рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ рдЕрдз्рдпाрдп 7: рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо рдпोрдЧ: рдЬाрдиिрдП рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдХा 'рд╕рд░्рд╡' рд░ूрдк рдФрд░ рдиाрдо рдорд╣िрдоा рдХा рдкрд░рдо рд░рд╣рд╕्рдп|рднрдЧрд╡ाрди рд╢्рд░ी рдоाрдпाрдирди्рдж рдЪैрддрди्рдп
рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ рдЕрдз्рдпाрдп 7 — рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо рдпोрдЧ: рдиाрдо, рд╕рд░्рд╡ рдФрд░ рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдХे рд╡िрд╢्рд╡рд░ूрдк рдХा рд░рд╣рд╕्рдп
Sarvang Yog Chapter 7 — рд╕рдиाрддрди рджрд░्рд╢рди рдФрд░ рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ рдХी рдЗрд╕ рдкाрд╡рди рдпाрдд्рд░ा рдоें рдЖрдкрдХा рд╕्рд╡ाрдЧрдд рд╣ै। рдЕрдз्рдпाрдд्рдо рдХे рдкрде рдкрд░ рдЪрд▓рддे рд╣ुрдП рдЕрдХ्рд╕рд░ рд╣рдоाрд░े рдорди рдоें рдпрд╣ рд╕рд╡ाрд▓ рдЙрдарддा рд╣ै рдХि 'рдХ्рдпा рдиिрд░ाрдХाрд░ (рдИрд╢्рд╡рд░) рдФрд░ рд╕ाрдХाрд░ (рд╕ंрд╕ाрд░) рджो рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╕рдЪ рд╣ैं?' рдпा 'рдХ्рдпा рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдХो рдкाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╣рдоें рдЗрд╕ рд╕ंрд╕ाрд░ рдХो рдЫोрдб़рдиा рд╣ोрдЧा?' рдФрд░ рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдк्рд░рд╢्рди рдХि рдЬिрд╕ рдкрд░рдо рд╕рдд्рдп рдХी рд╣рдо рдЦोрдЬ рдХрд░рддे рд╣ैं, рдХ्рдпा рд╡рд╣ рд╣рдоाрд░े рдмाрд╣рд░ рд╣ै рдпा рдЗрд╕ी рджिрдЦाрдИ рджेрдиे рд╡ाрд▓े рд╕ंрд╕ाрд░ рдоें рд╡्рдпाрдк्рдд рд╣ै?
рднрдЧрд╡ाрди рд╢्рд░ी рдоाрдпाрдирди्рдж рдЪैрддрди्рдп рдЬी рдж्рд╡ाрд░ा рд░рдЪिрдд 'рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ' рдХे рд╕ाрддрд╡ें рдЕрдз्рдпाрдп “рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо рдпोрдЧ (Purushottam Yog)” рдоें рдкूрдЬ्рдп рдЧुрд░ुрджेрд╡ рдиे рдЗрди рд╕рднी рд╕ंрд╢рдпों рдХा рдиिрд╡ाрд░рдг рдЕрдд्рдпंрдд рд╕рд╣рдЬрддा рдФрд░ рдк्рд░ेрдо рд╕े рдХिрдпा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдпрд╣ рд╕рдордЭाрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдХि рд╕ृрд╖्рдЯि (рд╕ंрд╕ाрд░), рдиिрд░ाрдХाрд░ (рдИрд╢्рд╡рд░) рдФрд░ рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо (рдкрд░рдоाрдд्рдоा) рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдПрдХ рд╣ी рд╣ैं।
рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдоें рдиाрдо, рдХ्рд╖рд░, рдЕрдХ्рд╖рд░ рдФрд░ рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо, рдЗрди рдЪाрд░ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЕрд╡рдзाрд░рдгाрдУं рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╕ाрдзрдХ рдХो рдЕрдкрдиे рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХी рджिрд╢ा рджिрдЦाрдИ рдЬाрддी рд╣ै। рдЧुрд░ुрджेрд╡ рдХी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдоें рдмाрдд рдмрд╣ुрдд рд╕рд░рд▓ рд╣ै। рд╣рдо рдХिрд╕ी рд╡рд╕्рддु рдХो рдкрд╣рд▓े рдЙрд╕рдХे рд░ूрдк рд╕े рдкрд╣рдЪाрдирддे рд╣ैं, рдлिрд░ рдЙрд╕рдХे рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХो рд╕рдордЭрддे рд╣ैं рдФрд░ рдЕंрддрддः рдЙрд╕рдХे рдкूрд░े рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХो рдПрдХ рдиाрдо рд╕े рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░рддे рд╣ैं।
рдЗрд╕ी рд╡िрдЪाрд░ рдХो рд╕рдордЭाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрдз्рдпाрдп рдоें рд╢рдХ्рдХрд░ рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рдоिрдаाрд╕ рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг рдЖрддा рд╣ै। рд╢рдХ्рдХрд░ рдХा рдЖрдХाрд░ рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдоिрдаाрд╕ рджिрдЦाрдИ рдирд╣ीं рджेрддी। рдлिрд░ рднी рджोрдиों рдХो рдЕрд▓рдЧ рдХрд░рдХे рд╢рдХ्рдХрд░ рдХो рд╕рдордЭрдиा рд╕ंрднрд╡ рдирд╣ीं рд╣ै। рдпрд╣ीं рд╕े рдЕрдз्рдпाрдп рд╣рдоें рдХ्рд╖рд░ рдФрд░ рдЕрдХ्рд╖рд░ рд╕े рдЖрдЧे рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо рднाрд╡ рдХी рдУрд░ рд▓े рдЬाрддा рд╣ै।
Read More
рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ рдЕрдз्рдпाрдп 1 → "рдоोрдХ्рд╖ेрдЪ्рдЫा рдпोрдЧ"
рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ рдЕрдз्рдпाрдп 2 → "рдЧुрд░ुрд╕्рдеाрдкрди рдпोрдЧ"
рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ рдЕрдз्рдпाрдп 3 → "рд╕рдж्рдЧुрд░ूрд╕्рдеाрдирджрд░्рд╢рди рдпोрдЧ"
рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ рдЕрдз्рдпाрдп 5→ "рдХ्рд╖рд░рд╡िрд░ाрдЯрджрд░्рд╢рдирдпोрдЧ"
рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ рдЕрдз्рдпाрдп 6→ рдЕрдХ्рд╖рд░ाрдиुрднрд╡ рдпोрдЧ
рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо рдпोрдЧ рдХो рд╕рд░рд▓ рднाрд╖ा рдоें рд╕рдордЭें
рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдХी рдоूрд▓ рджृрд╖्рдЯि рдХो рдмрд╣ुрдд рд╕рд░рд▓рддा рд╕े рдРрд╕े рд╕рдордЭ рд╕рдХрддे рд╣ैं:
- рдХ्рд╖рд░ — рдЬो рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै рдФрд░ рдкрд░िрд╡рд░्рддрдирд╢ीрд▓ рд╣ै।
- рдЕрдХ्рд╖рд░ — рдЬिрд╕े рдиिрд░ाрдХाрд░, рд╕्рдеाрдпी рдпा рдЕрджृрд╢्рдп рдЖрдзाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕рдордЭाрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
- рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо — рдЬрд╣ाँ рдХ्рд╖рд░ рдФрд░ рдЕрдХ्рд╖рд░ рдХो рджो рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХрддाрдУं рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦрдиे рдХा рднेрдж рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।
- рдиाрдо — рд╡рд╕्рддु рдХे рдкूрд░े рдмोрдз рдХो рдПрдХ рд╕ाрде рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░ाрдиे рд╡ाрд▓ी рд╕ंрдЬ्рдЮा (рдкрд╣рдЪाрди рдмрддाрдиे рд╡ाрд▓ा рдиाрдо) рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕рдордЭाрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
рдЖрдЗрдП рдЕрдм рдЕрдз्рдпाрдп 7 рдХे рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдкрдж рдХा рд╕рд░рд▓ рд╣िंрджी рднाрд╡ाрд░्рде рдФрд░ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдЕрд░्рде рдХ्рд░рдордмрдж्рдз рд░ूрдк рд╕े рд╕рдордЭрддे рд╣ैं।
1. ‘рдиाрдо’ рдХा рдЕрд╕рд▓ी рд░рд╣рд╕्рдп рдХ्рдпा рд╣ै: рдЬрд╣ाँ рдмुрдж्рдзि рдХा рдж्рд╡ैрдд рд▓рдп рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै
рдЕрдз्рдпाрдп рдХा рдкрд╣рд▓ा рд╢्рд▓ोрдХ рд╕ीрдзे рдиाрдо рдХी рдУрд░ рд╣рдоाрд░ा рдз्рдпाрди рдЦींрдЪрддा рд╣ै।
рдиाрдо рд╣ै, рдЙрд╕рдХे рдЖрдЧे, рдЬाрдирдХे рдмुрдж्рдзि рд╣ी рдЬрд╣ाँ।
рд▓рдп рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддी рд╣ै, рд╡рд╣ी рд╕рдж् рд░ूрдк рдЬाрдирдиा ।।1।।
рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рд╡्рдпाрдЦ्рдпा
рд╡рд╕्рддु рдХा рдиाрдо, рд╕्рд╡рд░ूрдк рд╡ рд░ूрдк рджोрдиों рдХा рд▓рдп рдХрд░ाрдиे рд╡ाрд▓ी рд╕ंрдЬ्рдЮा рд╣ै। рдиाрдо рдХो рдЬ्рдЮाрди рдоाрдд्рд░ рд╕े рд╡рд╕्рддु рдХे рдиाрдо рдХा рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рд░ूрдк рдз्рдпाрди рдоें рдЖ рдЬाрддा рд╣ै, рддрдд्рдкрд╢्рдЪाрдд् рдЙрд╕े рджेрдЦрдиे рдЬाрдирдиे рдФрд░ рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░рдиे рд╕े рдмुрдж्рдзि рдХा рдж्рд╡ैрдд рднाрд╡ рд▓рдп рд╣ोрдХрд░ (рдЕрд░्рдеाрдд, рд╕ंрдХрд▓्рдк-рд╡िрдХрд▓्рдк) рд░рд╣िрдд рд╣ोрдХрд░ рдЕрдж्рд╡ैрдд рдЕрд░्рдеाрдд рдиिрд░рдкेрдХ्рд╖ рднाрд╡ рдоें рд▓рдп рд╣ोрддी рд╣ै, рд╡рд╣ी рдиाрдо рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо рднाрд╡ рд╣ै। рдЬिрд╕рдоें рд╕्рд╡рд░ूрдк 'рдХ्рд╖рд░' рд░ूрдк 'рдЕрдХ्рд╖рд░' рджोрдиों рд╕ाрдкेрдХ्рд╖ рднाрд╡ рдХी рд╕рджृूрдкрддा рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рд╣ै। рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо рдиिрд░рдкेрдХ्рд╖ рд╣ै।
рд╕рд░рд▓ рдЕрд░्рде
рдиाрдо рд╕े рд╣ी рдкрд╣рдЪाрди рд╣ोрддी рд╣ै:
рдЬрдм рд╣рдо рдХिрд╕ी рд╡рд╕्рддु рдХा рдиाрдо рд▓ेрддे рд╣ैं, рддो рдЙрд╕рдХा рдкूрд░ा рд░ूрдк рд╣рдоाрд░े рдз्рдпाрди рдоें рдЖ рдЬाрддा рд╣ै।
рдЬрдм рдХिрд╕ी рд╡рд╕्рддु рдХा рдиाрдо рд╣рдоाрд░े рд╕ाрдордиे рдЖрддा рд╣ै, рддो рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╢рдм्рдж рд╕ुрдиाрдИ рдирд╣ीं рджेрддा। рдпрджि рдЙрд╕ рд╡рд╕्рддु рдХा рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдкрд░िрдЪрдп рд╣рдоें рдкрд╣рд▓े рд╕े рд╣ै, рддो рдЙрд╕рдХा рд░ूрдк, рд╕्рд╡рд░ूрдк рдФрд░ рдЙрд╕рд╕े рдЬुрдб़ा рдкूрд░ा рдмोрдз рд╣рдоाрд░ी рдмुрдж्рдзि рдоें рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ोрдиे рд▓рдЧрддा рд╣ै।
рдиाрдо рдХी рдорд╣िрдоा: рдиाрдо рд╡рд╣ рд╕ेрддु рд╣ै рдЬो рд░ूрдк рдФрд░ рд╕्рд╡рд░ूрдк рджोрдиों рдХा рдмोрдз рдПрдХ рд╕ाрде рдХрд░ा рджेрддा рд╣ै।
рдоाрди рд▓ीрдЬिрдП рдХोрдИ рдХрд╣े “рд╢рдХ्рдХрд░”। рдЖрдкрдХे рдорди рдоें рдХेрд╡рд▓ рдЪाрд░ рдЕрдХ्рд╖рд░ рдирд╣ीं рдЖрддे। рдЖрдкрдХे рд╕ाрдордиे рд╢рдХ्рдХрд░ рдХा рд░ूрдк, рдЙрд╕рдХा рд╕्рд╡ाрдж, рдЙрд╕рдХी рдоिрдаाрд╕ рдФрд░ рдЙрд╕рдХा рдкूрд░ा рдкрд░िрдЪिрдд рд╕्рд╡рд░ूрдк рдЖ рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ीрд▓िрдП рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдоें рдиाрдо рдХो рд╡рд╕्рддु рдХे рд╡्рдпाрдкрдХ рдмोрдз рдХा рдоाрдз्рдпрдо рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै।
рдпрд╣ाँ “рд▓рдп” рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै, рдорди рдпा рдмुрдж्рдзि рдХे рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рднेрджों рдХा рд╢ांрдд рд╣ोрдХрд░ рдПрдХ рдмोрдз рдоें рдард╣рд░ рдЬाрдиा। рдЕрд░्рдеाрдд् рдиाрдо рдХेрд╡рд▓ рдкुрдХाрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдирд╣ीं рд╣ै। рдиाрдо рдХिрд╕ी рдЬाрдиी рд╣ुрдИ рд╡рд╕्рддु рдХे рдкूрд░े рдмोрдз рдХो рдПрдХ рд╕ाрде рд╕ाрдордиे рд▓ा рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдиाрдо рдФрд░ рдж्рд╡ैрдд: рдж्рд╡ैрдд (рднेрджрднाрд╡) рдЦрдд्рдо рд╣ोрдиा
“рдж्рд╡ैрдд” (рджो рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдоाрдирдиे рдХा рднाрд╡) рддрдм рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै рдЬрдм рд╣рдо рд╡рд╕्рддु рдХे рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдкрдХ्рд╖ों рдХो рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдкрдХрдб़рддे рд╣ैं। рд▓ेрдХिрди рдЬрдм рд╡рд╕्рддु рдХा рдкूрд░ा рдмोрдз рдПрдХ рд╕ाрде рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै, рддो рдЙрд╕ рднेрдж рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдХрдо рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै।
рдЕрдж्рд╡ैрдд рднाрд╡ (рднेрджрднाрд╡ рдХा рдоिрдЯ рдЬाрдиा): рдЬрдм рд╕ाрдзрдХ рдиाрдо рдХे рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЕрд░्рде рдХो рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░рдиे рд▓рдЧрддा рд╣ै, рддो рдЙрд╕рдХी рдмुрдж्рдзि рдХे рд╕ाрд░े рд╕ंрдХрд▓्рдк-рд╡िрдХрд▓्рдк (рдж्рд╡ैрдд рднाрд╡) рд╢ांрдд рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं। рд╡рд╣ाँ рди рдХोрдИ рд╢рд░्рдд рдмрдЪрддी рд╣ै, рди рдХोрдИ рддुрд▓рдиा।
рдЬрдм рд╣рдо рдиाрдо рдХे рдкीрдЫे рдЫिрдкे рдЕрд╕рд▓ी рд╕рдд्рдп рдХो рджेрдЦ рдФрд░ рд╕рдордЭ рд▓ेрддे рд╣ैं, рддो рд╣рдоाрд░े рдорди рдХे рд╕ाрд░े рд╕ंрд╢рдп рдФрд░ рд╡िрдХрд▓्рдк рдЦрдд्рдо рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं।
2. рд╕рдж्рдЧुрд░ु рдХी рдорд╣िрдоा рдФрд░ рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо рднाрд╡
рдпрд╣ी рд╣ै рдЕрдкрдиा рд░ूрдк, 'рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо' рднाрд╡ рд╕े ।
рдорд╣िрдоा рд╕рдж्рдЧुрд░ु рдХी рдпे, рдиिрдЬ рдмोрдзाрд░्рде рд╣ै рдХрд╣ी ।।2।।
рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рд╡्рдпाрдЦ्рдпा
рд╡्рдпрд╖्рдЯि (рдХ्рд╖рд░), рд╕рдорд╖्рдЯि (рдЕрдХ्рд╖рд░) рдФрд░ рд╕рд░्рд╡ рдХा рд▓рдп рд╕ीрди рдкाрд░рдоेрд╖्рдЯि (рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо) рднाрд╡ рд╣ै। рдиिрдЬ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХा рдмोрдз рд╣ोрдиे рдХे рд╣ेрддु рд╕рдж्рдЧुрд░ु рдиे рдпрд╣ рдорд╣िрдоा, рдЕрд░्рдеाрдд् рд╡рд╕्рддु рджрд░्рд╢рди рдпोрдЧ рдХी рд╡िрдзि, рдд्рд░िрдкुрдЯी рдпोрдЧ рд╕рдордЭा рдХрд░ рдХрд╣ी рд╣ै। рдЬिрд╕рд╕े рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдХा 'рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо' рднाрд╡ рд╕े рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░рдХे рдмुрдж्рдзि рдкाрд░рдоेрд╖्рдЯि рднाрд╡ рдоें рд▓рдп рд╣ोрдХрд░, рдЪंрдЪрд▓рддा рд░рд╣िрдд рд╕्рдеाрдпिрдд्рд╡ рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░, рдЕंрддःрдХрд░рдг рдоें рдЕрдиुрднрд╡ рд╕्рдеिрд░ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।
рд╕рд░рд▓ рдЕрд░्рде
рдпрд╣ाँ рд╕рдж्рдЧुрд░ु (рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рдХ) рдХी рднूрдоिрдХा рдмрд╣ुрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै। рд╕ाрдзрдХ рд╕्рд╡рдпं рд╕ंрд╕ाрд░ рдХो рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд░ूрдкों рдоें рджेрдЦрддा рд╣ै,
- рдпрд╣ рдоैं рд╣ूँ।
- рдпрд╣ рджूрд╕рд░ा рд╣ै।
- рдпрд╣ рд╕ंрд╕ाрд░ рд╣ै।
- рдпрд╣ рдИрд╢्рд╡рд░ рд╣ै।
- рдпрд╣ рд╕ाрдХाрд░ рд╣ै।
- рд╡рд╣ рдиिрд░ाрдХाрд░ рд╣ै।
рдЗрди рднेрджों рдХे рдХाрд░рдг рдорди рдоें рдЕрдиेрдХ рдк्рд░рд╢्рди рдФрд░ рд╕ंрдХрд▓्рдк-рд╡िрдХрд▓्рдк (рдмाрд░-рдмाрд░ рдЙрдардиे рд╡ाрд▓े рд╡िрдЪाрд░ рдФрд░ рд╡िрдХрд▓्рдк) рдкैрджा рд╣ोрддे рд░рд╣рддे рд╣ैं। рд╕рдж्рдЧुрд░ु рдРрд╕ी рд╕рдордЭ рджेрддे рд╣ैं рдЬिрд╕рд╕े рд╕ाрдзрдХ рдЕрдкрдиे рдиिрдЬ рд╕्рд╡рд░ूрдк (рдЕрдкрдиे рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд╕्рд╡рд░ूрдк) рдХी рдУрд░ рджेрдЦ рд╕рдХे। рдЗрд╕ी рдХ्рд░рдо рдоें рд╡्рдпрд╖्рдЯि, рд╕рдорд╖्рдЯि рдФрд░ рдкाрд░рдоेрд╖्рдаि рдХी рдмाрдд рдЖрддी рд╣ै।
рд╕рд░рд▓ рд╢рдм्рджों рдоें:
- рд╡्рдпрд╖्рдЯि — рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╕्рддрд░।
- рд╕рдорд╖्рдЯि — рд╕ंрдкूрд░्рдг рд╕рдоूрд╣ рдпा рд╡्рдпाрдкрдХ рд╕्рддрд░।
- рдкाрд░рдоेрд╖्рдаि — рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рдпा рдкрд░рдо рд╕्рддрд░।
рдпे рддीрдиों рд▓рдп рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо рднाрд╡ рд╕े рдЬुрдб़े рд╣ै। рдпрд╣ाँ “рд▓рдп” рдХा рдЕрд░्рде рдХिрд╕ी рд╡рд╕्рддु рдХे рдирд╖्рдЯ рд╣ो рдЬाрдиे рд╕े рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рднेрджों рдХी рдЕрдиुрднूрддि рд╢ांрдд рд╣ोрдиे рд╕े рд╣ै।
3. рдХ्рд╖рд░ рдФрд░ рдЕрдХ्рд╖рд░ рд╕े рдЖрдЧे — рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо
рдЕрд╖्рдЯांрдЧ 'рдХ्рд╖рд░' рд╕ाрдХाрд░, рдирд╣ीं рд░ूрдк рдоिрдаाрд╕ рдоें।
рдпे рджोрдиों рднाрд╡рдиा рдЫोрдб़ो, рдЕрдХेрд▓ा рдиाрдо рд╣ी рд░рд╣ा ।।3।।
рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рд╡्рдпाрдЦ्рдпा
рдкंрдЪрддрдд्рд╡, рддीрдирдЧुрдг, рдХी рдЕрдЦंрдб рдПрдХ рд░ूрдкрддा, рдХ्рд╖рд░ рдЕрд░्рдеाрдд рд╕ाрдХाрд░ рдФрд░ рдиिрд░ाрдХाрд░ рдоें рдПрдХ рд░рд╕ рд╡्рдпाрдк्рдд рдЕрд╕्рддि-рднांрддि-рдк्рд░िрдп рдиिрд░ाрдХाрд░ рдЗрди рджोрдиों рднाрд╡ों рдХा рд▓рдп рд╕ीрди, рдПрдХ рдоेрд╡ рдЕрдж्рд╡िрддीрдп, рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо 'рдиाрдо' рд╣ैं।
рд╕рд░्рд╡ांрдЧрдпोрдЧ (3-3) рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рд╡िрд╢्рд╡ рд░ूрдк рд╣ी рдЕрдкрдиा рдоूрд▓ рд╕्рд╡рд░ूрдк рд╣ै, рд╕ंрдкूрд░्рдг рдЪрд░ाрдЪрд░ рд╕ृрд╖्рдЯि рдЙрд╕рдХा рд╣ी рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╣ै। рдаीрдХ рдЙрд╕ी рддрд░рд╣ рдЬैрд╕े рд╡ृрдХ्рд╖ рдХी рдоूрд▓ (рдЬрдб़) рдХा рдкूрд░्рдг рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╣ी рд╡ृрдХ्рд╖ рд╣ै।
рдЕрдЬ्рдЮाрди рдХे рдж्рд╡ैрдд рднाрд╡ рдХा рдоाрдиा рд╣ुрдЖ рдн्рд░рдо рдиिрд╡ाрд░рдг рд╣ोрддे рд╣ी, рд╡рд╕्рддु рд╣ी рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо рдиाрдо рд╕े рд░рд╣ рдЬाрддी рд╣ै।
рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо рднाрд╡: рдЬрд╣ाँ рджृрд╢्рдп рд╕्рд╡рд░ूрдк (рдХ्рд╖рд░) рдФрд░ рдиिрд░ाрдХाрд░ рд░ूрдк (рдЕрдХ्рд╖рд░) рджोрдиों рдоिрд▓рдХрд░ рдПрдХ рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं, рдЙрд╕े рд╣ी рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо рднाрд╡ рдХрд╣рддे рд╣ैं।
рд╕рд░рд▓ рдЕрд░्рде
рдпрд╣ां рдХ्рд╖рд░ рд╕ाрдХाрд░ рдФрд░ рдЕрдХ्рд╖рд░ рдиिрд░ाрдХाрд░, рдЗрди рджोрдиों рдХो рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдоाрдирдиे рд╡ाрд▓ी рднाрд╡рдиा рд╕े рдЖрдЧे рдЬाрдиे рдХी рдмाрдд рдХрд╣ी рдЧрдИ рд╣ै।
рдкंрдЪрддрдд्рд╡ + рддीрди рдЧुрдг = рдЕрд╖्рдЯांрдЧ рдХ्рд╖рд░
рдФрд░ рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рдиिрд░ाрдХाрд░ рдХो рдЕрд╕्рддि-рднाрддि-рдк्рд░िрдп (рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡, рдк्рд░рдХाрд╢/рдк्рд░рдХрдЯрддा рдФрд░ рдк्рд░िрдпрддा рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕рдордЭे рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा рдкрдХ्рд╖) рд╕े рдЬोрдб़ा рдЧрдпा рд╣ै।
рд▓ेрдХिрди рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо рднाрд╡ рдоें рдЗрди рджोрдиों рдХो рджो рдЕрд▓рдЧ рд╡рд╕्рддुрдПँ рдоाрдирдиे рдХा рднाрд╡ рдирд╣ीं рд░рд╣рддा। рдпрд╣ीं рд╕े “рдиाрдо” рдХी рдорд╣िрдоा рд╕ाрдордиे рдЖрддी рд╣ै।
рдЧुрд░ुрджेрд╡ рдХी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП рд╢рдХ्рдХрд░ рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг рдмрд╣ुрдд рд╕ुंрджрд░ рд╣ै। рдоाрдиा рдХि рдЖрдкрдХे рд╣ाрде рдоें рд╢рдХ्рдХрд░ рдХा рдПрдХ рдЯुрдХрдб़ा рд╣ै, рдЙрд╕рдХा рдПрдХ рд░ूрдк рд╣ै, рдЖрдк рдЙрд╕े рджेрдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рдЙрд╕рдХी рдоिрдаाрд╕ рдХो рдЖँрдЦों рд╕े рдирд╣ीं рджेрдЦ рд╕рдХрддे, рдоिрдаाрд╕ рдХा рдХोрдИ рдЕрд▓рдЧ рдЖрдХाрд░ рдирд╣ीं рд╣ै, рдлिрд░ рднी рдЖрдк рдпрд╣ рдирд╣ीं рдХрд╣ рд╕рдХрддे рдХि рд╢рдХ्рдХрд░ рдПрдХ рдЪीрдЬ рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рдоिрдаाрд╕ рдЙрд╕рд╕े рдмिрд▓्рдХुрд▓ рдЕрд▓рдЧ рдХोрдИ рджूрд╕рд░ी рд╡рд╕्рддु рд╣ै।
рдЖрдк рдЬрдм рдХрд╣рддे рд╣ैं, “рдпрд╣ рд╢рдХ्рдХрд░ рд╣ै,” рддो рдЙрд╕ рдПрдХ рдиाрдо рдоें рдЙрд╕рдХा рд░ूрдк рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рдоिрдаाрд╕ рджोрдиों рдХा рдмोрдз рдЖ рдЬाрддा рд╣ै।
рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо рднाрд╡: рдЬрд╣ाँ рджृрд╢्рдп рдЬрдЧрдд (рдХ्рд╖рд░) рдФрд░ рдЕрджृрд╢्рдп рдЪेрддрдиा (рдЕрдХ्рд╖рд░) рджोрдиों рдШुрд▓-рдоिрд▓рдХрд░ рдПрдХ рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं, рд╡рд╣ी рд╕्рдеिрддि рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо рднाрд╡ рдХрд╣рд▓ाрддी рд╣ै।
4. рд╕ाрдХाрд░ рдФрд░ рдиिрд░ाрдХाрд░ рдХा рднेрдж рдХрд╣ाँ рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ोрддा рд╣ै?
рд╡рд╣ी рд╢рдХ्рдХрд░ рдпे рдиाрдо рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо рднाрд╡ рд╣ै।
рдХ्рд╖рд░-рдЕрдХ्рд╖рд░ рджोрдиों рдХी, рдирд╣ीं рд╣ै рднाрд╡рдиा рдпрд╣ाँ ।।4।।
рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рд╡्рдпाрдЦ्рдпा
рдХिрд╕ी рд╡рд╕्рддु рдХा рдпрдеाрд░्рде рдмोрдз рд╣ोрдиे рдХे рд▓िрдП рдиाрдо рдХा рдЬ्рдЮाрди рд╣ोрдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै, рдпрд╣ рдмिрдиा рджेрдЦे рдФрд░ рдЬाрдиे рдирд╣ी рд╣ो рд╕рдХрддा। рд╕्рд╡рд░ूрдк 'рдХ्рд╖рд░' рджेрдЦрдХрд░ рд░ूрдк 'рдЕрдХ्рд╖рд░' рдЬाрдирдХрд░ рджोрдиों рдХा рд▓рдп рдиाрдо 'рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо' рд╣ोрддा рд╣ै। рдЬрд╣ाँ рдкрд░ рдХ्рд╖рд░ 'рд╕ाрдХाрд░' рдФрд░ рдЕрдХ्рд╖рд░ рдиिрд░ाрдХाрд░ рдХी рдж्рд╡ैрдд рднाрд╡рдиा рдЕрд░्рдеाрдд् рд╕ाрдХाрд░ рдФрд░ рдиिрд░ाрдХाрд░, рд╕рдЧुрдг рдФрд░ рдиिрд░्рдЧुрдг, рдЕрд▓рдЧ рдЕрд▓рдЧ рджो рд╡рд╕्рддुрдПं рд╣ैं। рдРрд╕ी рднाрд╡рдиा рд╢ेрд╖ рдирд╣ीं рд░рд╣рддी।
рд╕рд░рд▓ рдЕрд░्рде
рд╢рдХ्рдХрд░ рдХा рджाрдиा рдЙрд╕рдХा рджिрдЦाрдИ рджेрдиे рд╡ाрд▓ा рд░ूрдк рд╣ै। рдоिрдаाрд╕ рдЙрд╕рдХा рдРрд╕ा рдЧुрдг рд╣ै рдЬिрд╕े рдЖँрдЦों рд╕े рдирд╣ीं рджेрдЦा рдЬा рд╕рдХрддा, рд▓ेрдХिрди рдЕрдиुрднрд╡ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдпрджि рд╣рдо рджोрдиों рдХो рдмिрд▓्рдХुрд▓ рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХрддाрдУं рдХी рддрд░рд╣ рдкрдХрдб़ рд▓ें, рддो рд╢рдХ्рдХрд░ рдХा рдкूрд░ा рдмोрдз рдЕрдзूрд░ा рд░рд╣ рдЬाрддा рд╣ै।
рд▓ेрдХिрди рдЬрдм рд╣рдо рдХрд╣рддे рд╣ैं “рд╢рдХ्рдХрд░”, рддो рдЙрд╕рдХा рд░ूрдк рдФрд░ рдоिрдаाрд╕ рджोрдиों рдЙрд╕ी рдПрдХ рд╡рд╕्рддु рдХे рдмोрдз рдоें рдЖ рдЬाрддे рд╣ैं।
рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ рдЬрдм рд╕ाрдзрдХ рд╕ाрдХाрд░ рдФрд░ рдиिрд░ाрдХाрд░ рдХो рджो рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдЕंрддिрдо рд╕рдд्рдпों рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦрдиे рдХी рднाрд╡рдиा рд╕े рдЖрдЧे рдЬाрддा рд╣ै, рддрдм рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо рднाрд╡ рдХी рдУрд░ рдЙрд╕рдХा рдмोрдз рд╣ोрддा рд╣ै।
рдЗрд╕ рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдпрд╣ рдХрд╣рдиा рдирд╣ीं рд╣ै рдХि рдкрд░рдоाрдд्рдоा рд╕рдЪрдоुрдЪ рднौрддिрдХ рд╢рдХ्рдХрд░ рдХे рд╕рдоाрди рд╣ै। рд╢рдХ्рдХрд░ рдпрд╣ाँ рдХेрд╡рд▓ рд╕рдордЭाрдиे рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ै।
рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдпрд╣ рд╕рдордЭाрдиा рд╣ै рдХि рдХिрд╕ी рд╡рд╕्рддु рдХे рджिрдЦाрдИ рджेрдиे рд╡ाрд▓े рд░ूрдк рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдЕрдиुрднрд╡ рдХिрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдЧुрдг рдХो рдХेрд╡рд▓ рджो рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд╡рд╕्рддुрдПँ рдоाрдирдХрд░ рдЙрд╕рдХी рдкूрд░्рдгрддा рдирд╣ीं рд╕рдордЭी рдЬा рд╕рдХрддी।
рд╕ाрдХाрд░ рдФрд░ рдиिрд░ाрдХाрд░ рдХा рднेрдж рдоिрдЯрдиा:
рдЬैрд╕े рд╢рдХ्рдХрд░ рдХा рдПрдХ рд╕ाрдХाрд░ рд░ूрдк (рджाрдиे/рдЯुрдХрдб़े) рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕рдоें рдПрдХ рдиिрд░ाрдХाрд░ рдЧुрдг (рдоिрдаाрд╕) рд╣ोрддी рд╣ै। рдЕрдЧрд░ рд╣рдо рджोрдиों рдХो рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рджेрдЦрдиा рдЫोрдб़ рджें, рддो рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╣ी рдиाрдо рдмрдЪрддा рд╣ै, 'рд╢рдХ्рдХрд░'।
5. ‘рд╕рд░्рд╡’ рдХा рдЕрд░्рде рдХ्рдпा рд╣ै?
рджृрд╢्рдп рд╕ाрдХाрд░ рд╡ो рд╣ी рд╣ै, рд╣ै рдиिрд░ाрдХाрд░ рднी рд╡рд╣ी।
рджोрдиों рдХा рдзाрдо рднी рд╣ै рд╡ो, рдЙрд╕рдХो 'рд╕рд░्рд╡' рд╣ै рдХрд╣ा ।।5।।
рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рд╡्рдпाрдЦ्рдпा
рд╕ाрдХाрд░ рдФрд░ рдиिрд░ाрдХाрд░ рджोрдиों рднाрд╡рдиा рдХा рд▓рдп рд╣ोрдиे рд╕े рдПрдХ рд╣ी рд╡рд╕्рддु рд╣ै, рдРрд╕ी рднाрд╡рдиा рдХा рдЕрдХрдо्рдк рдиिрд╢्рдЪрдп рд╕्рдеिрд░ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै, рдЬो рдХेрд╡рд▓ 'рдХ्рд╖рд░' рднी рдирд╣ीं рдФрд░ рдХेрд╡рд▓ 'рдЕрдХ्рд╖рд░' рднी рдирд╣ीं рдЕрддрдПрд╡ рдЙрд╕े 'рд╕рд░्рд╡' рдХрд╣ा рд╣ै।
рдаीрдХ рдЙрд╕ी рддрд░рд╣, рдпрд╣ рджृрд╢्рдп рд╕ंрд╕ाрд░ (рд╕ाрдХाрд░) рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рдкीрдЫे рдХी рдЕрджृрд╢्рдп рдЪेрддрдиा (рдиिрд░ाрдХाрд░), рдпे рджोрдиों рдЕрд▓рдЧ рдирд╣ीं рд╣ैं। рджोрдиों рдХा рдПрдХ рд╣ी рдЖрдзाрд░ рд╣ै, рдЬिрд╕े 'рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо' рдпा 'рд╕рд░्рд╡' рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै।
рд╕рд░рд▓ рдЕрд░्рде
рдЬो рд╕ंрд╕ाрд░ рд╣рдоें рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै, рд╡рд╣ рд╕ाрдХाрд░ рд╣ै। рдЬिрд╕े рдЕрдз्рдпाрдп рдиिрд░ाрдХाрд░ рдЖрдзाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕рдордЭाрддा рд╣ै, рд╡рд╣ рдЖँрдЦों рд╕े рдЙрд╕ी рддрд░рд╣ рджिрдЦाрдИ рдирд╣ीं рджेрддा।
рд▓ेрдХिрди рджोрдиों рдХो рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдЕंрддिрдо рд╕рдд्рдп рдоाрдирдиे рдХे рдмрдЬाрдп рдпрд╣ рдЕрдз्рдпाрдп рдПрдХ рд╣ी рд╡्рдпाрдкрдХ рдЖрдзाрд░ рдХी рдУрд░ рд╕ंрдХेрдд рдХрд░рддा рд╣ै, рдЗрд╕ीрд▓िрдП рдЙрд╕े ‘рд╕рд░्рд╡’ рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै।
“рд╕рд░्рд╡” рдЕрд░्рдеाрдд् рд╕рдмрдХो рд╕рдоेрдЯрдиे рд╡ाрд▓ा, рдЬिрд╕рдоें рд╕рдмрдХा рдмोрдз рдЖ рдЬाрдП।
рдЗрд╕ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо рднाрд╡ рдХिрд╕ी рддीрд╕рд░ी рдЕрд▓рдЧ рд╡рд╕्рддु рдХी рдЦोрдЬ рдоाрдд्рд░ рдирд╣ीं рд╣ै। рдпрд╣ рдЙрд╕ рд╕्рдеिрддि рдХी рдУрд░ рд╕ंрдХेрдд рд╣ै рдЬрд╣ाँ рд╕ाрдзрдХ рдХो рд╕ाрдХाрд░ рдФрд░ рдиिрд░ाрдХाрд░ рдХा рдЕрд▓рдЧाрд╡ рдЕंрддिрдо рдирд╣ीं рд▓рдЧрддा। рдЬैрд╕े,
- рд╢рдХ्рдХрд░ рдХा рдПрдХ рдмाрд╣рд░ी рдЖрдХाрд░ рд╣ोрддा рд╣ै—рдпрд╣ рдЙрд╕рдХा рд╕ाрдХाрд░ (рдХ्рд╖рд░) рд░ूрдк рд╣ै।
- рд╢рдХ्рдХрд░ рдХे рднीрддрд░ рдЫिрдкी рдоिрдаाрд╕ рд╣ोрддी рд╣ै—рдпрд╣ рдЙрд╕рдХा рдиिрд░ाрдХाрд░ (рдЕрдХ्рд╖рд░) рд░ूрдк рд╣ै।
рдЬрдм рдЖрдк рдХेрд╡рд▓ 'рд╢рдХ्рдХрд░' рдХрд╣рддे рд╣ैं, рддो рдЙрд╕рдоें рдЖрдХाрд░ рдФрд░ рдоिрдаाрд╕ рджोрдиों рдПрдХ рд╕ाрде рдЖ рдЬाрддे рд╣ैं। рдлिрд░ рд╡рд╣ाँ рд╕ाрдХाрд░ рдФрд░ рдиिрд░ाрдХाрд░ рдХो рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рджेрдЦрдиे рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ी рдирд╣ीं рд░рд╣рддी।
'рд╕рд░्рд╡' рдХा рд╕िрдж्рдзांрдд:
рдаीрдХ рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░, рдпрд╣ рджिрдЦाрдИ рджेрдиे рд╡ाрд▓ा рд╕ंрд╕ाрд░ рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рднीрддрд░ рд╕рдоाрдпा рд╣ुрдЖ рдЪैрддрди्рдп рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдирд╣ीं рд╣ैं। рджोрдиों рдПрдХ рд╣ी рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдХे рд░ूрдк рд╣ैं, рдЬिрд╕े рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдоें 'рд╕рд░्рд╡' рдпा 'рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо' рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै।
6. рдХ्рд╖рд░, рдЕрдХ्рд╖рд░ рдФрд░ рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо — рддीрди рдиाрдо, рдПрдХ рд╡рд╕्рддु
рдПрдХ рд╣ी рд╡рд╕्рддु рдоें рдЬाрдиो, рдХрд▓्рдкिрдд рднाрд╡ рддीрди рдпे।
рдиिрдЬ рд░ूрдк рд▓рдЦाрдиे рдХो, рд╡ेрджों рдоें рдХрд▓्рдкрдиा рдХिрдпे ।।6।।
рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рд╡्рдпाрдЦ्рдпा
'рдХ्рд╖рд░', 'рдЕрдХ्рд╖рд░' рдФрд░ рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо' рдпे рддीрдиों рднाрд╡ рдПрдХ рд╣ी рд╡рд╕्рддु рдЕрд░्рдеाрдд् рдЕрд╕्рддिрдХा рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░ाрдиे рд╣ेрддु рд╡ेрджों рдоें рддрдд्рд╡рджрд░्рд╢ी рд╡िрднूрддिрдпों рдиे рдХрд▓्рдкрдиा рдХिрдпे। рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╡рд╕्рддुрдУं рдХे рдЕрд▓рдЧ рдЕрд▓рдЧ рдиाрдо рд╣ैं, рдЕрдирди्рдд рд╕्рд╡рд░ूрдк, рд░ूрдкрд╡ाрди рд╡рд╕्рддुрдУं рдХी рдкूрд░्рдг рдЬाрдирдХाрд░ी рдиाрдо рдХा рджрд░्рд╢рди рдмोрдз рд╣ोрдиे рд╕े рд╣ी рд╣ोрддी рд╣ै। рдЕрддрдПрд╡ рдиाрдо рд╕рд░्рд╡ рдХा рдмोрдз рдХрд░ाрдиे рд╡ाрд▓ी рд╕ंрдЬ्рдЮा рд╣ै।
рд╕рд░рд▓ рдЕрд░्рде
рд╕рд░्рд╡' рдФрд░ 'рд╡ेрджों рдХी рдХрд▓्рдкрдиा'
рдж्рд╡ैрдд рдХा рдн्рд░рдо рджूрд░ рд╣ोрдиा: рдЬрдм рдЕрдЬ्рдЮाрди рджूрд░ рд╣ोрддा рд╣ै, рддो рдпрд╣ рд╕рдордЭ рдоें рдЖрддा рд╣ै рдХि рд╕ाрдХाрд░ (рд╕рдЧुрдг) рдФрд░ рдиिрд░ाрдХाрд░ (рдиिрд░्рдЧुрдг) рджो рдЕрд▓рдЧ рдЪीрдЬें рдирд╣ीं рд╣ैं।
рддीрди рднाрд╡ों рдХी рдХрд▓्рдкрдиा: рдПрдХ рд╣ी рд╡рд╕्рддु рдХो рд╕рдордЭाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдЕрдкрдиाрдП рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं। рд╡ेрджों рдФрд░ рдЬ्рдЮाрдиिрдпों рдиे рд╣рдоें рд╕рдордЭाрдиे рдХे рд▓िрдП рддीрди рд╢рдм्рдж рдмрдиाрдП, рдЗрд╕ीрд▓िрдП рддीрди рднाрд╡ों рдХी рдХрд▓्рдкрдиा рдХी рдЧрдИ:
1. рдХ्рд╖рд░ (рдЬो рджिрдЦрддा/рдмрджрд▓рддा рд╣ै)
рдЬो рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै, рдмрджрд▓рддा рд╣ै рдФрд░ рд╕ंрд╕ाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЕрдиुрднрд╡ рд╣ोрддा рд╣ै।
2. рдЕрдХ्рд╖рд░ (рдЬो рдЕрджृрд╢्рдп/рдЕрдорд░ рд╣ै)
рдЬो рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдХी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдоें рд╕्рдеाрдпी, рдиिрд░ाрдХाрд░ рдпा рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╕े рдкрд░े рдЖрдзाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕рдордЭाрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
3. рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо (рдЗрди рджोрдиों рдХा рдоूрд▓ рдЖрдзाрд░)
рдЬрд╣ाँ рдХ्рд╖рд░ рдФрд░ рдЕрдХ्рд╖рд░ рдХो рджो рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдЕंрддिрдо рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХрддाрдУं рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦрдиे рдХा рднेрдж рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।
рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рд╡рд╕्рддु рдПрдХ рд╣ी рд╣ै, рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдиाрдо рд╕िрд░्рдл рдЙрд╕рдХी рдкूрд░ी рдЬाрдирдХाрд░ी рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рдмрдиाрдП рдЧрдП рд╣ैं। рдЗрд╕рд▓िрдП рдпे рддीрдиों рддीрди рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдкрд░рдо рд╕рдд्рдп рдирд╣ीं рд╣ै, рдпे рдПрдХ рд╣ी рд╡рд╕्рддु рдХे рдмोрдз рдХो рд╕рдордЭाрдиे рд╡ाрд▓े рддीрди рднाрд╡ рд╣ैं।
рд╡ृрдХ्рд╖ рдФрд░ рдоूрд▓ рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг
рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ рдХी рджी рд╣ुрдИ рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдоें рдПрдХ рдмрд╣ुрдд рд╕ुंрджрд░ рдЙрджाрд╣рд░рдг рдЖрддा рд╣ै, рд╡ृрдХ्рд╖ рдХा।
рд╡ृрдХ्рд╖ рдХो рджेрдЦिрдП, рдЙрд╕рдоें рдЬрдб़ рд╣ै, рддрдиा рд╣ै, рд╢ाрдЦाрдПँ рд╣ैं, рдкрдд्рддे рд╣ैं, рдлूрд▓ рд╣ैं, рдлрд▓ рд╣ैं। рд▓ेрдХिрди рдЗрди рд╕рдмрдХो рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдоाрдирдХрд░ рд╡ृрдХ्рд╖ рдХी рдкूрд░ी рдХрд╣ाрдиी рдирд╣ीं рд╕рдордЭी рдЬा рд╕рдХрддी।
рдПрдХ рд╣ी рдоूрд▓ рд╕े рдкूрд░ा рд╡ृрдХ्рд╖ рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ोрддा рд╣ै।
рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рд╕ंрдкूрд░्рдг рдЪрд░ाрдЪрд░ рдЬрдЧрдд् (рдЪрд▓ рдФрд░ рдЕрдЪрд▓ рд╕ंрд╕ाрд░) рдХो рдПрдХ рд╡्рдпाрдкрдХ рдоूрд▓ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै। рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рд╡िрд╢्рд╡ рд░ूрдк рд╣ी рдЕрдкрдиा рдоूрд▓ рд╕्рд╡рд░ूрдк рд╣ै।
7. “рдоैं рд╣ी рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рд╡िрд╢्рд╡ рд╣ूँ” — рдЗрд╕рдХा рд╕рд╣ी рдЕрд░्рде рдХ्рдпा рд╣ै?
рдмुрдж्рдзि рдоें рд╕्рдеिрдд рд╣ोрд╡े рдпे, рдоैं рд╣ी рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рд╡िрд╢्рд╡ рд╣ूँ।
рдЕрдХंрдк рдзाрд░рдг рдмैрдаे, рдЧрдпा рдж्рд╡ैрдд, рд╕рдоाрдзि рд╕ो ।।7।।
рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рд╡्рдпाрдЦ्рдпा
рд╕рдм рдоेрд░े рдоें, рдФрд░ рдоैं рд╕рд░्рд╡ рдоें рд╣ूँ, рдЗрд╕ рдиिрд╢्рдЪрдп рдоें рдмुрдж्рдзि рд╕्рдеिрд░ рд╣ोрддे рд╣ी, рдпрд╣ी рдЕрдХंрдк рдзाрд░рдгा, рдЕрд░्рдеाрдд рдиिрд░्рд╡िрдХрд▓्рдк рд╕рдоाрдзि рд╣ै, рдЗрд╕ рд╕्рдеिрддी рдоें рд╕ाрдХाрд░-рдиिрд░ाрдХाрд░ рдХा рдж्рд╡ैрдд рднाрд╡рдиा рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ोрдХрд░, рдиिрд░्рднाрд╕- рдиिрд░्рд╡िрдХрд▓्рдк рд╕рдоाрдзि рд╣ोрддी рд╣ै। рдЕрд░्рдеाрдд рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рд╡िрд╢्рд╡рд░ूрдк рдПрдХ рд╣ी рдкрд░рдоाрдд्рдоा рд╣ै, рдРрд╕ा рдЖрдд्рдорд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдмुрдж्рдзि рдоें рд╕्рдеिрд░ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।
рд╕рд░्рд╡ांрдЧрдпोрдЧ (3-3) рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рд╡िрд╢्рд╡ рд░ूрдк рд╣ी рдЕрдкрдиा рдоूрд▓ рд╕्рд╡рд░ूрдк рд╣ै, рд╕ंрдкूрд░्рдг рдЪрд░ाрдЪрд░ рд╕ृрд╖्рдЯि рдЙрд╕рдХा рд╣ी рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╣ै। рдаीрдХ рдЙрд╕ी рддрд░рд╣ рдЬैрд╕े рд╡ृрдХ्рд╖ рдХी рдоूрд▓ (рдЬрдб़) рдХा рдкूрд░्рдг рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╣ी рд╡ृрдХ्рд╖ рд╣ै।
рд╕рд░рд▓ рдЕрд░्рде
рдЬрдм рд╕ाрдзрдХ рдХी рдмुрдж्рдзि рдоें рдпрд╣ рдиिрд╢्рдЪрдп рджृрдв़ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै рдХि рд╕ंрдкूрд░्рдг рд╡िрд╢्рд╡ рдЙрд╕рд╕े рдЕрд▓рдЧ рдХोрдИ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдЕंрддिрдо рд╕рдд्рдп рдирд╣ीं рд╣ै, рддрдм рдЙрд╕рдХे рднीрддрд░ рдХा рдж्рд╡ैрдд рдзीрд░े-рдзीрд░े рд╢ांрдд рд╣ोрддा рд╣ै।
- рдпрд╣ाँ “рдЕрдХंрдк” рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै, рдЬो рд╣िрд▓рддा рдпा рдбрдЧрдордЧाрддा рдирд╣ीं।
- рдФрд░ “рдзाрд░рдгा” рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै, рдХिрд╕ी рдмोрдз рдХो рдмुрдж्рдзि рдоें рджृрдв़рддा рд╕े рдзाрд░рдг рдХрд░рдиा।
рдЗрд╕ рдЕрд╡рд╕्рдеा рдХो рд╕рдоाрдзि рдХрд╣рддे рд╣ै।
“рдоैं рд╣ी рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рд╡िрд╢्рд╡ рд╣ूँ” рдХा рдЕрд░्рде рдЕрд╣ंрдХाрд░рдкूрд░्рд╡рдХ рдпрд╣ рдХрд╣рдиा рдирд╣ीं рд╣ै рдХि рдоेрд░ा рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╢рд░ीрд░ рдпा рдоेрд░ा рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рд╣ी рдкूрд░ा рдм्рд░рд╣्рдоांрдб рд╣ै। рдпрд╣ाँ “рдоैं” рдХो рдиिрдЬ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХे рдЕрд░्рде рдоें рд╕рдордЭाрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдЕрд░्рдеाрдд् рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЕрд╣ंрдХाрд░ рд╕े рдЖрдЧे рдЙрд╕ рд╡्рдпाрдкрдХ рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХी рдкрд╣рдЪाрди। рдпрд╣ी рдЕंрддрд░ рдЗрд╕ рд╡ाрдХ्рдп рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै।
рд╡ृрдХ्рд╖ рдФрд░ рдмीрдЬ рдХा рднाрд╡: рд╕ंрдкूрд░्рдг рд╡िрд╢्рд╡ рд╣ी рдЖрдкрдХा рд╕्рд╡рд░ूрдк рд╣ै
рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдЬिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдПрдХ рд╡ृрдХ्рд╖ рдХा рдоूрд▓ (рдЬрдб़) рд╣ी рддрдиा, рдбाрд▓िрдпों рдФрд░ рдкрдд्рддों рдХे рд░ूрдк рдоें рд╡िрд╕्рддृрдд рд╣ोрддा рд╣ै, рдаीрдХ рдЙрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдпрд╣ рд╕ंрдкूрд░्рдг рдЪрд░ाрдЪрд░ рдЬрдЧрдд् рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдХा рд╣ी рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╣ै।
рдЬрдм рд╕ाрдзрдХ рдХी рдмुрдж्рдзि рдоें рдпрд╣ рджृрдв़ рдиिрд╢्рдЪрдп рдмैрда рдЬाрддा рд╣ै рдХि:
"рдоैं рд╣ी рд╕ंрдкूрд░्рдг рд╡िрд╢्рд╡ рд╣ूँ, рд╕рдм рдоेрд░े рднीрддрд░ рд╣ै рдФрд░ рдоैं рд╕рд░्рд╡ рдоें рд╡्рдпाрдк्рдд рд╣ूँ।"
рддрдм рдорди рдХे рд╕ाрд░े рдн्рд░рдо рдоिрдЯ рдЬाрддे рд╣ैं рдФрд░ рд╕ाрдзрдХ рдХो рдиिрд░्рд╡िрдХрд▓्рдк рд╕рдоाрдзि (рдЕрдХंрдк рдФрд░ рдЕрдЪрд▓ рд╕्рдеिрддि) рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рд╣ोрддा рд╣ै। рдпрд╣ी рд╡ेрджों рдХा рдЕंрддिрдо рд╕ाрд░ рдФрд░ рдкрд░рдоाрдиंрдж рдХी рд╕्рдеिрддि рд╣ै।
8. рд╕рдоाрдзि рдФрд░ рдЕрдирди्рдпрддा
рд╕рдоाрдзि рдХी рдЕрд╡рд╕्рдеा рдпे, рдЕрдЦंрдб рд░рд╣рдиे рд▓рдЧे।
рдЕрдирди्рдпрддा рдоिрд▓ी рдЙрд╕рдХो, рд╡ेрджों рдХा рд╕ाрд░ рднी рдоिрд▓ा ।।8।।।। рдЗрддि рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо рдпोрдЧ ।।
рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рд╡्рдпाрдЦ्рдпा
рдмुрдж्рдзि рдоें рд╕्рд╡рд░ूрдк рдиिрд╢्рдЪрдп рдХी рдЕрдХंрдк рд╕्рдеिрддि рд╣ोрдиे рдкрд░ 'рдХ्рд╖рд░' 'рдЕрдХ्рд╖рд░' рдФрд░ 'рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо' рд╕рдм рдЕрдкрдиा рд╣ी рд╕्рд╡рд░ूрдк рд╣ै, рдРрд╕ा рджृрдв़ рдиिрд╢्рдЪрдп рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬिрд╕े рд╡ेрджों рдоें рдкрд░рдоाрдд्рдоा, рд╡िрд╢्рд╡рд░ूрдк, рдЕрд╕्рддि, рд╡рд╕्рддु, рдкрд░рдм्рд░рд╣्рдо рдЖрджि рдЕрдиेрдХ рдиाрдоों рд╕े рдХрд╣ा рд╣ै।
рд╡ेрджों рдоें рдХрд╣ी рдЧрдпी рдЕंрддिрдо рдкрд░рдоाрдиंрдж рд╕्рдеिрддि рдпрд╣ी рд╣ै।
рд╕рд░рд▓ рдЕрд░्рде
рдпрджि рдпрд╣ рдмोрдз рдХेрд╡рд▓ рдХुрдЫ рдХ्рд╖рдгों рдХे рд▓िрдП рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдиिрд░ंрддрд░ рд╕्рдеिрд░ рд░рд╣рдиे рд▓рдЧे, рддो рд╡ो рдЕрдЦंрдб рдЕрд╡рд╕्рдеा рдХी рдУрд░ рдмрдв़рддा рд╣ै।
рдпрд╣ाँ рдЕрдирди्рдпрддा рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै рджूрд╕рд░ेрдкрди рдпा рдЕрд▓рдЧाрд╡ рдХी рднाрд╡рдиा рдХा рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ोрдиा।
рд╕ाрдзрдХ рдХे рднीрддрд░ рдпрд╣ рджृрдв़рддा рдЖрдиे рд▓рдЧрддी рд╣ै рдХि "рдХ्рд╖рд░, рдЕрдХ्рд╖рд░ рдФрд░ рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо" рдЗрдирдХे рдмीрдЪ рдЬो рднेрдж рдоैं рджेрдЦ рд░рд╣ा рдеा, рд╡рд╣ рдЕंрддिрдо рднेрдж рдирд╣ीं рд╣ै। рдпрд╣ी рд╕्рдеिрд░ рдмोрдз рд╡ेрджों рдХे рд╕ाрд░ рдФрд░ рдкрд░рдоाрдиंрдж рд╕े рдЬोрдб़рддा рд╣ै।
рдкрд░рдо рд╕рдоाрдзि рдФрд░ рд╡ृрдХ्рд╖ рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг
рд╡ृрдХ्рд╖ рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг: рдЬैрд╕े рдПрдХ рдмीрдЬ рдпा рдЬрдб़ рдХा рд╣ी рдкूрд░ा рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╡ृрдХ्рд╖ рдмрдирддा рд╣ै, рд╡ैрд╕े рд╣ी рдпрд╣ рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рд╡िрд╢्рд╡ рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдХा рд╣ी рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╣ै।
рдиिрд░्рд╡िрдХрд▓्рдк рд╕рдоाрдзि: рдЬрдм рдмुрдж्рдзि рдоें рдпрд╣ рдмाрдд рдкрдХ्рдХी рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै рдХि "рдоैं рдФрд░ рдпрд╣ рдкूрд░ा рд╡िрд╢्рд╡ рдПрдХ рд╣ी рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдХा рд░ूрдк рд╣ैं", рддрдм рдорди рд╕्рдеिрд░ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ी рд╕्рдеिрддि рдХो 'рдиिрд░्рд╡िрдХрд▓्рдк рд╕рдоाрдзि' рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै।
рд╡ेрджों рдХा рд╕ाрд░: рдЬрдм рдпрд╣ рдЕрдиुрднрд╡ рдЕрдЦंрдб (рд▓рдЧाрддाрд░) рд░рд╣рдиे рд▓рдЧрддा рд╣ै, рддो рдЗंрд╕ाрди рдХो рд╡ेрджों рдХा рдЕрд╕рд▓ी рд╕ाрд░ рдФрд░ рдЕंрддिрдо рдкрд░рдоाрдиंрдж рдоिрд▓ рдЬाрддा рд╣ै।
рдЕंрддिрдо рд╢्рд▓ोрдХ — рдкूрд░े рдЕрдз्рдпाрдп рдХा рдиिрдЪोрдб़
рдЕрд╕्рддि рд░ूрдк рд╕рдд рдиाрдо рд╣ै, рдЬрд╣ाँ рддрд╣ँ рд▓рдЦ рдоें рдЖрдп।рдЕрд╕ рдиिрд╢्рдЪрдп рдЬिрдирдХे рд╣िрдпे, рд╡े рдЕрдирди्рдп рдкрдж рдкाрдп।।
рд╕рд░рд▓ рдЕрд░्рде
рдЬрд╣ाँ рдХрд╣ीं рднी рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ (рд╣ोрдиे рдХा рд╕рдд्рдп) рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै, рд╡рд╣ाँ “рд╕рдд्” (рд╕рдд्рдп/рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡) рдХा рдмोрдз рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдЬिрдирдХे рд╣ृрджрдп рдоें рдпрд╣ рдиिрд╢्рдЪрдп рджृрдв़ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рд╕рдорд╕्рдд рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХा рдоूрд▓ рдПрдХ рд╣ी рд╡्рдпाрдкрдХ рд╕рдд्рдп рд╣ै, рд╡े рдЕрдирди्рдп рдкрдж (рджूрд╕рд░ेрдкрди рд╕े рд░рд╣िрдд рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рд╕्рдеिрддि) рдХी рдУрд░ рдкрд╣ुँрдЪрддे рд╣ैं, рдРрд╕ा рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдХा рд╕ंрджेрд╢ рд╣ै।
рд╕ाрд░
рд╕ंрд╕ाрд░ рдХे рджिрдЦрдиे рд╡ाрд▓े рд░ूрдк (рдХ्рд╖рд░) рдФрд░ рдЕрджृрд╢्рдп рдЪेрддрдиा (рдЕрдХ्рд╖рд░) рдХो рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рди рдоाрдирдХрд░, рджोрдиों рдХो рдПрдХ рд╣ी рдкрд░рдоाрдд्рдоा (рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо) рдХा рд░ूрдк рд╕рдордЭрдиा рд╣ी рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдХा рдоुрдЦ्рдп рдЙрдкрджेрд╢ рд╣ै।
рджैрдиिрдХ рдЬीрд╡рди рдоें, рд░ोрдЬрдорд░्рд░ा рдХी рдЬिंрджрдЧी рдоें, рд╡िрд╢्рд╡рд░ूрдк рджрд░्рд╢рди рдХैрд╕े рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░ें? (рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдЖрдд्рдо-рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд्рдХाрд░)
рдЕрдз्рдпाрдд्рдо рдХेрд╡рд▓ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдХो рдкрдв़рдиे рдХा рдиाрдо рдирд╣ीं рд╣ै, рдЗрд╕े рд░ोрдЬ़рдорд░्рд░ा рдХे рдЬीрд╡рди рдоें рдЬीрдиा рд╣ी рд╕рдЪ्рдЪा рдпोрдЧ рд╣ै। рдЕрдм рдк्рд░рд╢्рди рдЖрддा рд╣ै рдХि рдпрд╣ рд╕рдм рдмрд╣ुрдд рд╕ुंрджрд░ рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдПрдХ рд╕ाрдоाрди्рдп рдЧृрд╣рд╕्рде рдЗрд╕े рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдоें рдХैрд╕े рд╕рдордЭे? рдПрдХ рдЖрдо рдЗंрд╕ाрди рдЕрдкрдиी рд╡्рдпрд╕्рдд рджिрдирдЪрд░्рдпा рдоें рдЗрд╕ 'рд╡िрд╢्рд╡рд░ूрдк рджрд░्рд╢рди' рдХो рдХैрд╕े рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै?
- рдХ्рдпा рд╡िрд╢्рд╡рд░ूрдк рджрд░्рд╢рди рдХा рдЕрд░्рде рдпрд╣ рд╣ै рдХि рд╣рдоें рдЬंрдЧрд▓ рдоें рдЬाрдиा рдкрдб़ेрдЧा?
- рдХ्рдпा рд╣рдоें рд╣рд░ рд╕рдордп рдз्рдпाрди рдоें рдмैрдардиा рдкрдб़ेрдЧा?
рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рдмाрдд рдЗрддрдиी рдХрдаिрди рдирд╣ीं рд╣ै।
рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХрддा рдХा рдЕрд░्рде рдХेрд╡рд▓ рдЖँрдЦें рдмंрдж рдХрд░рдХे рдмैрдардиा рдирд╣ीं рд╣ै। рджृрд╖्рдЯि рдмрджрд▓рдиा рднी рд╕ाрдзрдиा рдХा рдПрдХ рд░ूрдк рд╣ै।
рдПрдХ рдмрд╣ुрдд рд╕ाрдоाрди्рдп рдЙрджाрд╣рд░рдг
рдоाрди рд▓ीрдЬिрдП рдЖрдк рд╕ुрдмрд╣ рдкाрд░्рдХ рдоें рдЯрд╣рд▓рдиे рдЧрдП рд╣ैं। рдЖрдкрдХे рд╕ाрдордиे рдПрдХ рдкेрдб़ рд╣ै। рдкрд╣рд▓ी рджृрд╖्рдЯि рдоें рдЖрдк рдХрд╣ेंрдЧे,
“рдпрд╣ рдкेрдб़ рд╣ै।”
рдЖрдк рдЙрд╕рдХा рдиाрдо рдЬाрдирддे рд╣ैं। рдЙрд╕рдХा рддрдиा, рдкрдд्рддिрдпाँ рдФрд░ рд╢ाрдЦाрдПँ рджिрдЦाрдИ рджेрддी рд╣ैं। рдпрд╣ рдЙрд╕рдХा рдХ्рд╖рд░ рдФрд░ рд╕ाрдХाрд░ рдкрдХ्рд╖ рд╣ै рдЕрд░्рдеाрдд् рджिрдЦाрдИ рджेрдиे рд╡ाрд▓ा рд░ूрдк।
рд▓ेрдХिрди рдеोрдб़ा рдард╣рд░िрдП।
рд╡рд╣ рдкेрдб़ рднी рдоिрдЯ्рдЯी, рдЬрд▓, рдк्рд░рдХाрд╢ рдФрд░ рд╡ाрдпु рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рд╣ै। рдЙрд╕рдоें рдЬीрд╡рди рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдЪрд▓ рд░рд╣ी рд╣ै। рд╡рд╣ рдмрдв़рддा рд╣ै, рдмрджрд▓рддा рд╣ै рдФрд░ рдПрдХ рджिрди рд╕рдоाрдк्рдд рднी рд╣ोрдЧा। рдЕрдм рдЕрдкрдиे рднीрддрд░ рдк्рд░рд╢्рди рдЙрдаाрдЗрдП,
“рдЬो рдЬीрд╡рди рдЗрд╕े рдЪрд▓ाрдП рд╣ुрдП рд╣ै, рдЙрд╕рдХे рдмाрд░े рдоें рдоैं рдХ्рдпा рд╕рдордЭрддा рд╣ूँ?”
рдпрд╣ рдк्рд░рд╢्рди рдЖрдкрдХो рдмाрд╣рд░ी рд░ूрдк рд╕े рднीрддрд░ рдХे рдмोрдз рдХी рдУрд░ рд▓े рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ीं рд╕े рдЕрдз्рдпाрдд्рдо рд╢ुрд░ू рд╣ोрддा рд╣ै।
рдЖрдд्рдо-рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд्рдХाрд░ рдХा рдПрдХ рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдЙрджाрд╣рд░рдг
рдоाрди рд▓ीрдЬिрдП рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдиे рдСрдлिрд╕ рдоें рдЖрдкрдХो рдЕрдкрдоाрдиिрдд рдХрд░ рджिрдпा। рдЖрдкрдХो рдмрд╣ुрдд рдХ्рд░ोрдз рдЖрдпा। рдкрд╣рд▓ी рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рдХ्рдпा рд╣ोрдЧी?
“рдЙрд╕рдиे рдоेрд░ा рдЕрдкрдоाрди рдХिрдпा।”
рдЕрдм рдХुрдЫ рдХ्рд╖рдг рд░ुрдХिрдП। рдЕрдкрдиे рднीрддрд░ рдЙрдарддे рдХ्рд░ोрдз рдХो рджेрдЦिрдП।
рдЖрдк рдкाрдПँрдЧे, рдХ्рд░ोрдз рдЙрда рд░рд╣ा рд╣ै।
рдлिрд░ рдХुрдЫ рджेрд░ рдмाрдж, рдХ्рд░ोрдз рдХрдо рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै।
рдлिрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдмрджрд▓ рд░рд╣े рд╣ैं।
рдлिрд░ рдорди рд╢ांрдд рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै।
рдЕрдм рдЕрдкрдиे рдЖрдк рд╕े рдкूрдЫिрдП:
“рдЕрдЧрд░ рдоेрд░ा рдХ्рд░ोрдз рдмрджрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै рдФрд░ рдоैं рдЙрд╕рдХे рдЙрдардиे рддрдеा рд╢ांрдд рд╣ोрдиे рдХो рджेрдЦ рдкा рд░рд╣ा рд╣ूँ, рддो рдХ्рдпा рдоैं рдХेрд╡рд▓ рд╡рд╣ी рдХ्рд░ोрдз рд╣ूँ?”
рдпрд╣ीं рд╕े рд╕ाрдХ्рд╖ी рднाрд╡ (рдЕрдкрдиे рд╡िрдЪाрд░ों рдФрд░ рднाрд╡рдиाрдУं рдХो рдЙрдирд╕े рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рддाрджाрдд्рдо्рдп рдХिрдП рдмिрдиा рджेрдЦрдиा) рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै।
рдлिрд░ рджूрд╕рд░ा рдк्рд░рд╢्рди:
“рдЬिрд╕ рд╡्рдпрдХ्рддि рдиे рдоुрдЭे рджुрдЦ рдкрд╣ुँрдЪाрдпा, рдЙрд╕рдХे рднीрддрд░ рднी рд╕ुрдЦ-рджुःрдЦ, рднрдп, рдЗрдЪ्рдЫा рдФрд░ рдЬीрд╡рди рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рд╣ै। рдХ्рдпा рдХेрд╡рд▓ рдмाрд╣рд░ी рд░ूрдк рдФрд░ рдкрд░िрд╕्рдеिрддि рдХे рдХाрд░рдг рдоैं рдЙрд╕े рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдЕрд▓рдЧ рдоाрди рд░рд╣ा рд╣ूँ?”
рдпрд╣ рд╕ोрдЪрддे рд╣ी рдЖрдкрдХी рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рдмрджрд▓ рд╕рдХрддी рд╣ै। рдЖрдк рдЧрд▓рдд рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХो рд╕рд╣ी рдоाрдирдиे рдХे рд▓िрдП рдмाрдз्рдп рдирд╣ीं рд╣ैं। рд▓ेрдХिрди рдЖрдк рдХ्рд░ोрдз рдоें рдмрд╣рдиे рдХे рдмрдЬाрдп рдЙрд╕े рджेрдЦрдХрд░ рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рджेрдиा рд╕ीрдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं।
рдпрд╣ी рд░ोрдЬрдорд░्рд░ा рдХे рдЬीрд╡рди рдоें рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рджृрд╖्рдЯि рдХा рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рд░ूрдк рд╣ोрддा рд╣ै।
рдЙрджाрд╣рд░рдг:
рдоाрди рд▓ीрдЬिрдП рдЖрдк рд╕ुрдмрд╣ рдкाрд░्рдХ рдоें рдЯрд╣рд▓ рд░рд╣े рд╣ैं рдпा рдЕрдкрдиे рджрдл़्рддрд░ рдоें рдХाрдо рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рдЕрдкрдиी рджृрд╖्рдЯि рдмрджрд▓िрдП: рдЕрдкрдиे рд╕рд╣рдХрд░्рдоी, рдЕрдкрдиे рдмрдЪ्рдЪे рдпा рд░ाрд╕्рддे рдоें рджिрдЦ рд░рд╣े рдПрдХ рд╡ृрдХ्рд╖ рдХो рджेрдЦिрдП।
- рдХ्рд╖рд░ рд░ूрдк рдкрд╣рдЪाрдиिрдП: рдЙрдирдХा рдмाрд╣рд░ी рд╢рд░ीрд░, рдиाрдо рдФрд░ рд╕्рд╡рднाрд╡ рд▓рдЧाрддाрд░ рдмрджрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै, рдпрд╣ рдХ्рд╖рд░ рд╣ै।
- рдЕрдХ्рд╖рд░ рд░ूрдк рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХीрдЬिрдП: рдЙрди рд╕рднी рдХे рднीрддрд░ рдЬो рдПрдХ рдЬैрд╕ी рдЬीрд╡рди-рдЪेрддрдиा (рд╕ाँрд╕, рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡, 'рд╣ोрдиे' рдХा рдЕрд╣рд╕ाрд╕) рдмрд╣ рд░рд╣ी рд╣ै, рд╡рд╣ рдЕрдХ्рд╖рд░ рд╣ै।
- рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо рднाрд╡ рдоें рдЯिрдХिрдП: рдпрд╣ рдЕрдиुрднрд╡ рдХीрдЬिрдП рдХि рдмाрд╣рд░ рдХा рдЖрдХाрд░ рдФрд░ рднीрддрд░ рдХी рдЪेрддрдиा—рджोрдиों рдПрдХ рд╣ी рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдХे рджो рдкрд╣рд▓ू рд╣ैं।
рдЬрдм рдЖрдк рд╣рд░ рд╡्рдпрдХ्рддि рдФрд░ рд╡рд╕्рддु рдоें рдЗрд╕ рдЕрднिрди्рдирддा рдХो рджेрдЦрдиे рд▓рдЧрддे рд╣ैं, рддो рдХ्рд░ोрдз, рдИрд░्рд╖्рдпा рдФрд░ рднेрдж-рднाрд╡ рдЕрдкрдиे рдЖрдк рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ोрдиे рд▓рдЧрддे рд╣ैं। рдпрд╣ी рдЧृрд╣рд╕्рде рдЬीрд╡рди рдоें рд░рд╣рддे рд╣ुрдП 'рд╕ाрдХ्рд╖ी рднाрд╡' рдФрд░ рдЖрдд्рдо-рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд्рдХाрд░ рдХा рд╕рдмрд╕े рд╕рд░рд▓ рдоाрд░्рдЧ рд╣ै।
рдЖрдд्рдо-рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд्рдХाрд░ рдХा рдЕрд░्рде рд╕ंрд╕ाрд░ рдЫोрдб़рдиा рдирд╣ीं
рдЖрдд्рдо-рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд्рдХाрд░ рдХा рдЕрд░्рде рдпрд╣ рдирд╣ीं рдХि рд╡्рдпрдХ्рддि рдЕрдкрдиे рдкрд░िрд╡ाрд░, рдХाрдо рдпा рдЬिрдо्рдоेрджाрд░िрдпों рд╕े рднाрдЧ рдЬाрдП।
рдПрдХ рдЧृрд╣рд╕्рде рднी рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдоें рдЗрд╕ рджृрд╖्рдЯि рдХो рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЬрдм рдЖрдк,
рдмрдЪ्рдЪे рдХो рджेрдЦрддे рд╣ैं,
рдоाрддा-рдкिрддा рд╕े рдмाрдд рдХрд░рддे рд╣ैं,
рдХिрд╕ी рд╕рд╣рдХрд░्рдоी рд╕े рдоिрд▓рддे рд╣ैं,
рдкेрдб़-рдкौрдзों рдХो рджेрдЦрддे рд╣ैं,
рднोрдЬрди рдХрд░рддे рд╣ैं,
рдк्рд░рдХृрддि рдХो рджेрдЦрддे рд╣ैं,
рдЕрдкрдиे рд╕ुрдЦ-рджुःрдЦ рдХो рджेрдЦрддे рд╣ैं,
рддो рд╣рд░ рдЕрдиुрднрд╡ рдХो рдХेрд╡рд▓ “рдоेрд░े рд▓िрдП рдЕрдЪ्рдЫा рдпा рдмुрд░ा” рдХे рдЪрд╢्рдоे рд╕े рджेрдЦрдиे рдХे рдмрдЬाрдп рдЙрд╕рдХे рдкीрдЫे рдХे рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдпрд╣ी рджृрд╖्рдЯि рдзीрд░े-рдзीрд░े рд╕ाрдХ्рд╖ी рднाрд╡ рдХो рдордЬрдмूрдд рдХрд░рддी рд╣ै।
рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдХे рд╕рдордп рдоें рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо рдпोрдЧ рдХी рд╕ीрдЦ
рдЖрдЬ рд╣рдо рд▓рдЧाрддाрд░ рддрд╕्рд╡ीрд░ें рдФрд░ рд╡ीрдбिрдпो рджेрдЦрддे рд╣ैं। рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рдЪेрд╣рд░ा рджेрдЦрдХрд░ рд╣рдо рдЙрд╕рдХे рдмाрд░े рдоें рдиिрд░्рдгрдп рдмрдиा рд▓ेрддे рд╣ैं। рдХिрд╕ी рдкोрд╕्рдЯ рдХो рджेрдЦрдХрд░ рд╣рдо рдоाрди рд▓ेрддे рд╣ैं рдХि рд╣рдоें рдкूрд░ी рд╕рдЪ्рдЪाрдИ рдкрддा рдЪрд▓ рдЧрдИ।
рд▓ेрдХिрди рдХ्рдпा рджिрдЦाрдИ рджेрдиे рд╡ाрд▓ा рд░ूрдк рд╣ी рдкूрд░ी рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХрддा рд╣ै? рдпрд╣ाँ рдХ्рд╖рд░-рдЕрдХ्рд╖рд░ рд╡ाрд▓ी рджृрд╖्рдЯि рд╣рдоाрд░े рд▓िрдП рдЙрдкрдпोрдЧी рдЪिंрддрди рдмрдирддी рд╣ै।
рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдкрд░ рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдХी рдПрдХ рддрд╕्рд╡ीрд░ рдЙрд╕рдХा рдкूрд░ा рдЬीрд╡рди рдирд╣ीं рд╣ै। рдХिрд╕ी рдХी рд╕рдлрд▓рддा рдХी рдкोрд╕्рдЯ рдЙрд╕рдХे рдкूрд░े рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХी рдХрд╣ाрдиी рдирд╣ीं рд╣ै। рдХिрд╕ी рдХी рдоुрд╕्рдХाрди рдЙрд╕рдХे рднीрддрд░ рдЪрд▓ рд░рд╣ी рд╣рд░ рднाрд╡рдиा рдирд╣ीं рдмрддाрддी।
рдЗрд╕рд▓िрдП, рдЬो рджिрдЦाрдИ рджे рд░рд╣ा рд╣ै, рдЙрд╕े рджेрдЦिрдП। рд▓ेрдХिрди рдЙрд╕े рд╣ी рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рд╕рдд्рдп рдоाрдирдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдард╣рд░िрдП। рдпрд╣ी рдмाрд╣рд░ी рд░ूрдк рд╕े рднीрддрд░ рдХे рдЕрд░्рде рдХी рдУрд░ рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рджृрд╖्рдЯि рд╣ै।
‘рдиाрдо’ рдХो рд░ोрдЬрдорд░्рд░ा рдоें рдХैрд╕े рд╕рдордЭें?
рдЬрдм рдЖрдк “рдоाँ” рдХрд╣рддे рд╣ैं, рддो рдХ्рдпा рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╢рдм्рдж рд╕ुрдиाрдИ рджेрддा рд╣ै?
рдирд╣ीं।
рдЙрд╕ рдПрдХ рд╢рдм्рдж рдХे рд╕ाрде рдЪेрд╣рд░ा, рд╕ंрдмंрдз, рд╕्рдоृрддिрдпाँ, рдк्рд░ेрдо, рдЕрдиुрднрд╡, рдЕрдкрдиाрдкрди рд╕рдм рд╕ाрдордиे рдЖ рдЬाрддे рд╣ैं। рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ рдХिрд╕ी рдк्рд░िрдп рд╕्рдеाрди рдХा рдиाрдо рд▓ेрддे рд╣ी рд╡рд╣ рдкूрд░ा рд╕्рдеाрди рдЖрдкрдХी рд╕्рдоृрддि рдоें рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдЗрд╕рд▓िрдП рдиाрдо рдХो рдХेрд╡рд▓ рдЖрд╡ाрдЬ рдпा рд╢рдм्рдж рдирд╣ीं рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै। рдиाрдо рдХिрд╕ी рд╡рд╕्рддु рдХे рд╡्рдпाрдкрдХ рдмोрдз рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪाрдиे рд╡ाрд▓े рдоाрдз्рдпрдо рдХे рд░ूрдк рдоें рд╣ै।
“рд╕рд░्рд╡” рдХो рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░рдиे рдХी рджिрд╢ा
“рд╕рд░्рд╡” рдХा рдЕрд░्рде рдХेрд╡рд▓ рдпрд╣ рдХрд╣рдиा рдирд╣ीं рд╣ै рдХि “рд╕рдм рдХुрдЫ рднрдЧрд╡ाрди рд╣ै।”
рдЙрд╕рд╕े рдЖрдЧे рдПрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░рдиी рд╣ै।
- рдЬрдм рдЖрдк рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рджेрдЦें, рддो рдХेрд╡рд▓ рдЙрд╕рдХा рдмाрд╣рд░ी рд░ूрдк рди рджेрдЦें।
- рдЬрдм рдЕрдкрдиे рдорди рдоें рдХ्рд░ोрдз рдЙрдаे, рддो рдХेрд╡рд▓ рдХ्рд░ोрдз рдоें рдмрд╣ рди рдЬाрдПँ।
- рдЬрдм рд╕ुрдЦ рдоिрд▓े, рддो рдХेрд╡рд▓ рдЙрд╕े рдкрдХрдб़рдХрд░ рд░рдЦрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рди рдХрд░ें।
- рдЬрдм рджुःрдЦ рдЖрдП, рддो рдЙрд╕े рдЕрдкрдиा рдкूрд░ा рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рди рдоाрди рд▓ें।
рд╣рд░ рдЕрдиुрднрд╡ рдХो рджेрдЦें рдФрд░ рдкूрдЫें “рдпрд╣ рдмрджрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕े рджेрдЦрдиे рдФрд░ рд╕рдордЭрдиे рд╡ाрд▓ा рдХ्рдпा рд╣ै?” рдпрд╣ рдк्рд░рд╢्рди рд╕ाрдзрдиा рдмрди рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдХी рд╕ाрдзрдиा-рджृрд╖्рдЯि
рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо рдпोрдЧ рдХो рдХेрд╡рд▓ рдкрдв़рдиे рдХे рдмрдЬाрдп рдЬीрд╡рди рдоें рдЙрддाрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХुрдЫ рд╕рд░рд▓ рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХिрдП рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдк्рд░рддिрджिрди рдХुрдЫ рдоिрдирдЯ
- рд╢ांрдд рдмैрдаिрдП।
- рдЕрдкрдиे рд╢рд░ीрд░ рдХो рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХीрдЬिрдП।
- рдлिрд░ рдЕрдкрдиे рд╡िрдЪाрд░ों рдХो рджेрдЦिрдП।
- рдлिрд░ рдЕрдкрдиी рднाрд╡рдиाрдУं рдХो рджेрдЦिрдП।
рдФрд░ рдорди рдоें рдкूрдЫिрдП:
“рдЬो рдЗрди рд╕рдмрдХो рджेрдЦ рд░рд╣ा рд╣ै, рдХ्рдпा рд╡рд╣ рднी рд╣рд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХे рд╕ाрде рдмрджрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै?”
рдЙрдд्рддрд░ рдХो рдЬрдмрд░рджрд╕्рддी рдордд рдмрдиाрдЗрдП। рдХेрд╡рд▓ рджेрдЦिрдП। рдпрд╣ी рджेрдЦрдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рдзीрд░े-рдзीрд░े рд╕ाрдХ्рд╖ी рднाрд╡ рдХो рдЧрд╣рд░ा рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै।
рдПрдХ рджूрд╕рд░ा рдЕрдн्рдпाрд╕: “рдиाрдо рд╕े рдкूрд░्рдг рдмोрдз”
рджिрди рдоें рдХिрд╕ी рдПрдХ рдкрд░िрдЪिрдд рд╡рд╕्рддु рдХो рдЪुрдиिрдП। рдЬैрд╕े, рдЬрд▓, рд╕िрд░्рдл “рдЬрд▓” рд╢рдм्рдж рди рд╕ोрдЪें। рджेрдЦें,
- рдЙрд╕рдХा рд░ूрдк,
- рдЙрд╕рдХा рд╕्рдкрд░्рд╢,
- рдЙрд╕рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ,
- рдЬीрд╡рди рдоें рдЙрд╕рдХा рдорд╣рдд्рд╡,
- рдЙрд╕рдХे рдмिрдиा рдЬीрд╡рди рдХी рдХрдаिрдиाрдИ।
рдлिрд░ рд╕рдордЭें рдХि рдПрдХ рдЫोрдЯा-рд╕ा рдиाрдо рдХिрддрдиे рд╡्рдпाрдкрдХ рдмोрдз рдХो рдЕрдкрдиे рднीрддрд░ рд╕рдоेрдЯ рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рдиाрдо рдФрд░ рдкूрд░्рдг рдмोрдз рдХे рд╕ंрдмंрдз рдХो рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдоें рд╕рдордЭрдиा рдЖрд╕ाрди рд╣ोрдЧा।
рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдХा рд╕рдмрд╕े рдЧрд╣рд░ा рд╕ंрджेрд╢
рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо рдпोрдЧ рд╣рдоें рдХेрд╡рд▓ рдпрд╣ рдирд╣ीं рдХрд╣рддा рдХि рд╕ंрд╕ाрд░ рдХो рджेрдЦो।
рдпрд╣ рдкूрдЫрддा рд╣ै—
“рддुрдо рд╕ंрд╕ाрд░ рдХो рдХिрд╕ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рджेрдЦ рд░рд╣े рд╣ो?”
рдпрджि рджृрд╖्рдЯि рдХेрд╡рд▓ рдмाрд╣рд░ी рд░ूрдк рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рд╣ै, рддो рд╕ंрд╕ाрд░ рдЕрдиेрдХ рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै।
рдпрджि рджृрд╖्рдЯि рдЙрд╕рдХे рдЖрдзाрд░ рдХो рдЦोрдЬрддी рд╣ै, рддो рд╡рд╣ी рд╕ंрд╕ाрд░ рдПрдХ рд╡्рдпाрдкрдХ рдПрдХрддा рдХी рдУрд░ рд╕ंрдХेрдд рдХрд░рдиे рд▓рдЧрддा рд╣ै।
рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдоें,
рдХ्рд╖рд░ → рдЕрдХ्рд╖рд░ → рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо
рдХी рдпाрдд्рд░ा рджिрдЦाрдИ рдЬाрддी рд╣ै। рдкрд╣рд▓े рджिрдЦाрдИ рджेрдиे рд╡ाрд▓े рд╕ंрд╕ाрд░ рдХो рдкрд╣рдЪाрдиो। рдлिрд░ рдЙрд╕рдХे рдкीрдЫे рдмрддाрдП рдЧрдП рд╕्рдеाрдпी рддрдд्рд╡ рдХो рд╕рдордЭो।
рдлिрд░ рджोрдиों рдХो рджो рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдЕंрддिрдо рд╕рдд्рдпों рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦрдиे рдХी рд╕ीрдоा рд╕े рдЖрдЧे рдмрдв़ो।
рдкूрд░े рдЕрдз्рдпाрдп рдХा рд╕ाрд░ рдПрдХ рдЙрджाрд╣рд░рдг рдоें
- рд╢рдХ्рдХрд░ рдХो рджेрдЦрдиा — рдХ्рд╖рд░।
- рдЙрд╕рдХी рдоिрдаाрд╕ рдХो рд╕рдордЭрдиा — рдЕрдХ्рд╖рд░।
- “рд╢рдХ्рдХрд░” рдХрд╣рдиे рдкрд░ рдЙрд╕рдХे рд░ूрдк рдФрд░ рдоिрдаाрд╕ рдХा рдПрдХ рд╕ाрде рдмोрдз рд╣ोрдиा — рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо рднाрд╡ рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг।
рдЗрд╕ी рддрд░рд╣,
- рд╕ंрд╕ाрд░ рдХो рджेрдЦрдиा → рдХ्рд╖рд░
- рдЙрд╕рдХे рдЖрдзाрд░ рдХो рд╕рдордЭрдиा → рдЕрдХ्рд╖рд░
- рджोрдиों рдХो рдПрдХ рд╣ी рд╡्рдпाрдкрдХ рд╕рдд्рдп рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рджेрдЦрдиा → рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо
рдпрд╣ी рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдХी рд╕рд░рд▓ рдпाрдд्рд░ा рд╣ै।
рдкрд░рдо рд╕рдд्рдп рдХा рдиिрдЪोрдб़
рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо рдпोрдЧ рд╣рдоें рдпрд╣ рдкाрд╡рди рд╕ंрджेрд╢ рджेрддा рд╣ै рдХि рдИрд╢्рд╡рд░ рдХो рдкाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕ंрд╕ाрд░ рд╕े рднाрдЧрдиे рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдирд╣ीं рд╣ै। рдЬो рд╕ंрд╕ाрд░ рд╣рдоें рдЕрдкрдиी рдЗрди рдЖँрдЦों рд╕े рджिрдЦ рд░рд╣ा рд╣ै, рд╡рд╣ рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд् рдкрд░рдоाрдд्рдоा рдХा рд╣ी рдк्рд░рдХрдЯ рд░ूрдк рд╣ै। рдЬрдм рдЕंрддःрдХрд░рдг рдоें рдпрд╣ рдиिрд╢्рдЪрдп рд╕्рдеिрд░ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै, рддो рд╣рд░ рдХ्рд╖рдг рдоें рдХेрд╡рд▓ рдФрд░ рдХेрд╡рд▓ рдкрд░рдоाрдиंрдж рд╣ी рд╢ेрд╖ рд░рд╣ рдЬाрддा рд╣ै।
рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо рдпोрдЧ рдХा рдкрд░рдо рд╕ंрджेрд╢
рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ рдХे рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдХो рдпрджि рдПрдХ рд╡ाрдХ्рдп рдоें рд╕рдордЭрдиा рд╣ो, рддो рдмाрдд рдЗрддрдиी-рд╕ी рд╣ै,
рджिрдЦाрдИ рджेрдиे рд╡ाрд▓े рд╕ंрд╕ाрд░ рдХो рд╣ी рдЕंрддिрдо рд╕рдд्рдп рдоाрдирдХрд░ рдордд рд░ुрдХिрдП। рдЙрд╕рдХे рдкीрдЫे рдмрддाрдП рдЧрдП рдЖрдзाрд░ рдХो рд╕рдордЭिрдП рдФрд░ рдлिрд░ рд╕ाрдХाрд░ рддрдеा рдиिрд░ाрдХाрд░ рдХो рджो рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдЕंрддिрдо рд╕рдд्рдпों рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦрдиे рд╡ाрд▓े рднेрдж рд╕े рдЖрдЧे рдмрдв़िрдП।
рдИрд╢्рд╡рд░ рдХी рдЦोрдЬ рдХेрд╡рд▓ рд╕ंрд╕ाрд░ рдЫोрдб़рдХрд░ рдирд╣ीं рдХрд░рдиी рд╣ै। рдЕрдкрдиे рд╕ाрдордиे рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╕ंрд╕ाрд░ рдХो рдирдИ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рджेрдЦрдиा рднी рд╕ाрдзрдиा рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै।
- рдЕрдкрдиे рдХ्рд░ोрдз рдХो рджेрдЦрдиा।
- рдЕрдкрдиे рдЕрд╣ंрдХाрд░ рдХो рджेрдЦрдиा।
- рдЕрдкрдиे рд╕ुрдЦ-рджुःрдЦ рдХो рджेрдЦрдиा।
- рджूрд╕рд░े рдордиुрд╖्рдп рдХो рдХेрд╡рд▓ рдЙрд╕рдХे рдмाрд╣рд░ी рд░ूрдк рд╕े рди рджेрдЦрдиा।
- рдк्рд░рдХृрддि рдХो рдХेрд╡рд▓ рдЙрдкрдпोрдЧ рдХी рд╡рд╕्рддु рди рд╕рдордЭрдиा।
рдФрд░ рдзीрд░े-рдзीрд░े рдпрд╣ рдкूрдЫрдиा,
“рдЗрди рд╕рдмрдХे рдкीрдЫे рд╡рд╣ рдХ्рдпा рд╣ै, рдЬिрд╕े рдоैं рдЕрднी рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕рдордЭ рдирд╣ीं рдкाрдпा рд╣ूँ?”
рдпрд╣ीं рд╕े рднीрддрд░ рдХी рдпाрдд्рд░ा рд╢ुрд░ू рд╣ोрддी рд╣ै।
рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо рдпोрдЧ рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХेрд╡рд▓ рдХोрдИ рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рдпाрдж рдХрд░ा рджेрдиा рдирд╣ीं рд╣ै। рдпрд╣ рд╕ाрдзрдХ рдХो рдЕрдкрдиी рджृрд╖्рдЯि рдХी рд╕ीрдоाрдУं рдХो рдкрд╣рдЪाрдирдиे рдФрд░ рдЕрдкрдиे рдиिрдЬ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХी рдУрд░ рд▓ौрдЯрдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
рдЬрдм рд╕ाрдХाрд░ рдФрд░ рдиिрд░ाрдХाрд░ рдХे рдмीрдЪ рдХा рднेрдж рдЕंрддिрдо рд╕рдд्рдп рдирд╣ीं рд░рд╣ рдЬाрддा, рддрдм рд╕ाрдзрдХ рдХी рджृрд╖्рдЯि рдоें рд╕ंрд╕ाрд░ рдХेрд╡рд▓ рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╡рд╕्рддुрдУं рдХा рд╕рдоूрд╣ рдирд╣ीं рд░рд╣рддा।
рд╡рд╣ рдПрдХ рд╡्рдпाрдкрдХ рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рд░ूрдк рдоें рджिрдЦाрдИ рджेрдиे рд▓рдЧрддा рд╣ै। рдФрд░ рд╢ाрдпрдж рдЗрд╕ी рдХाрд░рдг рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдХी рд╕рдмрд╕े рд╕ुंрджрд░ рд╕ाрдзрдиा рдпрд╣ी рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै—
- рджेрдЦिрдП।
- рд░ुрдХिрдП।
- рд╕рдордЭिрдП।
- рдЕрдкрдиे рднीрддрд░ рджेрдЦिрдП।
- рдФрд░ рдлिрд░ рдЙрд╕ी рдПрдХ рд╡्рдпाрдкрдХ рд╕рдд्рдп рдХो рд╣рд░ рдЕрдиुрднрд╡ рдоें рдкрд╣рдЪाрдирдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХीрдЬिрдП।
।। рдЗрддि рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо рдпोрдЧ ।।
рдпрджि рдЖрдкрдХो рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ рдХी рдпрд╣ рд╕рд░рд▓ рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдкрд╕ंрдж рдЖрдИ рд╣ो, рддो рдЗрд╕े рдЕрдкрдиे рдоिрдд्рд░ों рдФрд░ рдкрд░िрдЬрдиों рдХे рд╕ाрде рдЬрд░ूрд░ Share рдХрд░ें рдФрд░ рдХрдоेंрдЯ рдоें "рдЬрдп рд╢्рд░ी рдЧुрд░ुрджेрд╡" рд▓िрдЦें!
рд╕ंрдкाрджрдХीрдп рдиोрдЯ
рдЗрд╕ рд▓ेрдЦ рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рднрдЧрд╡ाрди рд╢्рд░ी рдоाрдпाрдирди्рдж рдЪैрддрди्рдп рдЬी рддрдеा рд╕рдж्рдЧुрд░ु рд╢्рд░ी рдЕрдЦिрд▓ाрдирди्рдж рдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдХी рд╢िрдХ्рд╖ाрдУं рдПрд╡ं рд▓ेрдЦрдХ рдХे рдЕрдз्рдпрдпрди-рдордирди рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै।
рдЗрд╕ рд▓ेрдЦ рдоें рджिрдП рдЧрдП рд╢्рд▓ोрдХ “рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ — рдЕрдз्рдпाрдп 7” рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рд╕рдордЭाрдП рдЧрдП рд╣ैं। рдЬрд╣ाँ рднрдЧрд╡рдж्рдЧीрддा, рдЙрдкрдиिрд╖рдж् рдпा рдЕрдж्рд╡ैрдд рд╡ेрджाрди्рдд рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рджिрдП рдЧрдП рд╣ैं, рд╡े рд╕рдоाрди рдпा рд╕ंрдмंрдзिрдд рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рд╡िрдЪाрд░ों рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╕ंрджрд░्рдн рд╣ैं; рд╡े рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ рдХे рд╢्рд▓ोрдХों рдХा рдоूрд▓ рд╕्рд░ोрдд рдирд╣ीं рд╣ै।
рд▓ेрдЦрдХ рдХी рдЯिрдк्рдкрдгी: рдЗрд╕ рд▓ेрдЦ рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ рдХे рдоूрд▓ рдкрджों рдХे рдЕрдз्рдпрдпрди, рднाрд░рддीрдп рд╡ेрджाрди्рдд рдкрд░ंрдкрд░ा рддрдеा рд▓ेрдЦрдХ рдХी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рд╕рдордЭ рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै। рдЬрд╣ाँ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ो, рдоूрд▓ рдЧ्рд░ंрде рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдЕрд╡рд╢्рдп рдХрд░ें।
рд╕ंрджрд░्рдн (References)
- рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ — рдЕрдз्рдпाрдп 7, “рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо рдпोрдЧ” — рдЗрд╕ рд▓ेрдЦ рдоें рджिрдП рдЧрдП рдоूрд▓ рд╢्рд▓ोрдХ рдФрд░ рдЙрдирдХी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдХा рдк्рд░ाрдердоिрдХ рдЖрдзाрд░।
- рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ — рдЕрдз्рдпाрдп 6, “рдЕрдХ्рд╖рд░ाрдиुрднрд╡ рдпोрдЧ” — рдХ्рд╖рд░ рдФрд░ рдЕрдХ्рд╖рд░ рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП рдкूрд░्рд╡рд╡рд░्рддी рдЕрдз्рдпाрдп рдХा рд╕ंрджрд░्рдн।
- рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ — рдЕрдз्рдпाрдп 3, “рдХ्рд╖рд░рд╡िрд░ाрдЯрджрд░्рд╢рди рдпोрдЧ” — рд╡िрд╢्рд╡рд░ूрдк рдФрд░ рдХ्рд╖рд░ рднाрд╡ рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдкूрд░्рд╡рд╡рд░्рддी рд╡िрдЪाрд░ों рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें।
- рдЗрд╕ рд▓ेрдЦ рдоें рдХ्рд╖рд░, рдЕрдХ्рд╖рд░, рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо, рдиाрдо, рд╕рд░्рд╡, рд╕ाрдХ्рд╖ी рднाрд╡ рдФрд░ рд╕рдоाрдзि рдХी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдоुрдЦ्рдпрддः рдЕрдз्рдпाрдп 7 рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд╡िрдЪाрд░ों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдХी рдЧрдИ рд╣ै।
рдЕрд╕्рд╡ीрдХрд░рдг (Disclaimer)
рдпрд╣ рд▓ेрдЦ рднрдЧрд╡ाрди рд╢्рд░ी рдоाрдпाрдирди्рдж рдЪैрддрди्рдп рдк्рд░рдгीрдд 'рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ' рдХे 7рд╡ें рдЕрдз्рдпाрдп рдХा рд╕рд░рд▓ рд╣िंрджी рднाрд╡ाрд░्рде рдПрд╡ं рдЕрдз्рдпрдпрдиाрдд्рдордХ (Educational) рд╡िрд╡ेрдЪрди рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рддा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рджिрдП рдЧрдП рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдЕрд░्рде рдоूрд▓ рдЧ्рд░ंрде рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╕рд░рд▓ рднाрд╖ा рдоें рд╕рдордЭाрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рд╣ैं। рдЬрд╣ाँ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ो, рд╡рд╣ाँ рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╡ैрджिрдХ рдПрд╡ं рд╡ेрджाрди्рддिрдХ рдЧ्рд░ंрдеों рдХा рд╕ंрджрд░्рдн рд╡िрд╖рдп рдХी рдкृрд╖्рдарднूрдоि рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
рд╡िрд╢ेрд╖ рдЯिрдк्рдкрдгी
“рдХ्рд╖рд░”, “рдЕрдХ्рд╖рд░” рдФрд░ “рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо” рдХो рдЗрд╕ рд▓ेрдЦ рдоें рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдпोрдЧ рдЕрдз्рдпाрдп 7 рдХी рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рд╕рдордЭाрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╡ैрджिрдХ, рдЙрдкрдиिрд╖рджिрдХ, рдЧीрддा рдФрд░ рд╡ेрджाрди्рддीрдп рдкрд░ंрдкрд░ाрдУं рдоें рдЗрди рд╢рдм्рджों рдХे рдЕрд░्рде рдФрд░ рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рд╕ंрдмंрдзों рдХी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдЕрд▓рдЧ рд╕ंрджрд░्рднों рдоें рдоिрд▓ рд╕рдХрддी рд╣ै।

Post a Comment