╡рд╣ рдкूрд░े рджृрд╢्рдп рд╕ंрд╕ाрд░ рдХे рдкीрдЫे рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рдЖрдзाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕рдордЭा рдЬाрддा рд╣ै। рдХिрд╕ी рдПрдХ рджिрдЦाрдИ рджेрдиे рд╡ाрд▓े рд░ूрдк рдХो рд╣ी рдЕंрддिрдо рд╕рдд्рдп рдоाрди рд▓ेрдиा рдЙрдЪिрдд рдирд╣ीं рд╣ै।
рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рд╡्рдпाрдЦ्рдпा
рд╡ेрджों рдоें рдЬिрд╕ 'рдиेрддी' рдЕрд░्рдеाрдд рдиा рдЗрддि, рдХрд╣ा рд╣ै। рдЕрд░्рдеाрдд рдЗрддрдиा рд╣ी рдирд╣ीं рдРрд╕ा рдХрд╣ा рд╣ै, рдЙрд╕ी рд╡ेрджों рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХрд╣े рд╣ुрдП рдкрд░рдоाрдд्рдо рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХो рд╕ुрдиे рд╣ुрдП рдХो рджेрдЦрдХрд░, рджेрдЦे рд╣ुрдП рдХो рдЬाрдирдХрд░ рдФрд░ рдЙрд╕ рдЬाрдиे рд╣ुрдП рдкрд░рдоाрдд्рдо рд╕्рд╡рд░ूрдк рдоें рддрдж्рд░ूрдк рд╣ोрдиा рдЕрд░्рдеाрдд (рдоिрд▓ рдЬाрдиा) рд╢ेрд╖ рд░рд╣рддा рд╣ै। рдпрд╣ рдИрд╢्рд╡рд░ рдЕрд░्рдеाрдд рдЕрдХ्рд╖рд░ рдм्рд░рд╣्рдо рд░ूрдк рдХрдг-рдХрдг рд╕े рд▓ेрдХрд░ рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рджृрд╢्рдп рдЕрд░्рдеाрдд् рдХ्рд╖рд░ рднाрд╡ рдоें рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ोрдХрд░ рднाрд╕ рд░рд╣ी рд╣ै।
4. рдоिрдаाрд╕ рдФрд░ рдЖрдд्рдоा рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг — рдиिрд░ाрдХाрд░ рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХा рд╕рд░рд▓ рддрд░ीрдХा
рд╡ो 'рдоिрдаाрд╕' рдпрд╣ी 'рдЖрдд्рдоा' рд╣ै, рдиिрд░ाрдХाрд░ рдЬाрдирдиा।
рд╡рд╕्рддु рдХे рд╕्рд╡ाрдж рдоें рднी, рд╡ो рднрд░ी рд╣ै, рдк्рд░िрдп рд░ूрдк рд╕े ।।4 ।।
рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдХा рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдФрд░ рдпाрдж рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓ा рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ै—рдоिрдаाрд╕।
рдЬिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдоिрдаाрд╕ рджिрдЦाрдИ рдирд╣ीं рджेрддी рд▓ेрдХिрди рд╕्рд╡ाрдж рдоें рдЕрдиुрднрд╡ рд╣ोрддी рд╣ै, рдЙрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдЖрдд्рдоा рдХो рдпрд╣ाँ рдиिрд░ाрдХाрд░ рддрдд्рд╡ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕рдордЭाрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
рдоाрди рд▓ीрдЬिрдП рдЖрдкрдХे рд╕ाрдордиे рдоिрд╢्рд░ी рдХा рдПрдХ рдЯुрдХрдб़ा рд╣ै। рдЖрдк рдЙрд╕рдХी рдЖрдХृрддि рджेрдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЖрдк рдЙрд╕рдХा рд░ंрдЧ рджेрдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЖрдк рдЙрд╕े рд╣ाрде рдоें рдкрдХрдб़ рд╕рдХрддे рд╣ैं।
рд▓ेрдХिрди рдЕрдм рдк्рд░рд╢्рди рд╣ै,
рдХ्рдпा рдЖрдк рдЙрд╕рдХी “рдоिрдаाрд╕” рдХो рдЖँрдЦों рд╕े рджेрдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं — рдирд╣ीं।
рдоिрдаाрд╕ рдХा рдХोрдИ рдЕрд▓рдЧ рджिрдЦाрдИ рджेрдиे рд╡ाрд▓ा рдЖрдХाрд░ рдирд╣ीं рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕рдХा рдЕрд░्рде рдпрд╣ рдирд╣ीं рдХि рдоिрдаाрд╕ рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡рд╣ीрди рд╣ै। рдЬрдм рдоिрд╢्рд░ी рдЬीрдн рдкрд░ рд░рдЦी рдЬाрддी рд╣ै, рддрдм рдЙрд╕рдХा рд╕्рд╡ाрдж рдЕрдиुрднрд╡ рд╣ोрддा рд╣ै। рдпрд╣ी рдЙрджाрд╣рд░рдг рдЕрдз्рдпाрдп рдоें рдиिрд░ाрдХाрд░ рддрдд्рд╡ рдХो рд╕рдордЭाрдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
рдЖрдк рдпрд╣ рдирд╣ीं рдХрд╣ рд╕рдХрддे рдХि рдоिрдаाрд╕ рдХा рдХोрдИ рд░ंрдЧ, рдЖрдХाрд░ рдпा рдЖрдХृрддि рд╣ै। рдлिрд░ рднी рдЬрдм рдЪीрдиी рдЦाрддे рд╣ैं рддो рдоिрдаाрд╕ рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕ी рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╕े рдЕрдз्рдпाрдп рдХрд╣рддा рд╣ै рдХि рдиिрд░ाрдХाрд░ рдХा рдЕрд░्рде “рдХुрдЫ рднी рдирд╣ीं” рдирд╣ीं рд╣ै।
“рдиिрд░ाрдХाрд░” рдХा рдЕрд░्рде рдпрд╣ाँ рдРрд╕ा рддрдд्рд╡ рд╣ै рдЬिрд╕े рдХिрд╕ी рдПрдХ рд╕ीрдоिрдд рднौрддिрдХ рдЖрдХाрд░ рдоें рдмाँрдзा рдирд╣ीं рдЬा рд╕рдХрддा।
рдиिрд░ाрдХाрд░ рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै: "рдЬिрд╕рдХा рдХोрдИ рдиिрд╢्рдЪिрдд рднौрддिрдХ рдЖрдХाрд░ рдирд╣ीं рд╣ै"। рдЗрд╕ीрд▓िрдП рдпрд╣ाँ рд╡िрдЪाрд░ рдЖрддा рд╣ै рдХि рдиिрд░ाрдХाрд░ рд╣ी рд╕рд░्рд╡ाрдХाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рдХрдЯ рд╣ोрддा рд╣ै। рдЕрд░्рдеाрдд्,
“рдиिрд░ाрдХाрд░рдо्-рд╕рд░्рд╡ाрдХाрд░рдо्।”
рдЕрд░्рдеाрдд् рдЬो рд╕्рд╡рдпं рдХिрд╕ी рдПрдХ рдиिрд╢्рдЪिрдд рдЖрдХाрд░ рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ै, рд╡рд╣ी рд╡िрднिрди्рди рдЖрдХाрд░ों рдоें рд╡्рдпाрдк्рдд рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдЕрд░्рдеाрдд рдЬो рд╕्рд╡рдпं рдХिрд╕ी рдПрдХ рдЖрдХाрд░ рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ै, рд╡рд╣ी рдЕрдиेрдХ рд░ूрдкों рдоें рджिрдЦाрдИ рджेрдиे рд╡ाрд▓े рд╕ंрд╕ाрд░ рдХे рдЖрдзाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕рдордЭा рдЬाрддा рд╣ै।
рдиिрд░ाрдХाрд░ рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдХा рд╕рдЪ
рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдХा рдиिрд░ाрдХाрд░ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХोрдИ рд╢ूрди्рдпрддा рдпा 'рдХुрдЫ рди рд╣ोрдиा' рдирд╣ीं рд╣ै। рдЗрд╕े рдоिрд╢्рд░ी рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рдоिрдаाрд╕ рдХे рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╕े рдмрд╣ुрдд рд╕ुंрджрд░ рдвंрдЧ рд╕े рд╕рдордЭाрдпा рдЧрдпा рд╣ै:
- рдХ्рдпा рдЖрдк рдоिрдаाрд╕ рдХो рджेрдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं? рдпрджि рдХोрдИ рдХрд╣े рдХि рдоुрдЭे рдоिрд╢्рд░ी рдХा рдЖрдХाрд░ рдирд╣ीं рджेрдЦрдиा, рдмрд▓्рдХि рдХेрд╡рд▓ рдЙрд╕рдХी 'рдоिрдаाрд╕' рдХो рдЕрдкрдиी рдЖँрдЦों рд╕े рджेрдЦрдиा рд╣ै, рддो рдпрд╣ рддीрдиों рдХाрд▓ (рднूрдд, рд╡рд░्рддрдоाрди, рднрд╡िрд╖्рдп) рдоें рдЕрд╕ंрднрд╡ рд╣ै।
- рдоिрдаाрд╕ рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рдХैрд╕े рд╣ोрддा рд╣ै? рдоिрдаाрд╕ рдХो рдЖँрдЦों рд╕े рдирд╣ीं рджेрдЦा рдЬा рд╕рдХрддा, рд▓ेрдХिрди рдЬрдм рдоिрд╢्рд░ी рдХो рдЬीрдн рдкрд░ рд░рдЦा рдЬाрддा рд╣ै, рддो рдЙрд╕рдХी рдоिрдаाрд╕ (рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдФрд░ рдЖрдиंрдж) рдХा рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдЕрд╣рд╕ाрд╕ рд╣ोрддा рд╣ै।
рдиिрд░ाрдХाрд░ рд╣ी рд╕рд░्рд╡ाрдХाрд░ рд╣ै:
рдаीрдХ рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ рдкрд░рдоाрдд्рдоा 'рдиिрд░ाрдХाрд░' рд╣ै, рдЬिрд╕рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै рдХि рдЙрд╕рдХा рдХोрдИ рдПрдХ рдиिрд╢्рдЪिрдд рднौрддिрдХ рдЖрдХाрд░ рдирд╣ीं рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рд╡рд╣ рд╕ंрд╕ाрд░ рдХी рд╣рд░ рд╡рд╕्рддु рдоें рдоिрдаाрд╕ рдХी рддрд░рд╣ рд╡्рдпाрдк्рдд рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдП рд╡рд╣ी 'рд╕рд░्рд╡ाрдХाрд░' (рд╕рдм рдЖрдХाрд░ों рдоें рд╕рдоाрдпा рд╣ुрдЖ) рднी рд╣ै।
- рдЖрдк рдмाрд╣рд░ी рдЖँрдЦों (рдЪрд░्рдо рдЪрдХ्рд╖ुрдУं) рд╕े рдХрднी 'рдоिрдаाрд╕' рдХो рдирд╣ीं рджेрдЦ рд╕рдХрддे। рдЖрдк рдХेрд╡рд▓ рд╢рдХ्рдХрд░, рдЬрд▓ेрдмी рдпा рдоिрд╢्рд░ी рдХा рдЖрдХाрд░ рджेрдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं।
- рд▓ेрдХिрди рдЬрдм рдЖрдк рдЙрд╕े рдЦाрддे рд╣ैं, рддो рдЖрдкрдХो рдЙрд╕рдХे рд╣ोрдиे рдХा рдЕрд╣рд╕ाрд╕ (рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдФрд░ рдк्рд░िрдпрддा) рд╣ोрддा рд╣ै।
- рдЗрд╕ी рддрд░рд╣, рдкрд░рдоाрдд्рдоा рднी рдХोрдИ рдЕрд▓рдЧ рдоूрд░्рддि рдпा рд╡्рдпрдХ्рддि рдирд╣ीं рд╣ै; рд╡рд╣ рдЗрд╕ рдкूрд░े рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рд╡ैрд╕े рд╣ी рд╡्рдпाрдк्рдд рд╣ै рдЬैрд╕े рд╢рдХ्рдХрд░ рдоें рдоिрдаाрд╕!
- рдЗрд╕рд▓िрдП рдиिрд░ाрдХाрд░ рдХा рдЕрд░्рде 'рдХुрдЫ рди рд╣ोрдиा' рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि 'рдиिрд░ाрдХाрд░ рд╣ी рд╕рд░्рд╡ाрдХाрд░ рд╣ै'—рдпाрдиी рдЬो рд╕рдм рдЖрдХाрд░ों рдоें рд╕рдоाрдпा рд╣ुрдЖ рд╣ै।
рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рд╡्рдпाрдЦ्рдпा
рд╡ो 'рдоिрдаाрд╕' рдпрд╣ी рдЖрдд्рдоा рдХрд╣ा рд╣ै, рд╡рд╣ी 'рдоिрдаाрд╕' рдЕрд╕्рддि-рднांрддि-рдк्рд░िрдпрдд्рд╡ рд╕े рд╡рд╕्рддु рдХे рд╕्рд╡ाрдж рдоें рднी рдПрдХ рдЙрд╕ рдЕंрддрд░्рдмाрд╣्рдп рдХूрдЯрд╕्рде рд╡्рдпाрдк्рдд рд╣ै। рдЙрд╕ी рдХो рдиिрд░ाрдХाрд░ рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै рдиिрд░ा+рдЖрдХाрд░ (рд░ूрдк) рдЕрд░्рдеाрдд рдиिрд░ाрдХाрд░ рдХो рд╣ी рд╕рд░्рд╡ाрдХाрд░ рдХрд╣рддे рд╣ैं।
“рдиिрд░ाрдХाрд░” рдФрд░ “рд╕рд░्рд╡ाрдХाрд░” рдХा рдЕрд░्рде
рд╕ाрдоाрди्рдп рдмाрддрдЪीрдд рдоें “рдиिрд░ाрдХाрд░” рд╢рдм्рдж рд╕ुрдирддे рд╣ी рдХрдИ рд▓ोрдЧों рдХे рдорди рдоें “рдЬिрд╕рдХा рдХोрдИ рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рд╣ी рдирд╣ीं” рдЬैрд╕ी рдзाрд░рдгा рдмрди рд╕рдХрддी рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдРрд╕ा рдирд╣ीं рд╣ै। рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдХिрд╕ी рдПрдХ рд╕ीрдоिрдд рднौрддिрдХ рдЖрдХाрд░ рдоें рдирд╣ीं рдмंрдзे рд╣ै।
рдЗрд╕рд▓िрдП:
- рдиिрд░ाрдХाрд░ = рдХिрд╕ी рдПрдХ рдиिрд╢्рдЪिрдд рдЖрдХाрд░ рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं
- рд╕рд░्рд╡ाрдХाрд░ = рд╡िрднिрди्рди рд░ूрдкों рдоें рд╡्рдпाрдк्рдд
рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдпрд╣ рд╕рдордЭाрдиा рд╣ै рдХि рджिрдЦाрдИ рджेрдиे рд╡ाрд▓े рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд░ूрдкों рдХे рдкीрдЫे рдПрдХ рд╡्рдпाрдкрдХ рдФрд░ рд╕्рдеाрдпी рддрдд्рд╡ рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╡िрдХрд╕िрдд рдХी рдЬाрдП।
5. рдХ्рдпा рдоिрдаाрд╕ рдХो рдЖँрдЦों рд╕े рджेрдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै?
рдоिрдаाрд╕ рдХो рдЗрдЪ्рдЫा рджेрдЦूँ рдиिрдЬ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдоैं।
рддो рдХ्рдпा рджेрдЦ рд╕рдХрддी рд╣ै, рдиेрдд्рд░ों рд╕े рдиिрдЬ рд░ूрдк рдХो ।।5।।
рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рд╡्рдпाрдЦ्рдпा
рдпрджि рдоिрдаाрд╕ рдЕрд░्рдеाрдд рдк्рд░िрдпрдд्рдп рдЕрдкрдиा рдиिрдЬ рд░ूрдк рд╕्рдеूрд▓ рдиेрдд्рд░ों рдЕрд░्рдеाрдд рдЪрд░्рдо рдЪрдХ्рд╖ुрдУं рд╕े рджेрдЦ рд▓ूँ рдпрд╣ рдЗрдЪ्рдЫा рдХрд░े рддो рдХाрд▓рдд्рд░рдп рдоें рднी рдоिрдаाрд╕ (рдк्рд░िрдпрддा) рд╕्рдеूрд▓ рдиेрдд्рд░ों рд╕े рдирд╣ीं рджिрдЦ рд╕рдХрддी।
рд╕рд░рд▓ рдЕрд░्рде,
рдпрджि рдХोрдИ рдоिрдаाрд╕ рдХो рдЕрдкрдиा рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдоाрдирдХрд░ рдЙрд╕े рдЖँрдЦों рд╕े рджेрдЦрдиा рдЪाрд╣े, рддो рдХ्рдпा рд╡рд╣ рд╕ंрднрд╡ рд╣ै?
рдирд╣ीं।
рдЖँрдЦें рд░ंрдЧ, рдЖрдХाрд░ рдФрд░ рд░ूрдк рджेрдЦ рд╕рдХрддी рд╣ैं। рд▓ेрдХिрди рдоिрдаाрд╕ рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рдЬीрдн рд╕े рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдХुрдЫ рдЪीрдЬें рдЗंрдж्рд░िрдпों рд╕े рджिрдЦाрдИ рдирд╣ीं рджेрддीं, рдлिрд░ рднी рдЙрдирдХा рдЕрдиुрднрд╡ рдпा рдмोрдз рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдЙрджाрд╣рд░рдг:
▪️рдоिрдаाрд╕ → рд╕्рд╡ाрдж рд╕े рдЕрдиुрднрд╡
▪️рд╕ुрдЧंрдз → рдиाрдХ рд╕े рдЕрдиुрднрд╡
▪️рд╡िрдЪाрд░ → рдмुрдж्рдзि/рдорди рдоें рдЕрдиुрднрд╡
▪️рдк्рд░ेрдо → рдЕрдиुрднрд╡ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдЖँрдЦों рд╕े рдЙрд╕рдХा рдХोрдИ рдиिрд╢्рдЪिрдд рдЖрдХाрд░ рдирд╣ीं рджिрдЦрддा
рдЗрд╕рд▓िрдП рдХेрд╡рд▓ рдЖँрдЦों рд╕े рджिрдЦाрдИ рджेрдиे рд╡ाрд▓ी рдЪीрдЬों рдХो рд╣ी рдЬ्рдЮाрди рдХा рдкूрд░ा рдЖрдзाрд░ рдирд╣ीं рдоाрдиा рдЬा рд╕рдХрддा।
рдпрджि рдХोрдИ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХрд╣े—
“рдоैं рдоिрдаाрд╕ рдХो рдЕрдкрдиी рдЖँрдЦों рд╕े рджेрдЦрдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ूँ।”
рддो рд╡рд╣ рдоिрдаाрд╕ рдХो рдЕрд▓рдЧ рд╕े рдЖँрдЦों рдХे рд╕ाрдордиे рдХिрд╕ी рдЖрдХाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдирд╣ीं рджेрдЦ рд╕рдХрддा। рд╡рд╣ рдоिрд╢्рд░ी рджेрдЦ рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЪीрдиी рджेрдЦ рд╕рдХрддा рд╣ै। рдоिрдаाрдИ рджेрдЦ рд╕рдХрддा рд╣ै। рд▓ेрдХिрди “рдоिрдаाрд╕” рдХा рдХोрдИ рдЕрд▓рдЧ рдЖрдХाрд░ рджिрдЦाрдИ рдирд╣ीं рджेрдЧा।
рдЬिрд╕े рдЖँрдЦें рдЕрд▓рдЧ рдЖрдХाрд░ рдоें рдирд╣ीं рджेрдЦ рд╕рдХрддीं, рдЙрд╕े рдХेрд╡рд▓ рдЖँрдЦों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдирдХाрд░ा рдирд╣ीं рдЬा рд╕рдХрддा।
рдЙрд╕рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рджूрд╕рд░े рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕ी рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдпрд╣ рдЕрдз्рдпाрдп рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдХे рдиिрд░ाрдХाрд░ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХो рд╕рдордЭाрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░рддा рд╣ै।
рдмुрдж्рдзि рдХी рднूрдоिрдХा — рдХेрд╡рд▓ рджेрдЦрдиा рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдХ्рдпों рдирд╣ीं?
рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдоें рдмुрдж्рдзि рдХो рд╡िрд╢ेрд╖ рдорд╣рдд्рд╡ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЗрди्рдж्рд░िрдпाँ рд╣рдоें рд╡рд╕्рддु рдХे рдмाрд╣рд░ी рд░ूрдк рд╕े рдкрд░िрдЪिрдд рдХрд░ाрддी рд╣ैं। рд▓ेрдХिрди рдХिрд╕ी рд╡рд╕्рддु рдХे рдкीрдЫे рдХा рдЕрд░्рде рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП рдХेрд╡рд▓ рдЖँрдЦों рд╕े рджेрдЦрдиा рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ोрддा।
рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП:
рдЖрдк рдШрдб़ी рджेрдЦрддे рд╣ैं। рдЖँрдЦ рдЖрдкрдХो рдЙрд╕рдХा рдЖрдХाрд░ рдФрд░ рд░ंрдЧ рджिрдЦाрддी рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рд╕рдордЭрдиा рдХि рдЙрд╕рдоें рд╕рдордп рдоाрдкрдиे рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХैрд╕े рдХाрдо рдХрд░рддी рд╣ै, рдЙрд╕рдХे рд▓िрдП рдмुрдж्рдзि рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै।
рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рд╕्рдеूрд▓ рджृрд╢्рдп рдХे рдкीрдЫे рдоौрдЬूрдж рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рд╕рдд्рдп рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП рдмुрдж्рдзि рд╕े рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░рдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।
6. рдЬрдм “рдиिрдЬ рд╕्рд╡рд░ूрдк” рдХो рджेрдЦрдиे рдХी рд╡ृрдд्рддि рдмрдирддी рд╣ै
рд╣ोрддे рд╣ी рд╡ृрдд्рддि рдиेрдд्рд░ों рд╕े рджेрдЦрдиा рдиिрдЬрд░ूрдк рддो।
рджिрдЦेрдЧा рд╡िрд╢्рд╡ рдпे рд╕ाрд░ा, рдпрд╣ी рдЙрд╕рдХा рд╕्рд╡рд░ूрдк рд╣ै ।।6 ।।
рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рд╡्рдпाрдЦ्рдпा
рдиिрд░ाрдХाрд░ рдоिрдаाрд╕ рдХो рдЕрдкрдиे рд╣िрдд рдоें рдиिрд╣िрдд рдоिрдаाрд╕ (рдк्рд░िрдпрдд्рд╡) рджेрдЦрдиे рдХी рдк्рд░рдмрд▓, рддीрд╡्рд░ рдЗрдЪ्рдЫा рд╣ोрддे рд╣ी, рд╡рд╣ рдХрд▓्рдкрдиा рдЕрдиेрдХ, рд╕्рд╡рд░ूрдкी рд╣ोрдХрд░, рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рджृрд╢्рдп рдоाрдд्рд░ рдоें рдЕрд╖्рдЯрд╡िрдз рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рджिрдЦेрдЧी (рджिрдЦрддी рд╣ै), рд╡рд╣ी рдЕрд╕्рддि рд╣ी рднाрддि 'рд░ूрдк' рд╕े рдк्рд░рдЧрдЯ рд╣ोрдХрд░ рджृрд╢्рдп 'рд╕्рд╡рд░ूрдк' рд╕े рдк्рд░िрдп рджिрдЦрддी рд╣ै, 'рдЕрд╕्рддि' рдХा 'рднाрддि' рд░ूрдк рдФрд░ рдк्рд░िрдп 'рд╕्рд╡рд░ूрдк' рд╣ै।
рд╕рд░рд▓ рдЕрд░्рде рдФрд░ рднाрд╡:
рдпрд╣ рд╢्рд▓ोрдХ рдмाрд╣рд░ी рджुрдиिрдпा рдФрд░ рднीрддрд░ рдХे рдЕрдиुрднрд╡ рдХे рдмीрдЪ рд╕ंрдмंрдз рдХी рдУрд░ рд╕ंрдХेрдд рдХрд░рддा рд╣ै। рдЬрдм рд╡्рдпрдХ्рддि рдХेрд╡рд▓ рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╡рд╕्рддुрдУं рдХो рдирд╣ीं рджेрдЦрддा, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рдЗрди рд╕рднी рдХे рдкीрдЫे рдХ्рдпा рдЖрдзाрд░ рд╣ै, рддрдм рдЙрд╕рдХी рджृрд╖्рдЯि рдмрджрд▓рддी рд╣ै।
рдкрд╣рд▓े рд╡рд╣ рджेрдЦрддा рд╣ै:
“рдпрд╣ рдкेрдб़ рд╣ै, рдпрд╣ рдШрд░ рд╣ै, рдпрд╣ рд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ै, рдпрд╣ рд╡рд╕्рддु рд╣ै।”
рдлिрд░ рд╡рд╣ рдкूрдЫрддा рд╣ै:
“рдЗрди рд╕рдмрдХे рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХा рдЖрдзाрд░ рдХ्рдпा рд╣ै?”
рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдЙрд╕рдХी рджृрд╖्рдЯि рд░ूрдк рд╕े рдЖрдзाрд░ рдХी рдУрд░ рдЬाрддी рд╣ै।
рдЬрдм рд╡्рдпрдХ्рддि рдЕрдкрдиे рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХो рджेрдЦрдиे рдХी рддीрд╡्рд░ рдЗрдЪ्рдЫा рдХрд░рддा рд╣ै, рддो рдЙрд╕рдХे рд╕ाрдордиे рджिрдЦाрдИ рджेрдиे рд╡ाрд▓ा рдкूрд░ा рд╕ंрд╕ाрд░ рдЙрд╕ी рд╡्рдпाрдкрдХ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕рдордЭ рдоें рдЖрдиे рд▓рдЧрддा рд╣ै।
7. рдЬ्рдЮाрди рдХे рдЪाрд░ рд╕्рддрд░ — рдЗंрдж्рд░िрдпों рд╕े рдЖрдЧे рдХा рдЬ्рдЮाрди
рдмुрдж्рдзि рдХे рдмрд▓ рд╕े рд╣ोрд╡े, рдЕрд╕्рддिрдд्рдпं рд╕िрдж्рдз рд╡рд╕्рддु рдХा।
рдЖंрдЦों рд╕े рджेрдЦрдиा рдЪाрд╣े, рджीрдЦेрдЧा рд╡िрд╢्рд╡рд░ूрдк рд╣ी ।।7 ।।
рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рд╡्рдпाрдЦ्рдпा
рдЬ्рдЮाрди-рдЗрди्рдж्рд░िрдп рдХे рдЪाрд░ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ै, рд╕्рдеूрд▓, рд╕ूрдХ्рд╖्рдо, рдХाрд░рдг рддрдеा рдорд╣ाрдХाрд░рдг। рд╡рд╕्рддु рдХा рдЬ्рдЮाрди рдЪाрд░ों рд╕े рдоिрд▓рдХрд░ рд╣ोрддा рд╣ै। рд╕्рдеूрд▓ (рдкंрдЪ рдЬ्рдЮाрдиेрди्рдж्рд░िрдпों) рд╕े рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡, рд╕ूрдХ्рд╖्рдо (рдмुрдж्рдзि) рд╕े рднाрддिрдд्рд╡, рдХाрд░рдг (рдЪिрдд्рдд) рд╕े рдк्рд░िрдпрдд्рд╡, рддрдеा рдорд╣ाрдХाрд░рдг (рдЕрди्рддःрдХрд░рдг) рд╕े 'рджृрдв़ рдиिрд╢्рдЪрдп' рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░ рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕े рджेрдЦрдиे рдкрд░ рдкрджाрд░्рде рдоिрд╢्рд░ी рдХा рд╕्рд╡рд░ूрдк рд╡िрд╢्рд╡ рд╡рд╕्рддु рдХे рд░ूрдк рдоें рджिрдЦрддा рд╣ै рдРрд╕े рд╣ी рд╕рд░्рд╡рдд्рд░ рджिрдЦрдиे рд╡ाрд▓ा рдЬрдб़ рдЪैрддрдирдордп рджृрд╢्рдп рд╕рдм рдоिрд▓рдХрд░ рд╡िрд╢्рд╡рд░ूрдк рд╣ी рд╣ै, рдРрд╕ा рдиिрд╢्рдЪрдп рд╣ोрддा рд╣ै।
рд╕рд░рд▓ рдЕрд░्рде рдФрд░ рднाрд╡:
рд╡рд╕्рддु рдХे рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП рдХेрд╡рд▓ рдЖँрдЦों рд╕े рджेрдЦрдиा рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдирд╣ीं рдоाрдиा рдЧрдпा। рдмुрдж्рдзि рдФрд░ рдЕंрддрд░्рдорди рдХे рд╕्рддрд░ рдкрд░ рднी рдЙрд╕рдХा рдмोрдз рд╣ोрддा рд╣ै।
рдпрд╣ां рдЬ्рдЮाрди-рдЗрди्рдж्рд░िрдп рдХे рдЪाрд░ рд╕्рддрд░ों рдХी рдЪрд░्рдЪा рдХी рдЧрдИ рд╣ै:
- рд╕्рдеूрд▓
- рд╕ूрдХ्рд╖्рдо
- рдХाрд░рдг
- рдорд╣ाрдХाрд░рдг
рдЗрдирдХा рд╕ंрдмंрдз рдХ्рд░рдорд╢ः рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдЕрдиुрднрд╡ рдФрд░ рдиिрд╢्рдЪрдп рд╕े рдЬोрдб़ा рдЧрдпा рд╣ै।
1. рд╕्рдеूрд▓ — рдкाँрдЪ рдЬ्рдЮाрдиेрди्рдж्рд░िрдпों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╡рд╕्рддु рдХे рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХा рдЕрдиुрднрд╡। рдЕрд░्рдеाрдд् “рдпрд╣ рд╡рд╕्рддु рд╣ै।”
2. рд╕ूрдХ्рд╖्рдо — рдмुрдж्рдзि рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЙрд╕рдХे рд╕्рд╡рд░ूрдк рдФрд░ рднाрд╕ рдХो рд╕рдордЭрдиा। рдЕрд░्рдеाрдд् “рдпрд╣ рд╡рд╕्рддु рдХ्рдпा рд╣ै рдФрд░ рдХैрд╕ी рд╣ै?”
3. рдХाрд░рдг — рдЪिрдд्рдд рдХे рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЙрд╕рдХे рдк्рд░рддि рдк्рд░िрдпрдд्рд╡ рдпा рдЕрдиुрднрд╡ рдХा рднाрд╡। рдЕрд░्рдеाрдд् “рдпрд╣ рдоुрдЭे рдк्рд░िрдп рдХ्рдпों рд▓рдЧрддी рд╣ै?”
4. рдорд╣ाрдХाрд░рдг — рдЕंрддःрдХрд░рдг рдоें рджृрдв़ рдиिрд╢्рдЪрдп рдХा рдиिрд░्рдоाрдг। рдЕрд░्рдеाрдд् “рдоेрд░े рд╡िрдЪाрд░ рдФрд░ рдЕрдиुрднрд╡ рд╕े рдпрд╣ рд╕рдд्рдп рдоेрд░े рд▓िрдП рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╣ुрдЖ।”
рдЬ्рдЮाрди рдкाрдиे рдХे 4 рд╕्рддрд░
рдХिрд╕ी рд╡рд╕्рддु рдпा рд╕рдд्рдп рдХो рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдЬाрдирдиे рдХे рд▓िрдП рд╣рдоाрд░े рдкाрд╕ 4 рд╕ाрдзрди рд╣ैं:
| рд╕्рддрд░ | рдХिрд╕рд╕े рд╕рдордЭрдиा | рд╕рд░рд▓ рдЕрд░्рде |
|---|---|---|
| рд╕्рдеूрд▓ | рдкाँрдЪ рдЬ्рдЮाрдиेрди्рдж्рд░िрдпाँ | рд╡рд╕्рддु рджिрдЦाрдИ/рд╕ुрдиाрдИ/рдЫुрдИ рдЖрджि рджेрддी рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рд╣рдоें рд╡рд╕्рддु рдХे рд╣ोрдиे (рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡) рдХा рдкрддा рдЪрд▓рддा рд╣ै। |
| рд╕ूрдХ्рд╖्рдо | рдмुрдж्рдзि | рд╡рд╕्рддु рдХे рдмाрд░े рдоें рд╕рдордЭ рдФрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдмрдирддा рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рд╣рдоें рд╡рд╕्рддु рдХे рдЧुрдгों рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рдЪрдордХ (рднाрд╕ рдпा рднाрддिрдд्рд╡) рдХा рдЬ्рдЮाрди рд╣ोрддा рд╣ै। |
| рдХाрд░рдг | рдЪिрдд्рдд | рдЙрд╕рдХे рдк्рд░рддि рдЖрдХрд░्рд╖рдг/рдк्рд░िрдпрддा рдХा рдЕрдиुрднрд╡। рдЗрд╕рд╕े рд╣рдоें рдЙрд╕ рд╡рд╕्рддु рдоें рд╕ुрдЦ, рдк्рд░िрдпрддा (рдЖрдиंрдж) рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рд╣ोрддा рд╣ै। |
| рдорд╣ाрдХाрд░рдг | рдЕंрддःрдХрд░рдг | рдЧрд╣рд░ी рдФрд░ рджृрдв़ рд╕рдордЭ/рдиिрд╢्рдЪрдп। рдЗрд╕рд╕े рдорди рдоें рдпрд╣ рджृрдв़ рдиिрд╢्рдЪрдп рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рдпрд╣ рд╕ंрдкूрд░्рдг рджृрд╢्рдп рдЬрдЧрдд рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд् рдИрд╢्рд╡рд░ рдХा рд╣ी рд╡िрд░ाрдЯ рд░ूрдк рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рдорди рдоें рдИрд╢्рд╡рд░ рдХे рд╕рдд्рдп рд╣ोрдиे рдХा рджृрдв़ рдиिрд╢्рдЪрдп рд╣ोрддा рд╣ै। |
рдЙрджाрд╣рд░рдг:
- рдЖрдк рдоिрдаाрдИ рджेрдЦрддे рд╣ैं → рдпрд╣ рд╕्рдеूрд▓ рд╕्рддрд░ рд╣ै।
- рдЖрдк рд╕рдордЭрддे рд╣ैं рдХि рдпрд╣ рдоीрдаी рд╡рд╕्рддु рд╣ै → рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рд╕рдордЭ।
- рдЖрдкрдХो рд╡рд╣ рдк्рд░िрдп рд▓рдЧрддी рд╣ै → рдк्рд░िрдпрдд्рд╡ рдХा рдЕрдиुрднрд╡।
- рдЖрдкрдХे рднीрддрд░ рдЙрд╕рдХे рдмाрд░े рдоें рджृрдв़ рдмोрдз рдмрдирддा рд╣ै → рдЧрд╣рд░ी рд╕рдордЭ।
8. рдкाँрдЪ рд╡िрд╖рдп рдФрд░ рддीрди рдЧुрдг — рдЕрд╖्рдЯрдзा рдк्рд░рдХृрддि рдХ्рдпा рд╣ै?
рд╢рдм्рдж рд╕्рдкрд░्рд╢ рддрдеा рд░ूрдк рд░рд╕ рдЧंрдз рдЧुрдг рдд्рд░рдп।
рдЖрдаों рдХा рдЬो рд▓рдп рд╕ीрди, рд╕ाрдо्рдпाрд╡рд╕्рдеा рдЬिрд╕े рдХрд╣े ।।8 ।।
рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рд╡्рдпाрдЦ्рдпा
рд╢рдм्рдж, рд╕्рдкрд░्рд╢, рд░ूрдк, рд░рд╕, рдЧंрдз, рдкंрдЪ, рднौрддिрдХ рдЧुрдг рддрдеा рд╕рдд, рд░рдЬ, рддрдо рдпे рддीрдиों рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдЧुрдг рдЗрди рдЖрдаों рдХा рдЕрдЦрдг्рдб рдЕрд░्рдеाрдд рд╡िрднाрдЬрди рд░рд╣िрдд рдЬिрд╕рдоें рдПрдХ рд░ूрдк рд╕рдо рднाрд╡ рд▓рдп рд░рд╣рддा рд╣ै, рдЙрд╕े рд╣ी рдХрдкीрд▓ рдоुрдиि рдиे рд╕ांрдЦ्рдп рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдоें рдЧुрдг рд╕ाрдо्рдпाрд╡рд╕्рдеा рдХрд╣ा рд╣ै। рдХ्рд╖рд░, рд╕рдЧुрдг,.рдоाрдпा, рдЕрд╖्рдЯрдзा рдк्рд░рдХृрддि, рд╕ाрдХाрд░, рдЕрдкрд░ा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдЖрджि рдиाрдо рдЗрд╕ी рдЧुрдг рд╕ाрдо्рдп рдЕрд╡рд╕्рдеा рдХे рд╣ै।
рд╕рд░рд▓ рдЕрд░्рде рдФрд░ рднाрд╡
рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдоें рдкाँрдЪ рд╡िрд╖рдпों рдФрд░ рддीрди рдЧुрдгों рдХो рдоिрд▓ाрдХрд░ рдЕрд╖्рдЯрдзा рдк्рд░рдХृрддि рдХी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХी рдЧрдИ рд╣ै। рдпрд╣ाँ рдЖрда рддрдд्рд╡ों/рдЕंрдЧों рдХी рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдмрддाрдИ рдЧрдИ рд╣ै:
рдкाँрдЪ рд╡िрд╖рдп —
1. рд╢рдм्рдж, 2. рд╕्рдкрд░्рд╢, 3. рд░ूрдк, 4. рд░рд╕ 5. рдЧंрдз,
рдФрд░ рдЗрдирдХे рд╕ाрде, рддीрди рдЧुрдг —
6. рд╕рдд्рдд्рд╡, 7. рд░рдЬ, 8. рддрдо
рдЗрди рдЖрдаों рдХो рдЕрд╖्рдЯрдзा рдк्рд░рдХृрддि рд╕े рдЬोрдб़ा рдЧрдпा рд╣ै। рдЗрди рдЖрдаों рдХी рд╕ाрдо्рдп рдЕрд╡рд╕्рдеा рдХो рдпрд╣ाँ рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рдк्рд░рдХृрддि-рджृрд╖्рдЯि рд╕े рд╕рдордЭाрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
рд╣рдоाрд░े рдЕрдиुрднрд╡ рдХी рджुрдиिрдпा рдоें рд╣рдо рдЖрд╡ाрдЬ рд╕ुрдирддे рд╣ैं, рд╕्рдкрд░्рд╢ рдХрд░рддे рд╣ैं, рд░ूрдк рджेрдЦрддे рд╣ैं, рд╕्рд╡ाрдж рд▓ेрддे рд╣ैं рдФрд░ рдЧंрдз рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде рдк्рд░рдХृрддि рдХे рддीрди рдЧुрдг, рд╕рдд्рдд्рд╡, рд░рдЬ рдФрд░ рддрдо, рднी рдмрддाрдП рдЧрдП рд╣ैं।
Note: рднрдЧрд╡рдж्рдЧीрддा 7.4 рдоें рдЕрд╖्рдЯрдзा рдк्рд░рдХृрддि рдХी рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рд╕ूрдЪी рдЕрд▓рдЧ рд╣ै: рдкृрде्рд╡ी, рдЬрд▓, рдЕрдЧ्рдиि, рд╡ाрдпु, рдЖрдХाрд╢, рдорди, рдмुрдж्рдзि рдФрд░ рдЕрд╣ंрдХाрд░।
рдЧुрдг-рд╕ाрдо्рдпाрд╡рд╕्рдеा рдХ्рдпा рд╣ै?
рдЕрдз्рдпाрдп рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि, "рд╢рдм्рдж, рд╕्рдкрд░्рд╢, рд░ूрдк, рд░рд╕, рдЧंрдз рддрдеा рд╕рдд्рдд्рд╡, рд░рдЬ рдФрд░ рддрдо", рдЗрди рдЖрдаों рдХा рдЕрдЦंрдб рдФрд░ рд╕рдорднाрд╡ рдоें рд▓рдп рд╣ोрдиा “рд╕ाрдо्рдпाрд╡рд╕्рдеा” рд╣ै।
рд╕рд░рд▓ рднाрд╖ा рдоें, рдЬрдм рдк्рд░рдХृрддि рдХे рд╡िрднिрди्рди рдЧुрдгों рдоें рдЕрд╕ंрддुрд▓рди рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै, рддो рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдФрд░ рд╡िрд╡िрдзрддा рджिрдЦाрдИ рджेрддी рд╣ै, рдФрд░ рдЬрдм рдЙрди्рд╣ें рдПрдХ рд╕рдо рдЕрд╡рд╕्рдеा рдоें рд╕рдордЭा рдЬाрддा рд╣ै, рддो рдкाрда рдЙрд╕े рдЧुрдг-рд╕ाрдо्рдпाрд╡рд╕्рдеा рдХрд╣рддा рд╣ै।
рдпрд╣ां рдЗрд╕ी рдХो рдХ्рд╖рд░, рд╕рдЧुрдг, рдоाрдпा, рдЕрд╖्рдЯрдзा рдк्рд░рдХृрддि рдФрд░ рдЕрди्рдп рд╕ंрдмрдж्рдз рдиाрдоों рд╕े рдЬोрдб़рдХрд░ рд╕рдордЭाрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
рдЕрд╖्рдЯрдзा рдк्рд░рдХृрддि,рд╕ंрд╕ाрд░ рдХा рдЪрдХ्рд░ рдФрд░ рд╕ांрдЦ्рдп рджрд░्рд╢рди
рд╣рдоाрд░े рдЖрд╕рдкाрд╕ рдХा рд╕ंрд╕ाрд░ 8 рдЪीрдЬ़ों (рд╢рдм्рдж, рд╕्рдкрд░्рд╢, рд░ूрдк, рд░рд╕, рдЧंрдз рдФрд░ рддीрди рдЧुрдг: рд╕рдд्, рд░рдЬ, рддрдо) рд╕े рдоिрд▓рдХрд░ рдмрдиा рд╣ै। рдЗрд╕े рд╣ी 'рдЕрд╖्рдЯрдзा рдк्рд░рдХृрддि' рдпा рдоाрдпा рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।
рд╕ांрдЦ्рдп рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдоें рдорд╣рд░्рд╖ि рдХрдкिрд▓ рдиे рдЬिрд╕े 'рдЧुрдг рд╕ाрдо्рдпाрд╡рд╕्рдеा' рдХрд╣ा рд╣ै, рд╡рд╣ी рд╣рдоाрд░ी рдЕрд╖्рдЯрдзा рдк्рд░рдХृрддि (рдЖрда рддрдд्рд╡ों рдХा рд╕рдоूрд╣) рд╣ै:
- 5 рднौрддिрдХ рдЧुрдг: рд╢рдм्рдж, рд╕्рдкрд░्рд╢, рд░ूрдк, рд░рд╕ рдФрд░ рдЧंрдз।
- 3 рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдЧुрдг: рд╕рдд्рд╡, рд░рдЬ рдФрд░ рддрдо।
рд╕ंрд╕ाрд░ рдХा рдмाрд╣рд░ी рд░ूрдк (рдкрд╣िрдпा) рд▓рдЧाрддाрд░ рдШूрдорддा рдФрд░ рдмрджрд▓рддा рд░рд╣рддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕рдХे рднीрддрд░ рдЬो рдкрд░рдоाрдд्рдоा (рдЕрдХ्рд╖рд░ рдм्рд░рд╣्рдо) рд╣ै, рд╡рд╣ рдзुрд░ी рдХी рддрд░рд╣ рдмिрд▓्рдХुрд▓ рд╕्рдеिрд░ рдФрд░ рдЕрдкрд░िрд╡рд░्рддрдиीрдп рд░рд╣рддा рд╣ै।
рдпрд╣ рдЕрд╖्рдЯрдзा рдк्рд░рдХृрддि 'рдХ्рд╖рд░' рд╣ै рдЬो рд▓рдЧाрддाрд░ рдмрджрд▓рддी рд░рд╣рддी рд╣ै (рдЬैрд╕े рдЧाрдб़ी рдХा рдкрд╣िрдпा рдШूрдорддा рд╣ै)। рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕рдХे рднीрддрд░ рдЬो 'рдЕрдХ्рд╖рд░ рдЖрдд्рдоा' рдмрд╕ी рд╣ुрдИ рд╣ै, рд╡рд╣ рдзुрд░ी рдХी рддрд░рд╣ рдмिрд▓्рдХुрд▓ рд╕्рдеिрд░, рдЕрдЪрд▓ рдФрд░ рдиिрдд्рдп рд░рд╣рддी рд╣ै। рдкрд░िрд╡рд░्рддрдирд╢ीрд▓ рд╕ंрд╕ाрд░ рдоें рдЬो рддрдд्рд╡ рд╣рдоेрд╢ा 'рд╕्рдеाрдИ' рд░рд╣рддा рд╣ै, рд╡рд╣ी рдИрд╢्рд╡рд░ рд╣ै।
9. рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХे рдмीрдЪ рд╕ाрдХ्рд╖ी — рдХ्рд╖рд░ рд╕ंрд╕ाрд░ рдмрджрд▓рддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЕрдХ्рд╖рд░ рд╕्рдеाрдпी рд╣ै
рдЙрд╕ी рдоें рдЬो рд░рд╣े рд╕्рдеाрдИ, рдЕрднिрди्рди рдЧрд░्рдн рд░ूрдк рд╕े।
рдЬ्рдЮाрдиिрдпों рдХा рднाрд╕рддी рд╣ै, рд╕ाрдХ्рд╖िрдд्рд╡ рднाрд╡ рд╕े рд╡рд╣ी ।।9 ।।
рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рд╡्рдпाрдЦ्рдпा
рдЙрд╕ी рдЕрд╖्рдЯрдзा рдк्рд░рдХृрддि рдоें рдПрдХ рд░рд╕, рдЕрдЦрдг्рдб, рдЕрдЪрд▓ рд╕्рдеाрдпी, рд╡्рдпाрдк्рдд рдк्рд░िрдпрддा рдЬिрд╕рдХा рдкрд░ोрдХ्рд╖ рдЬ्рдЮाрди рд╕े рднाрд╕ рдоाрдд्рд░ рд╣ोрддा рд╣ै, рдиिрд░्рдЧुрдг рдм्рд░рд╣्рдо рдпा рдиिрд░ाрдХाрд░ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХो рдкрд░ोрдХ्рд╖ рдЬ्рдЮाрдиीрдЬрди рдкрд░ोрдХ्рд╖ рдЬ्рдЮाрди рдХे рд╕ाрдХ्рд╖ी рднाрд╡ рд╕े рднाрд╕рдоाрди рдоाрдирддे рд╣ैं। рдоाрдирдиा рдЕрдиुрдоाрди рд╣ै рддो рдЬाрдирдиा рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд्рдХाрд░ рд╣ै рд╣рд░ рдХ्рд╖рдг рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ोрддे рд╣ुрдП рдЬिрд╕рдХा 'рд╣ै' рдкрдиा рд╕्рдеाрдИ рд░рд╣рддा рд╣ै।
рд╕рд░рд▓ рдЕрд░्рде рдФрд░ рднाрд╡
рдк्рд░рдХृрддि рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ोрддे рд░рд╣рддे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рдЙрд╕рдХे рднीрддрд░ рдПрдХ рд╕्рдеाрдпी рддрдд्рд╡ рд╣ै рдЬिрд╕े рдЬ्рдЮाрдиी рд╡्рдпрдХ्рддि рд╕ाрдХ्рд╖ी рднाрд╡ рд╕े рд╕рдордЭрддा рд╣ै।
рдпрд╣ рдЕрдз्рдпाрдп рдХा рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рдмिंрджु рд╣ै।
рд╣рдоाрд░े рд╕ाрдордиे рд╕ंрд╕ाрд░ рд▓рдЧाрддाрд░ рдмрджрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै, рд╣рдоाрд░े рд╢рд░ीрд░ рдмрджрд▓рддे рд╣ैं, рд╡िрдЪाрд░ рдмрджрд▓рддे рд╣ैं, рднाрд╡рдиाрдПँ рдмрджрд▓рддी рд╣ैं, рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпाँ рдмрджрд▓рддी рд╣ैं, рд╡рд╕्рддुрдУं рдХे рд░ूрдк рдмрджрд▓рддे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рдЗрди рдкрд░िрд╡рд░्рддрдиों рдХो рджेрдЦрдиे рд╡ाрд▓ा рд╕ाрдХ्рд╖ी рднाрд╡ рдПрдХ рдЕрд▓рдЧ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рд╕рдордЭाрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
рдмрд╣ुрдд рд╕рд░рд▓ рдЙрджाрд╣рд░рдг:
рдмрдЪрдкрди → рдпुрд╡ाрд╡рд╕्рдеा → рд╡ृрдж्рдзाрд╡рд╕्рдеा
рд╢рд░ीрд░ рдмрджрд▓рддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рд╡्рдпрдХ्рддि рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдХे рдЗрди рдкрд░िрд╡рд░्рддрдиों рдХो “рдоैंрдиे рджेрдЦा” рдХे рд░ूрдк рдоें рдпाрдж рдХрд░рддा рд╣ै। рдпрд╣ рд╕ाрдХ्рд╖ी рднाрд╡ рдХी рдУрд░ рд╕ंрдХेрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
рдмрдЪрдкрди рд╕े рдпुрд╡ाрд╡рд╕्рдеा рдФрд░ рдлिрд░ рд╡ृрдж्рдзाрд╡рд╕्рдеा рддрдХ рд╢рд░ीрд░ рдмрджрд▓рддा рд╣ै, рд╡рд╕्рддुрдУं рдХा рд░ूрдк рдмрджрд▓рддा рд╣ै, рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпाँ рдмрджрд▓рддी рд╣ैं, рд╕рдордп рдмрджрд▓рддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди —
рдЗрди рд╕рднी рдкрд░िрд╡рд░्рддрдиों рдХे рдмीрдЪ рд╡рд╣ рдХ्рдпा рд╣ै рдЬिрд╕े рд╣рдо “рд╣ै” рдХे рд░ूрдк рдоें рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░рддे рд╣ैं?
рдЗрд╕ी рд╕्рдеाрдпी рддрдд्рд╡ рдХो рдпрд╣ाँ рдЕрдХ्рд╖рд░ рдЖрдд्рдоा рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै। рдЬ्рдЮाрдиी рд╡्рдпрдХ्рддि рдЙрд╕ рд╕्рдеाрдпी рддрдд्рд╡ рдХो рд╕ाрдХ्рд╖ी рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦрддा рд╣ै।
рдЗрд╕े рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдЕрдз्рдпाрдп рдПрдХ рд╕ुंрджрд░ рдЙрдкрдоा рджेрддा рд╣ै:
рдШूрдорддा рд╣ुрдЖ рдЪрдХ्рд░ рдФрд░ рд╕्рдеिрд░ рдХेंрдж्рд░
рдЪрдХ्рд░ рдХा рдмाрд╣рд░ी рднाрдЧ рдШूрдорддा рд░рд╣рддा рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдЙрд╕рдХा рдХेंрдж्рд░ рдЕрдкेрдХ्рд╖ाрдХृрдд рд╕्рдеिрд░ рд░рд╣рддा рд╣ै। рдЗрд╕ी рддрд░рд╣,
- рдХ्рд╖рд░ = рдкрд░िрд╡рд░्рддрдирд╢ीрд▓ рджृрд╢्рдп рдЪрдХ्рд░
- рдЕрдХ्рд╖рд░ = рдЙрд╕рдХे рднीрддрд░ рд╕्рдеाрдпी рддрдд्рд╡
10. рдЕрдХ्рд╖рд░ рдХा рд╕्рд╡рд░ूрдк — рдЕрдХ्рд╖рд░ рдЖрдд्рдоा рдХो “рдИрд╢्рд╡рд░” рдХ्рдпों рдХрд╣ा рдЧрдпा?
рдпрд╣ी рдИрд╢्рд╡рд░ рд╕ंрдЬ्рдЮा рд╕े, рдЕрдХ्рд╖рд░ рд░ूрдк рд╕्рд╡рд░ूрдк рдоें।
рдиिрдд्рдп, рд╢ुрдж्рдз, рдЕрдЬ, рд╕्рдеाрдИ, рд╕्рдеिрдд рд╣ै рд╕ाрдХ्рд╖िрднाрд╡ рд╕े ।।10 ।।
рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рд╡्рдпाрдЦ्рдпा
рдпрд╣ी 'рдЕрдХ्рд╖рд░ рдм्рд░рд╣्рдо' рдИрд╢्рд╡рд░ рдиाрдо рд╕े рддрдд्рд╡ рджрд░्рд╢िрдпों рдиे рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рджृрд╢्рдп рдоाрдд्рд░ рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрдирд╢ीрд▓ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХा рдПрд╢्рд╡рд░्рдпрдХрд░्рддा 'рдк्рд░िрдпрдд्рд╡' рд╣ै, рдРрд╕ा рдХрд╣ा рд╣ै। рдХрд░्рдо рджृрд╖्рдЯि рд╕े 'рдИрд╢्рд╡рд░' рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै। рдк्рд░िрдпрдд्рд╡ рд░ूрдк рд╕े рдкрд░िрд╡рд░्рддрдирд╢ीрд▓ рд╡िрд╢्рд╡рд░ूрдк рдоें рдпрд╣ी, рдЕрд░ूрдк, рдЕрдиाрдо, рдиिрд░ाрдХाрд░, рд╕рд░्рд╡ाрдХाрд░, рдиाрдо рд╕े рд╡्рдпाрдк्рдд рд╣ै। рд╡िрд╡िрдз рдЖрдХाрд░, рдк्рд░рдХाрд░, рджृрд╢्рдп рдоें рд╡рд╣ी рд╣ोрдиे рд╕े рдЙрд╕рдХा рдиाрдо рд╕рд░्рд╡ рдоें рд╕рд░्рд╡ рд░ूрдк рд╣ै, рдРрд╕ा рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै।
"рдм्рд░рд╣्рдоैрд╡ рд╕рд░्рд╡рдиाрдоाрдиि рд░ूрдкाрдгि рд╡िрд╡िрдзाрдиि рдЪ"।
рд╕рд░рд▓ рдЕрд░्рде рдФрд░ рднाрд╡:
рдЗрд╕ी рд╕्рдеाрдпी рддрдд्рд╡ рдХो рдпрд╣ाँ рдИрд╢्рд╡рд░ рдФрд░ рдЕрдХ्рд╖рд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕ंрдмोрдзिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЕрд░्рдеाрдд्, рдЕрдХ्рд╖рд░ рдХो рдИрд╢्рд╡рд░ рдФрд░ рд╕्рдеाрдпी рд╕्рд╡рд░ूрдк рд╕े рдЬोрдб़ा рдЧрдпा рд╣ै।
рдЕрдХ्рд╖рд░ рддрдд्рд╡, рдиिрдд्рдп рд╣ै, рд╢ुрдж्рдз рд╣ै, рдЕрдЬ рд╣ै рдЕрд░्рдеाрдд рдЬрди्рдо рд╕े рд░рд╣िрдд рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै, рд╕्рдеाрдпी рд╣ै, рдФрд░ рд╕ाрдХ्рд╖ी рднाрд╡ рдоें рд╕्рдеिрдд рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдХ्рд╖рд░ рд╕ंрд╕ाрд░ рд▓рдЧाрддाрд░ рдкрд░िрд╡рд░्рддрдирд╢ीрд▓ рд╣ै।
рдЗрд╕рд▓िрдП,
- рдХ्рд╖рд░ → рдмрджрд▓рддा рд╣ै
- рдЕрдХ्рд╖рд░ → рд╕्рдеाрдпी рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै
рдпрд╣ी рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдХे рджрд░्рд╢рди рдХा рдХेंрдж्рд░ीрдп рд╡िрдЪाрд░ рд╣ै।
рд╕ाрдоाрди्рдп рднाрд╖ा рдоें “рд╕ाрдХ्рд╖ी” рдХा рдЕрд░्рде —
рдЬो рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХो рджेрдЦрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рд╕्рд╡рдпं рдЙрд╕ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХा рдПрдХ рдЕрд╕्рдеाрдпी рд░ूрдк рдирд╣ीं рдмрди рдЬाрддा।
рдпрд╣ी рдЕрдХ्рд╖рд░ рддрдд्рд╡ рдкрд░िрд╡рд░्рддрдирд╢ीрд▓ рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рд╡्рдпाрдк्рдд рдк्рд░िрдпрдд्рд╡ рдФрд░ рд╕्рдеाрдпिрдд्рд╡ рд╕े рдЬोрдб़ा рдЧрдпा рд╣ै।
“рд╡िрд╢्рд╡” рдФрд░ “рдЕрдХ्рд╖рд░” рдХो рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдХैрд╕े рд╕рдордЭें?
рдпрд╣ां рд╕ंрд╕ाрд░ рдХो рдХेрд╡рд▓ рдЕрд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рдиे рдХी рдмाрдд рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рд╕ंрд╕ाрд░ рдХो рд╕рдордЭрддे рд╣ुрдП рдЙрд╕рдХे рднीрддрд░ рдоौрдЬूрдж рд╕्рдеाрдпी рддрдд्рд╡ рдХो рдкрд╣рдЪाрдирдиे рдХी рдмाрдд рд╣ै। рдЬैрд╕े—
рдоिрд╢्рд░ी рджिрдЦाрдИ рджेрддी рд╣ै, рдоिрдаाрд╕ рджिрдЦाрдИ рдирд╣ीं рджेрддी।
рд▓ेрдХिрди рдоिрдаाрд╕ рдоिрд╢्рд░ी рд╕े рдЕрд▓рдЧ рдХрд░рдХे рдХोрдИ рджूрд╕рд░ा рдЖрдХाрд░ рдирд╣ीं рдмрдиाрддी।
рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ рдЕрдз्рдпाрдп рдХा рджрд░्рд╢рди рдпрд╣ рд╕ंрдХेрдд рджेрддा рд╣ै рдХि:
рджृрд╢्рдп рд╕ंрд╕ाрд░ = рдХ्рд╖рд░ рд░ूрдк
рдЙрд╕рдоें рд╡्рдпाрдк्рдд рд╕्рдеाрдпी рддрдд्рд╡ = рдЕрдХ्рд╖рд░ рд╕्рд╡рд░ूрдк
рдЗрд╕ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рд╕ंрд╕ाрд░ рдХो рд╕рдордЭрдиा рд╣ी рдЕрдХ्рд╖рд░ рдХे рдЕрдиुрднрд╡ рдХी рджिрд╢ा рдоें рдЖрдЧे рдмрдв़рдиा рд╣ै।
“рдХ्рд╖рд░ рд╢рдХ्рддि” рдФрд░ “рдЕрдХ्рд╖рд░ рд╢рдХ्рддिрдоाрди”
рдпрд╣ां рдПрдХ рдФрд░ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╡िрдЪाрд░ рдЖрддा рд╣ै—
рдХ्рд╖рд░ рд╢рдХ्рддि рд╣ै рдФрд░ рдЕрдХ्рд╖рд░ рд╢рдХ्рддिрдоाрди।
рд╕рд░рд▓ рднाрд╖ा рдоें,
- рдЬिрд╕ рд╢рдХ्рддि рдХे рдХाрд░рдг рд╕ंрд╕ाрд░ рдоें рдЙрдд्рдкрдд्рддि, рд╕्рдеिрддि рдФрд░ рд▓рдп рдЬैрд╕ी рдХ्рд░िрдпाрдПँ рджिрдЦाрдИ рджेрддी рд╣ैं, рд╡ो рдХ्рд╖рд░ рд╢рдХ्рддि рд╣ै।
- рдФрд░ рдЬिрд╕ рдЖрдзाрд░ рдпा рдЪेрддрди рд╕рдд्рддा рд╕े рдпрд╣ рд╢рдХ्рддि рд╕ंрдмंрдзिрдд рдоाрдиी рдЧрдИ рд╣ै, рдЙрд╕े рдЕрдХ्рд╖рд░ рд╢рдХ्рддिрдоाрди рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै।
рдЕрд░्рдеाрдд् рджोрдиों рдХो рдмिрд▓्рдХुрд▓ рдЕрд▓рдЧ рдФрд░ рдЕрд╕ंрдмрдж्рдз рдирд╣ीं рдоाрдиा рдЧрдпा, рдмрд▓्рдХि рд╢рдХ्рддि рдФрд░ рд╢рдХ्рддिрдоाрди рдХे рд╕ंрдмंрдз рдХे рд░ूрдк рдоें рд╣ै।
11. реР рдФрд░ рдЕрдХ्рд╖рд░ рддрдд्рд╡ — “реР” рдХा рдорд╣рдд्рд╡ рдХ्рдпा рдмрддाрдпा рдЧрдпा рд╣ै?
рд╕рд░्рд╡рд╢рдХ्рддि рдЗрд╕ी рдоें рд╣ै, рдЬ्рдЮाрдиी рдХा рдз्рдпेрдп рд╣ै рдпрд╣ी।
рдХрд░्рдоाрд░рдо्рдн рдЬрддाрдиे рдХो, рд╕ंрдЬ्рдЮाрд░्рде 'реР' рдХрд╣े рд╢्рд░ुрддि ।।11 ।।
рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рд╡्рдпाрдЦ्рдпा
рдкंрдЪ рддрдд्рд╡, рддीрди рдЧुрдгों рдХो рдзाрд░рдг рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी 'рдЕрд╖्рдЯрдзाрдк्рд░рдХृрддि' рд░ूрдкी рд╢рдХ्рддि рд╕े рд╣ी, рдЙрдд्рдкрдд्рддि, рд╕्рдеिрддी рд▓рдп рдХी рдХाрд░्рдп рд╢рдХ्рддि (рдд्рд░िрдЧुрдгों рдХी рдк्рд░ेрд░рдХ, рдХ्рд░िрдпाрд╢рдХ्рддि) рдЗрд╕ी рдоें рд╣ोрдиे рдФрд░ рдЕрдкрдиे рд╕ाрдорд░्рде्рдп рд╕े рдХ्рд╖рд░ рднाрд╡ рдзाрд░рдг рдХрд░рдиे рд╕े рдЗрд╕े рд╕рд░्рд╡рд╢рдХ्рддि рдоाрди рдХрд╣ा рд╣ै। рдЕрдХ्рд╖рд░ рдм्рд░рд╣्рдо рдХे рдк्рд░рдХाрд╢ рдХी рд╕्рдлुрд░рдг рд╢рдХ्рддि рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рд╕े рд╣ी рдХ्рд╖рд░ рдЪрдХ्рд░ рдШुрдордиे рд▓рдЧрддा рд╣ै। рдЬ्рдЮाрдиी рдкुрд░ुрд╖ों рдХा рдз्рдпेрдп рдЗрд╕ी рдЕрдХ्рд╖рд░ рдм्рд░рд╣्рдо рдХी рдк्рд░ाрдк्рддि рдХрд░рдиा рд╣ै। рдХ्рд╖рд░ рд╢рдХ्рддिрд╣ै рддो рдЕрдХ्рд╖рд░ рд╢рдХ्рддि рдоाрди рд╣ै। рд╕рд░्рд╡ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд╢ुрдн рд╕ूрдЪрдХ рд╣ोрдиे рд╕े рдХрд░्рдо рдоें рд╕рдлрд▓рддा рд░ूрдкी рд╕ुрдЦ-рд╢ांрддि рдк्рд░ाрдк्рддि реР рдпрд╣ рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдХा рдиाрдо рд▓ेрдХрд░ рдХрд░्рдо рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рдХрд░рдиे рдХो рд╡ेрджों рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै। рд╡िрд╢्рд╡ рд░ूрдк рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдорд╣ा рд╢рдХ्рддिрдоाрди рд╣ै।
рд╕рд░рд▓ рдЕрд░्рде рдФрд░ рднाрд╡:
рдЕрдз्рдпाрдп рдХे рдЗрд╕ рдЕंрддिрдо рд╢्рд▓ोрдХ рдоें реР рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рд╣ै। рдкाрда рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЕрдХ्рд╖рд░ рдм्рд░рд╣्рдо рдХो рд╢ुрднрддा рдФрд░ рдХाрд░्рдпाрд░ंрдн рд╕े рдЬोрдб़рддे рд╣ुрдП рдХрд░्рдо рдХे рдк्рд░ाрд░ंрдн рдоें реР рдХा рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рдХрд░рдиे рдХी рдмाрдд рдХрд╣ी рдЧрдИ рд╣ै।
рдХрд░्рдо рдк्рд░ाрд░ंрдн рдХрд░рддे рд╕рдордп рдкрд░рдо рддрдд्рд╡ рдХा рд╕्рдорд░рдг рдХिрдпा рдЬाрдП।
рднाрд░рддीрдп рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдкрд░ंрдкрд░ा рдоें рднी реР/рдк्рд░рдгрд╡ рдХा рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕्рдеाрди рд╣ै।
рдЗрд╕ рджृрд╖्рдЯि рд╕े “реР” рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдз्рд╡рдиि рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдкрд░рдо рд╕рдд्рдп рдХे рд╕्рдорд░рдг рдХा рдк्рд░рддीрдХ рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै।рд╕рднी рд╢рдХ्рддिрдпों рдХा рдоूрд▓ рдЕрдХ्рд╖рд░ рддрдд्рд╡ рд╣ै। рдЬ्рдЮाрдиी рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ी рдЪिंрддрди рдХा рд╡िрд╖рдп рд╣ै рдФрд░ рд╢ुрдн рдХрд░्рдо рдХे рдЖрд░ंрдн рдоें реР рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рдпрд╣ां рдХ्рд╖рд░ рдХो рд╢рдХ्рддि рдФрд░ рдЕрдХ्рд╖рд░ рдХो рд╢рдХ्рддिрдоाрди рдЖрдзाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕рдордЭाрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХी рдЧрдИ рд╣ै। рдЕрд░्рдеाрдд, рдЬो рд╕ंрд╕ाрд░ рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдФрд░ рдХ्рд░िрдпा рджिрдЦाрдИ рджेрддी рд╣ै, рдЙрд╕рдХे рдкीрдЫे рдПрдХ рд╕्рдеाрдпी рдЖрдзाрд░ рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै।
рдЗрд╕ी рд╕ंрджрд░्рдн рдоें реР рдХो рд╢ुрдн рдХрд░्рдо рдХे рдЖрд░ंрдн рдоें рд╕्рдорд░рдг рдХिрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдкрд╡िрдд्рд░ рдз्рд╡рдиि-рдЪिрд╣्рди рдХे рд░ूрдк рдоें рдмрддाрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдпрд╣ाँ реР рдХो рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдз्рд╡рдиि рди рдоाрдирдХрд░ рдкрд░рдо рддрдд्рд╡ рдХे рд╕्рдорд░рдг рдФрд░ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдЖрд░ंрдн рд╕े рдЬोрдб़ा рдЧрдпा рд╣ै।
'реР' рдХा рдорд╣рдд्рд╡, рд╕рд░्рд╡рд╢рдХ्рддिрдоाрди рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдФрд░ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖
- рдХ्рд╖рд░ (рдмрджрд▓рдиे рд╡ाрд▓ा рд╕ंрд╕ाрд░) рдИрд╢्рд╡рд░ рдХी 'рд╢рдХ्рддि' рд╣ै рдФрд░ рдЕрдХ्рд╖рд░ (рд╕्рдеिрд░ рдЖрдд्рдоा) 'рд╢рдХ्рддिрдоाрди' рд╣ै।
- рдХिрд╕ी рднी рд╢ुрдн рдХाрд░्рдп рдпा рдХрд░्рдо рдХो рд╢ुрд░ू рдХрд░рдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े 'реР' рдиाрдо рдХा рдЬाрдк рдЗрд╕ीрд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рддाрдХि рд╡्рдпрдХ्рддि рдЙрд╕ рдИрд╢्рд╡рд░ рдХा рд╕्рдорд░рдг рдХрд░рдХे рдЕрдкрдиे рдХाрд░्рдп рдоें рд╕рдлрд▓рддा, рд╕ुрдЦ рдФрд░ рд╢ांрддि рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ рд╕рдХे।
рд╕ंрдХ्рд╖ेрдк рдоें рдиिрдЪोрдб़:
рдЬो рд╕ंрд╕ाрд░ рд╣рдоें рдЖँрдЦों рд╕े рджिрдЦ рд░рд╣ा рд╣ै, рд╡рд╣ рдИрд╢्рд╡рд░ рдХा рдмाрд╣рд░ी рд╢рд░ीрд░ (рдХ्рд╖рд░) рд╣ै, рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рднीрддрд░ рдЬो рдЪेрддрдиा, рдЖрдиंрдж рдФрд░ рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рднрд░ा рд╣ुрдЖ рд╣ै, рд╡рд╣ी рдЙрд╕рдХा 'рдЕрдХ्рд╖рд░ рдЖрдд्рдоा' рд░ूрдк рд╣ै।
рдЕрдз्рдпाрдп 6 рдХो рдПрдХ рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╕े рд╕рдордЭिрдП
рдоाрди рд▓ीрдЬिрдП рдЖрдкрдХे рд╕ाрдордиे рдПрдХ рдоिрд╢्рд░ी рдХा рдЯुрдХрдб़ा рд░рдЦा рд╣ै।
рдЖँрдЦ рдХ्рдпा рджेрдЦрддी рд╣ै?
рдЙрд╕рдХा рдЖрдХाрд░।
рд╣ाрде рдХ्рдпा рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░рддा рд╣ै?
рдЙрд╕рдХा рд╕्рдкрд░्рд╢।
рдЬीрдн рдХ्рдпा рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░рддी рд╣ै?
рдЙрд╕рдХी рдоिрдаाрд╕।
рдЕрдм рдк्рд░рд╢्рди рдЙрдарддा рд╣ै—
рдХ्рдпा рдоिрдаाрд╕ рдХा рдХोрдИ рдЕрд▓рдЧ рдЖрдХाрд░ рд╣ै?
рдирд╣ीं।
рд▓ेрдХिрди рдХ्рдпा рдоिрдаाрд╕ рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рдирд╣ीं рд╣ोрддा?
рд╣ोрддा рд╣ै।
рдпрд╣ी рдЕंрддрд░ рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдХी рдкूрд░ी рджिрд╢ा рдХो рд╕рдордЭрдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддा рд╣ै।
рджिрдЦрдиे рд╡ाрд▓ा рд░ूрдк = рдХ्рд╖рд░
рд░ूрдк рдХे рднीрддрд░ рдЕрдиुрднрд╡ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рд╕्рдеाрдпी рддрдд्рд╡ = рдЕрдХ्рд╖рд░ рдХी рдУрд░ рд╕ंрдХेрдд
рдЕрд░्рдеाрдд् рдЕрдз्рдпाрдп рд╣рдоें рдХेрд╡рд▓ рджेрдЦрдиे рд╕े рдЖрдЧे рдмрдв़рдХрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдФрд░ рдЕрдиुрднрд╡ рдХी рдУрд░ рд▓े рдЬाрдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ै।
рдЕрдз्рдпाрдп 6 рдХा рдоुрдЦ्рдп рд╕ंрджेрд╢
“рдЕрдХ्рд╖рд░ाрдиुрднрд╡ рдпोрдЧ” рдХो рд╕рд░рд▓ рд╢рдм्рджों рдоें рдкाँрдЪ рдмिंрджुрдУं рдоें рд╕рдордЭा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै:
1. рд╣рд░ рджिрдЦाрдИ рджेрдиे рд╡ाрд▓ी рд╡рд╕्рддु рдкрд░िрд╡рд░्рддрдирд╢ीрд▓ рд╣ै
рдЗрд╕рд▓िрдП рдЙрд╕рдХा рдмाрд╣рд░ी рд░ूрдк рдХ्рд╖рд░ рд╣ै।
2. рд╣рд░ рдЕрдиुрднрд╡ рдХो рдХेрд╡рд▓ рдЖँрдЦों рд╕े рдирд╣ीं рд╕рдордЭा рдЬा рд╕рдХрддा
рдХुрдЫ рдмाрддें рдмुрдж्рдзि рдФрд░ рдЕंрддःрдХрд░рдг рдХे рд╕्рддрд░ рдкрд░ рд╕рдордЭी рдЬाрддी рд╣ैं।
3. рдиिрд░ाрдХाрд░ рдХा рдЕрд░्рде рд╢ूрди्рдп рдирд╣ीं рд╣ै
рдЕрдз्рдпाрдп “рдоिрдаाрд╕” рдХे рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╕े рдмрддाрддा рд╣ै рдХि рдХिрд╕ी рдЪीрдЬ़ рдХा рдЕрд▓рдЧ рдЖрдХाрд░ рди рд╣ोрдиा рдЙрд╕рдХे рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХो рдирдХाрд░рддा рдирд╣ीं।
4. рджृрд╢्рдп рд╕ंрд╕ाрд░ рдХे рднीрддрд░ рд╕्рдеाрдпी рддрдд्рд╡ рдХो рдкрд╣рдЪाрдирдиा рд╣ै
рдЗрд╕ी рд╕्рдеाрдпी рддрдд्рд╡ рдХो рдЕрдз्рдпाрдп рдЕрдХ्рд╖рд░ рдЖрдд्рдоा/рдЕрдХ्рд╖рд░ рдм्рд░рд╣्рдо рд╕े рдЬोрдб़рддा рд╣ै।
5. рд╕ंрд╕ाрд░ рд╕े рднाрдЧрдиा рдирд╣ीं, рдЙрд╕े рд╕рд╣ी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рд╕рдордЭрдиा рд╣ै
рдХ्рд╖рд░ рдХो рд╕рдордЭрддे рд╣ुрдП рдЕрдХ्рд╖рд░ рдХी рдУрд░ рдЬाрдиा рд╣ी рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдХी рд╕ाрдзрдиा-рджृрд╖्рдЯि рд╣ै।
рдЕрдз्рдпाрдп 6: рдПрдХ рдирдЬ़рд░ рдоें
| рд╡िрд╖рдп | рд╕рд░рд▓ рдЕрд░्рде |
|---|---|
| рдХ्рд╖рд░ | рдкрд░िрд╡рд░्рддрдирд╢ीрд▓ рдФрд░ рджिрдЦाрдИ рджेрдиे рд╡ाрд▓ा рд░ूрдк |
| рдЕрдХ्рд╖рд░ | рд╕्рдеाрдпी рдФрд░ рдЕрд╡िрдиाрд╢ी рддрдд्рд╡ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕рдордЭाрдпा рдЧрдпा |
| рджेрдЦрдиा | рдЗрди्рдж्рд░िрдпों рд╕े рд╕्рдеूрд▓ рд░ूрдк рдХा рдЕрдиुрднрд╡ |
| рдЬाрдирдиा | рдмुрдж्рдзि рд╕े рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдЕрд░्рде рдХो рд╕рдордЭрдиा |
| рдоिрдаाрд╕ | рдиिрд░ाрдХाрд░ рддрдд्рд╡ рдХो рд╕рдордЭाрдиे рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг |
| рдЕрд╕्рддि | рд╣ोрдиे рдХा рднाрд╡ |
| рднाрддि | рдк्рд░рдХрдЯ/рднाрд╕िрдд рд╣ोрдиे рдХा рднाрд╡ |
| рдк्рд░िрдпрдд्рд╡ | рдк्рд░िрдпрддा рдпा рдЕрдиुрднрд╡ рдХा рднाрд╡ |
| рдЕрд╖्рдЯрдзा рдк्рд░рдХृрддि | рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдоें рдкाँрдЪ рд╡िрд╖рдп + рддीрди рдЧुрдг |
| рд╕ाрдо्рдпाрд╡рд╕्рдеा | рдЖрдаों рдХे рд╕рдорднाрд╡/рд▓рдп рдХी рдЕрд╡рд╕्рдеा |
| рдЕрдХ्рд╖рд░ рдм्рд░рд╣्рдо | рд╕्рдеाрдпी, рдиिрдд्рдп рдФрд░ рд╕ाрдХ्рд╖ी рддрдд्рд╡ |
| реР | рдкрд░рдо рддрдд्рд╡ рдХे рд╕्рдорд░рдг рдФрд░ рд╢ुрдн рдХрд░्рдоाрд░ंрдн рд╕े рдЬुрдб़ा рдк्рд░рддीрдХ |
рдЕрдз्рдпाрдп 6 рд╕े рдЖрдЬ рдХी рдЬिंрджрдЧी рдХे рд▓िрдП рдХ्рдпा рд╕ीрдЦ рдоिрд▓рддी рд╣ै?
рдпрд╣ рдЕрдз्рдпाрдп рдХेрд╡рд▓ рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рдЪрд░्рдЪा рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд░рд╣рдиा рдЪाрд╣рддा। рдЗрд╕े рдЖрдЬ рдХे рдЬीрд╡рди рд╕े рднी рдЬोрдб़ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
рд╣рдо рдЕрдХ्рд╕рд░ рдХेрд╡рд▓ рдмाрд╣рд░ी рдЪीрдЬों рдХो рджेрдЦрдХрд░ рдиिрд░्рдгрдп рд▓ेрддे рд╣ैं।
рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рдХрдкрдб़ा рджेрдЦрдХрд░ рдЙрд╕рдХे рдмाрд░े рдоें рд░ाрдп рдмрдиा рд▓ेрддे рд╣ैं।
рдХिрд╕ी рдХी рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдкोрд╕्рдЯ рджेрдЦрдХрд░ рдЙрд╕рдХी рдкूрд░ी рдЬिंрджрдЧी рд╕рдордЭрдиे рд▓рдЧрддे рд╣ैं।
рдХिрд╕ी рд╡рд╕्рддु рдХी рдХीрдордд рджेрдЦрдХрд░ рдЙрд╕рдХी рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рддрдп рдХрд░ рджेрддे рд╣ैं।
рд▓ेрдХिрди рджिрдЦाрдИ рджेрдиे рд╡ाрд▓ी рдЪीрдЬ рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдкीрдЫे рдХी рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХрддा рд╣рдоेрд╢ा рдПрдХ рд╣ी рдирд╣ीं рд╣ोрддी।
рдЗрд╕рд▓िрдП рдЕрдз्рдпाрдп рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдПрдХ рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдк्рд░рд╢्рди рдмрдирддा рд╣ै—
“рдоैं рдЬो рджेрдЦ рд░рд╣ा рд╣ूँ, рдХ्рдпा рд╡рд╣ी рдкूрд░ी рд╕рдЪ्рдЪाрдИ рд╣ै?”
рдпрд╣ी рдк्рд░рд╢्рди рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рд╕рддрд╣ी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдЧрд╣рд░ी рд╕рдордЭ рдХी рдУрд░ рд▓े рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
Social Media рдХे рдпुрдЧ рдоें “рджेрдЦрдиा” рдФрд░ “рдЬाрдирдиा”
рдЖрдЬ рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдкрд░ рд╣рдо рд╣рдЬाрд░ों рддрд╕्рд╡ीрд░ें рдФрд░ рд╡ीрдбिрдпो рджेрдЦрддे рд╣ैं। рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдХी рдПрдХ рдлोрдЯो рджेрдЦрдХрд░ рд╣рдо рдЙрд╕рдХे рдЬीрд╡рди рдХे рдмाрд░े рдоें рдзाрд░рдгा рдмрдиा рд▓ेрддे рд╣ैं। рд▓ेрдХिрди рдПрдХ рдлोрдЯो рдХेрд╡рд▓ рджिрдЦाрдИ рджेрдиे рд╡ाрд▓ा рд░ूрдк рд╣ै। рдЙрд╕рдХे рдкीрдЫे рдХी рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдкрд░िрд╕्рдеिрддि рдХुрдЫ рдФрд░ рднी рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै।
рдЗрд╕рд▓िрдП рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдХी рдоूрд▓ рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рдХो рдЖрдзुрдиिрдХ рдЬीрд╡рди рдоें рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рд▓ाрдЧू рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै:
рджेрдЦो → рд░ुрдХो → рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░ो → рд╕рдордЭो → рдлिрд░ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рдиिрдХाрд▓ो।
рдпрд╣ी “рджेрдЦрдиा” рдФрд░ “рдЬाрдирдиा” рдХे рдЕंрддрд░ рдХो рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдоें рдЙрддाрд░рдиे рдХा рдПрдХ рд╕рд░рд▓ рддрд░ीрдХा рд╣ै।
рдЕрдз्рдпाрдп 6 рдХा рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рд╕ाрд░
рдЕрдХ्рд╖рд░ाрдиुрднрд╡ рдпोрдЧ рдХा рдХेंрдж्рд░ीрдп рдк्рд░рд╢्рди рд╣ै—
рдЬो рдХुрдЫ рдмрджрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै, рдЙрд╕рдХे рднीрддрд░ рд╡рд╣ рдХ्рдпा рд╣ै рдЬिрд╕े рд╣рдо рд╕्рдеाрдпी рдоाрди рд╕рдХрддे рд╣ैं?
рдЕрдз्рдпाрдп рдЗрд╕рдХे рдЙрдд्рддрд░ рдХी рдЦोрдЬ рдоें рд╣рдоें рдмाрд╣рд░ी рд░ूрдк рд╕े рднीрддрд░ рдХे рдЕрдиुрднрд╡ рдХी рдУрд░ рд▓े рдЬाрддा рд╣ै।
рдоिрд╢्рд░ी рдХा рдЖрдХाрд░ рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдоिрдаाрд╕ рджिрдЦाрдИ рдирд╣ीं рджेрддी। рдлिрд░ рднी рдоिрдаाрд╕ рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд╣ै।
рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдЕрдз्рдпाрдп рдХी рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рджृрд╖्рдЯि рдоें рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдХो рдХिрд╕ी рдПрдХ рд╕ीрдоिрдд рднौрддिрдХ рдЖрдХाрд░ рдоें рдмाँрдзрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдирд╣ीं рд╣ै।
рдиिрд░ाрдХाрд░ рдХो рд╕рд░्рд╡ाрдХाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕рдордЭрдиे рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░рдиा рд╣ी рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдХी рд╡िрд╢ेрд╖ рджिрд╢ा рд╣ै।
рдЕрдХ्рд╖рд░ाрдиुрднрд╡ рдпोрдЧ рд╣рдоें рдХ्рдпा рд╕िрдЦाрддा рд╣ै?
рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ рдХा рдЫрдард╡ाँ рдЕрдз्рдпाрдп рд╣рдоें рдХ्рд╖рд░ рдФрд░ рдЕрдХ्рд╖рд░ рдХे рдЕंрддрд░ рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХी рджिрд╢ा рджेрддा рд╣ै।
рдЬो рдХुрдЫ рдЖँрдЦों рдХे рд╕ाрдордиे рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै, рд╡рд╣ рдкрд░िрд╡рд░्рддрдирд╢ीрд▓ рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдЕрдз्рдпाрдп рд╣рдоें рдХेрд╡рд▓ рдЙрд╕ рдмाрд╣рд░ी рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рди рд░рд╣рдиे рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рднीрддрд░ рдоौрдЬूрдж рд╕्рдеाрдпी рддрдд्рд╡ рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
рдоिрдаाрд╕ рджिрдЦाрдИ рдирд╣ीं рджेрддी, рд▓ेрдХिрди рдЕрдиुрднрд╡ рд╣ोрддी рд╣ै।
рдЗрд╕ी рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╕े рдЕрдз्рдпाрдп рд╕рдордЭाрддा рд╣ै рдХि рдХिрд╕ी рд╕рдд्рдп рдХा рдиिрд░ाрдХाрд░ рд╣ोрдиा рдЙрд╕рдХे рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдирд╣ीं рдХрд░рддा।
рдЗрд╕рд▓िрдП “рдЕрдХ्рд╖рд░ाрдиुрднрд╡ рдпोрдЧ” рдХा рд╕рд░рд▓ рд╕ंрджेрд╢ рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕рдордЭा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै:
рд╕ंрд╕ाрд░ рдХो рдХेрд╡рд▓ рдЖँрдЦों рд╕े рдордд рджेрдЦो; рдЙрд╕рдХे рдЕрд░्рде рдХो рдмुрдж्рдзि рдФрд░ рдЕрдиुрднрд╡ рд╕े рд╕рдордЭрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░ो। рдкрд░िрд╡рд░्рддрдирд╢ीрд▓ рдХ्рд╖рд░ рдХे рднीрддрд░ рд╕्рдеाрдпी рдЕрдХ्рд╖рд░ рддрдд्рд╡ рдХो рдкрд╣рдЪाрдирдиा рд╣ी рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдХी рдоूрд▓ рд╕ाрдзрдиा-рджृрд╖्рдЯि рд╣ै।
FAQ — рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ рдЕрдз्рдпाрдп 6
рдк्рд░рд╢्рди 1. рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ рдЕрдз्рдпाрдп 6 рдХा рдиाрдо рдХ्рдпा рд╣ै?
рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдХा рдиाрдо “рдЕрдХ्рд╖рд░ाрдиुрднрд╡ рдпोрдЧ” рд╣ै।
рдк्рд░рд╢्рди 2. рдХ्рд╖рд░ рдФрд░ рдЕрдХ्рд╖рд░ рдоें рдХ्рдпा рдЕंрддрд░ рдмрддाрдпा рдЧрдпा рд╣ै?
рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдХी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдоें рдХ्рд╖рд░ рдкрд░िрд╡рд░्рддрдирд╢ीрд▓ рдФрд░ рджिрдЦाрдИ рджेрдиे рд╡ाрд▓े рд╕ंрд╕ाрд░ рдХे рд▓िрдП рддрдеा рдЕрдХ्рд╖рд░ рдЙрд╕рдХे рднीрддрд░ рд╕्рдеाрдпी рдФрд░ рдЕрд╡िрдиाрд╢ी рдоाрдиे рдЧрдП рддрдд्рд╡ рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╣ै।
рдк्рд░рд╢्рди 3. “рдиिрд░ाрдХाрд░” рдХा рдХ्рдпा рдЕрд░्рде рд╣ै?
рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рдиिрд░ाрдХाрд░ рдХा рдЕрд░्рде рдРрд╕ा рддрдд्рд╡ рд╣ै рдЬिрд╕े рдХिрд╕ी рдПрдХ рдиिрд╢्рдЪिрдд рднौрддिрдХ рдЖрдХाрд░ рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा। рдЗрд╕ी рдХाрд░рдг рдкाрда рдоें “рдиिрд░ाрдХाрд░рдо्-рд╕рд░्рд╡ाрдХाрд░рдо्” рдХी рдзाрд░рдгा рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХी рдЧрдИ рд╣ै।
рдк्рд░рд╢्рди 4. рдЕрдз्рдпाрдп рдоें рдоिрдаाрд╕ рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХ्рдпों рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै?
рдоिрдаाрд╕ рджिрдЦाрдИ рдирд╣ीं рджेрддी, рд▓ेрдХिрди рдЙрд╕рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕ी рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╕े рдЕрдз्рдпाрдп рдиिрд░ाрдХाрд░ рддрдд्рд╡ рдХो рд╕рд░рд▓ рдвंрдЧ рд╕े рд╕рдордЭाрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░рддा рд╣ै।
рдк्рд░рд╢्рди 5. рдЕрдз्рдпाрдп 6 рдоें рдЕрд╖्рдЯрдзा рдк्рд░рдХृрддि рдХे рдЖрда рдЕंрдЧ рдХौрди рд╕े рдмрддाрдП рдЧрдП рд╣ैं?
рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдХे рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдкाрда рдоें рдкाँрдЪ рд╡िрд╖рдп—рд╢рдм्рдж, рд╕्рдкрд░्рд╢, рд░ूрдк, рд░рд╕ рдФрд░ рдЧंрдз—рддрдеा рддीрди рдЧुрдг—рд╕рдд्рдд्рд╡, рд░рдЬ рдФрд░ рддрдо—рдоिрд▓ाрдХрд░ рдЖрда рдЕंрдЧ рдмрддाрдП рдЧрдП рд╣ैं।
рдк्рд░рд╢्рди 6. рдХ्рдпा рдпрд╣ рдЕрд╖्рдЯрдзा рдк्рд░рдХृрддि рдХी рдЧीрддा рд╡ाрд▓ी рд╕ूрдЪी рд╣ै?
рдирд╣ीं। рдпрд╣ рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ рдХे рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рд╣ै। рднрдЧрд╡рдж्рдЧीрддा 7.4 рдоें рдЕрд╖्рдЯрдзा рдк्рд░рдХृрддि рдХी рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рд╕ूрдЪी рдкृрде्рд╡ी, рдЬрд▓, рдЕрдЧ्рдиि, рд╡ाрдпु, рдЖрдХाрд╢, рдорди, рдмुрдж्рдзि рдФрд░ рдЕрд╣ंрдХाрд░ рд╣ै।
рдк्рд░рд╢्рди 7. “рдЧुрдг-рд╕ाрдо्рдпाрд╡рд╕्рдеा” рдХ्рдпा рд╣ै?
рдЕрдз्рдпाрдп рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╢рдм्рдж, рд╕्рдкрд░्рд╢, рд░ूрдк, рд░рд╕, рдЧंрдз рддрдеा рд╕рдд्рдд्рд╡, рд░рдЬ рдФрд░ рддрдо—рдЗрди рдЖрдаों рдХे рд╕рдорднाрд╡ рдФрд░ рдЕрдЦंрдб рд▓рдп рдХी рдЕрд╡рд╕्рдеा рдХो рдЧुрдг-рд╕ाрдо्рдпाрд╡рд╕्рдеा рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै।
рдк्рд░рд╢्рди 8. рдЕрдз्рдпाрдп 6 рдоें реР рдХा рдХ्рдпा рдорд╣рдд्рд╡ рдмрддाрдпा рдЧрдпा рд╣ै?
рдЕрдз्рдпाрдп рдоें реР рдХो рдкрд░рдо рддрдд्рд╡ рдХे рд╕्рдорд░рдг рдФрд░ рд╢ुрдн рдХрд░्рдо рдХे рдЖрд░ंрдн рд╕े рдЬोрдб़ा рдЧрдпा рд╣ै। рдпрд╣ рдкрд░рдо рд╕рдд्рдп рдХे рд╕्рдорд░рдг рдХा рдк्рд░рддीрдХाрдд्рдордХ рдФрд░ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рд╕ंрдХेрдд рд╣ै।
рдк्рд░рд╢्рди 9. рдЕрдз्рдпाрдп 6 — рдЕрдХ्рд╖рд░ाрдиुрднрд╡ рдпोрдЧ рдХा рдоूрд▓ рдк्рд░рд╢्рди рдХ्рдпा рд╣ै?
рдЬो рдмрджрд▓рддा рд╣ुрдЖ рд╕ंрд╕ाрд░ рд╣рдоें рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै, рдЙрд╕рдХे рднीрддрд░ рдЬो рд╕्рдеाрдпी рд╣ै—рдХ्рдпा рд╣рдо рдЙрд╕े рдХेрд╡рд▓ рджेрдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं, рдпा рдЙрд╕े рдЬाрдирдиे рдФрд░ рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░рдиे рдХी рджिрд╢ा рдоें рднी рдмрдв़ рд╕рдХрддे рд╣ैं?
рдк्рд░рд╢्рди 10. рдЕрдз्рдпाрдп 6 рдХा рдиाрдо рдФрд░ рдоुрдЦ्рдп рд╡िрд╖рдп рдХ्рдпा рд╣ै?
“рдЕрдХ्рд╖рд░ाрдиुрднрд╡ рдпोрдЧ”
рдЗрд╕рдХा рдоुрдЦ्рдп рд╡िрд╖рдп:
рдХ्рд╖рд░ рдФрд░ рдЕрдХ्рд╖рд░ рдХा рдЕंрддрд░ • рдиिрд░ाрдХाрд░ рдФрд░ рд╕рд░्рд╡ाрдХाрд░ • рдоिрдаाрд╕ рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг • рдЕрд╖्рдЯрдзा рдк्рд░рдХृрддि • рдЧुрдг-рд╕ाрдо्рдпाрд╡рд╕्рдеा • рдЕрдХ्рд╖рд░ рдм्рд░рд╣्рдо • реР рдХा рдорд╣рдд्рд╡
рдк्рд░рд╢्рди 11. рдкूрд░े рдЕрдз्рдпाрдп 6 рдХा рд╕рдмрд╕े рд╕рд░рд▓ рд╕ाрд░ рдХ्рдпा рд╣ै?
рдЕрдЧрд░ рдкूрд░े рдЕрдХ्рд╖рд░ाрдиुрднрд╡ рдпोрдЧ рдХो рдХेрд╡рд▓ 5 рдмाрддों рдоें рд╕рдордЭें, рддो рдмाрдд рдпрд╣ рдмрдирддी рд╣ै:
- рдЬो рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै рдФрд░ рдмрджрд▓рддा рд░рд╣рддा рд╣ै, рд╡рд╣ рдХ्рд╖рд░ рд╣ै।
- рдЬो рджिрдЦाрдИ рдирд╣ीं рджेрддा рд▓ेрдХिрди рд╕्рдеाрдпी рдЖрдзाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕рдордЭाрдпा рдЧрдпा рд╣ै, рд╡рд╣ рдЕрдХ्рд╖рд░ рд╣ै।
- рдоिрдаाрд╕ рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг рдмрддाрддा рд╣ै рдХि рдХिрд╕ी рдЪीрдЬ рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рдЙрд╕рдХे рдЖрдХाрд░ рд╕े рдЕрд▓рдЧ рднी рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।
- рдкाँрдЪ рд╡िрд╖рдп + рддीрди рдЧुрдг рдХो рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдоें рдЕрд╖्рдЯрдзा рдк्рд░рдХृрддि рдХी рд╡िрд╢ेрд╖ рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдХे рд░ूрдк рдоें рд░рдЦा рдЧрдпा рд╣ै।
- рд╕ाрдзрдиा рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХेрд╡рд▓ рд╕ंрд╕ाрд░ рдХे рдмрджрд▓рддे рд░ूрдкों рдХो рджेрдЦрдиा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЙрдирдХे рдкीрдЫे рдмрддाрдП рдЧрдП рд╕्рдеाрдпी рддрдд्рд╡ рдХो рд╕рдордЭрдиा рдФрд░ рд╕ाрдХ्рд╖ी рднाрд╡ рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░рдиा рд╣ै।
рдПрдХ рд▓ाрдЗрди рдоें рдЕрдз्рдпाрдп 6
“рдЬो рдмрджрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै рдЙрд╕े рдХ्рд╖рд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦो рдФрд░ рдЙрд╕ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХे рдкीрдЫे рдмрддाрдП рдЧрдП рд╕्рдеाрдпी рддрдд्рд╡ рдХो рдЕрдХ्рд╖рд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕рдордЭрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░ो।”
рдЖрдЧे рдкрдв़ें
рдпрджि рдЖрдк рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ рдХो рдХ्рд░рдо рд╕े рд╕рдордЭрдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं, рддो рдЗрд╕рдХे рдЕрдз्рдпाрдпों рдХो рдХ्рд░рдордмрдж्рдз рд░ूрдк рд╕े рдкрдв़рдиा рдЙрдкрдпोрдЧी рд░рд╣ेрдЧा। рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдЕрдз्рдпाрдп рдоें рджिрдП рдЧрдП рдоूрд▓ рдкрдж्рдп рдХे рд╕ाрде рдЙрд╕рдХा рд╕рд░рд▓ рднाрд╡ाрд░्рде рдкрдв़рдиे рд╕े рдкूрд░े рджрд░्рд╢рди рдХी рдХрдб़ी рдЕрдзिрдХ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ोрддी рд╣ै।
Read More
рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ рдЕрдз्рдпाрдп 1 → "рдоोрдХ्рд╖ेрдЪ्рдЫा рдпोрдЧ"
рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ рдЕрдз्рдпाрдп 2 → "рдЧुрд░ुрд╕्рдеाрдкрди рдпोрдЧ"
рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ рдЕрдз्рдпाрдп 3 → "рд╕рдж्рдЧुрд░ूрд╕्рдеाрдирджрд░्рд╢рди рдпोрдЧ"
рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ рдЕрдз्рдпाрдп 5→ "рдХ्рд╖рд░рд╡िрд░ाрдЯрджрд░्рд╢рдирдпोрдЧ"
рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ (Conclusion)
'рдЕрдХ्рд╖рд░ाрдиुрднрд╡ рдпोрдЧ' рд╣рдоें рд╕िрдЦाрддा рд╣ै рдХि рдИрд╢्рд╡рд░ рдХो рдкाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕ंрд╕ाрд░ рдХो рдЫोрдб़рдиे рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдирд╣ीं рд╣ै। рдЬैрд╕े рдоिрд╢्рд░ी рд╕े рдЙрд╕рдХी рдоिрдаाрд╕ рдХो рдЕрд▓рдЧ рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा, рд╡ैрд╕े рд╣ी рдЗрд╕ рджृрд╢्рдп рдЬрдЧрдд рд╕े рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдХो рдЕрд▓рдЧ рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा। рдЬрдм рд╣рдоाрд░ी рджृрд╖्рдЯि рдмрджрд▓рддी рд╣ै, рддो рд╣рдоें рд╣рд░ рдХрдг рдоें рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд् 'рд╡िрд╢्рд╡рд░ूрдк рдкрд░рдоाрдд्рдоा' рдХा рд╣ी рджрд░्рд╢рди рд╣ोрдиे рд▓рдЧрддा рд╣ै।
рдпрджि рдЖрдкрдХो рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ рдФрд░ рдЕрдХ्рд╖рд░ाрдиुрднрд╡ рдпोрдЧ рдХी рдпрд╣ рд╕рд░рд▓ рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдкрд╕ंрдж рдЖрдИ рд╣ो, рддो рдЗрд╕े рдЕрдкрдиे рдоिрдд्рд░ों рдФрд░ рдкрд░िрдЬрдиों рдХे рд╕ाрде рдЬрд░ूрд░ Share рдХрд░ें рдФрд░ рдХрдоेंрдЯ рдоें "рдЬрдп рд╢्рд░ी рдЧुрд░ुрджेрд╡" рд▓िрдЦें!
рд╕ंрдкाрджрдХीрдп рдиोрдЯ
рдЗрд╕ рд▓ेрдЦ рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рднрдЧрд╡ाрди рд╢्рд░ी рдоाрдпाрдирди्рдж рдЪैрддрди्рдп рдЬी рддрдеा рд╕рдж्рдЧुрд░ु рд╢्рд░ी рдЕрдЦिрд▓ाрдирди्рдж рдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдХी рд╢िрдХ्рд╖ाрдУं рдПрд╡ं рд▓ेрдЦрдХ рдХे рдЕрдз्рдпрдпрди-рдордирди рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै।
рдЗрд╕ рд▓ेрдЦ рдоें рджिрдП рдЧрдП рд╢्рд▓ोрдХ “рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ — рдЕрдз्рдпाрдп 6” рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рд╕рдордЭाрдП рдЧрдП рд╣ैं। рдЬрд╣ाँ рднрдЧрд╡рдж्рдЧीрддा, рдЙрдкрдиिрд╖рдж् рдпा рдЕрдж्рд╡ैрдд рд╡ेрджाрди्рдд рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рджिрдП рдЧрдП рд╣ैं, рд╡े рд╕рдоाрди рдпा рд╕ंрдмंрдзिрдд рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рд╡िрдЪाрд░ों рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╕ंрджрд░्рдн рд╣ैं; рд╡े рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ рдХे рд╢्рд▓ोрдХों рдХा рдоूрд▓ рд╕्рд░ोрдд рдирд╣ीं рд╣ै, рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े “рдЕрд╖्рдЯрдзा рдк्рд░рдХृрддि” рдХी рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ рдоें рджी рдЧрдИ рдкाँрдЪ рд╡िрд╖рдп + рддीрди рдЧुрдг рд╡ाрд▓ी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдХो рднрдЧрд╡рдж्рдЧीрддा 7.4 рдХी рдЕрд╖्рдЯрдзा рдк्рд░рдХृрддि рдХी рд╕ूрдЪी рд╕े рдЕрд▓рдЧ рд╕рдордЭрдиा рдЪाрд╣िрдП।
рд▓ेрдЦрдХ рдХी рдЯिрдк्рдкрдгी: рдЗрд╕ рд▓ेрдЦ рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ рдХे рдоूрд▓ рдкрджों рдХे рдЕрдз्рдпрдпрди, рднाрд░рддीрдп рд╡ेрджाрди्рдд рдкрд░ंрдкрд░ा рддрдеा рд▓ेрдЦрдХ рдХी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рд╕рдордЭ рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै। рдЬрд╣ाँ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ो, рдоूрд▓ рдЧ्рд░ंрде рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдЕрд╡рд╢्рдп рдХрд░ें।
рдЕрд╕्рд╡ीрдХрд░рдг (Disclaimer)
рдпрд╣ рд▓ेрдЦ рднрдЧрд╡ाрди рд╢्рд░ी рдоाрдпाрдирди्рдж рдЪैрддрди्рдп рдк्рд░рдгीрдд 'рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ' рдХे рдЫрдард╡ें рдЕрдз्рдпाрдп рдХा рд╕рд░рд▓ рд╣िंрджी рднाрд╡ाрд░्рде рдПрд╡ं рдЕрдз्рдпрдпрдиाрдд्рдордХ (Educational) рд╡िрд╡ेрдЪрди рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рддा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рджिрдП рдЧрдП рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдЕрд░्рде рдоूрд▓ рдЧ्рд░ंрде рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╕рд░рд▓ рднाрд╖ा рдоें рд╕рдордЭाрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рд╣ैं। рдЬрд╣ाँ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ो, рд╡рд╣ाँ рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╡ैрджिрдХ рдПрд╡ं рд╡ेрджाрди्рддिрдХ рдЧ्рд░ंрдеों рдХा рд╕ंрджрд░्рдн рд╡िрд╖рдп рдХी рдкृрд╖्рдарднूрдоि рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
рд╕ंрджрд░्рдн (References)
- рднрдЧрд╡ाрди рд╢्рд░ी рдоाрдпाрдирди्рдж рдЪैрддрди्рдп рдк्рд░рдгीрдд рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ — рдЕрдз्рдпाрдп 6, “рдЕрдХ्рд╖рд░ाрдиुрднрд╡ рдпोрдЧ” (рдоूрд▓ рдкрдж्рдп рдПрд╡ं рдЧрдж्рдпाрд░्рде)
- рд╢्рд░ीрдордж्рднрдЧрд╡рдж्рдЧीрддा — рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рд╢्рд▓ोрдХ 2.20, 7.4, 8.13, 8.21, 13.23, 17.23
- рдмृрд╣рджाрд░рдг्рдпрдХ рдЙрдкрдиिрд╖рдж् 2.3.6
- рдЕрдкрд░ोрдХ्рд╖ाрдиुрднूрддि, рд╢्рд▓ोрдХ 49–50

Comments
Post a Comment