рдЧрдгрдкрддि рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖рдо्: рд╕ंрдкूрд░्рдг рдкाрда, рд╕рд░рд▓ рд╣िंрджी рдЕрд░्рде, рдЧрдгेрд╢ рдЧाрдпрдд्рд░ी рдФрд░ рдлрд▓рд╢्рд░ुрддि | Shri Ganapati Atharvashirsha

рдЧрдгрдкрддि рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖рдо्: рд╕ंрдкूрд░्рдг рдкाрда, рд╕рд░рд▓ рд╣िंрджी рдЕрд░्рде, рдЧрдгेрд╢ рдЧाрдпрдд्рд░ी рдФрд░ рдлрд▓рд╢्рд░ुрддि | Shri Ganapati Atharvashirsha

“рдЧрдгрдкрддि рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖рдо्: рд╡िрдШ्рди рдиिрд╡ाрд░рдг, рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕рдоृрдж्рдзि, рдмुрдж्рдзि рдФрд░ рдпрд╢ рдХी рдХाрдордиा рд╕े рдХрд░ें рдкाрда

рдЧрдгрдкрддि рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖рдо्: рд╕ंрдкूрд░्рдг рдкाрда, рд╕рд░рд▓ рд╣िंрджी рдЕрд░्рде, рдЧрдгेрд╢ рдЧाрдпрдд्рд░ी рдФрд░ рдлрд▓рд╢्рд░ुрддि | Shri Ganapati Ganesh Atharvashirsha lyrics in Sanskrit with Hindi

рдЧрдгрдкрддि рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖рдо् рдХा рдкрд░िрдЪрдп: рд╢्рд░ीрдЧрдгрдкрдд्рдпрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ोрдкрдиिрд╖рдд् рдЧрдгрдкрдд्рдпुрдкрдиिрд╖рдд् | Shri Ganapati Atharvashirsha Upanishad or Ganapati Upanishad

рд╢्рд░ीрдЧрдгрдкрддि рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖рдо्॥
॥Shri Ganapati Atharvashirsha॥

рдЬिрд╕ рддрд░рд╣ рд╣рдоाрд░े рд╢рд░ीрд░ рдоें рд╕िрд░ (рд╢ीрд░्рд╖) рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ोрддा рд╣ै, рдЙрд╕ी рддрд░рд╣ рдЕрдерд░्рд╡рд╡ेрдж рдоें 'рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖' рдХा рд╕्рдеाрди рд╕рдмрд╕े рдКँрдЪा рдФрд░ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै। рд╡ेрдж рдоें рдХुрд▓ рдкाँрдЪ рдоुрдЦ्рдп рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ рдоिрд▓рддे рд╣ैं — рдЧрдгрдкрддि, рд╢िрд╡, рджेрд╡ी, рдиाрд░ाрдпрдг рдФрд░ рд╕ूрд░्рдп। рдЗрдирдоें рд╕े рдПрдХ 'рдЧрдгрдкрддि рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖' рд╣ै। 

рдЧрдгрдкрддि рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖рдо् (Shri Ganapati Atharvashirsha) рднрдЧрд╡ाрди рд╢्рд░ीрдЧрдгेрд╢ рдХी рдЙрдкाрд╕рдиा рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдПрдХ рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдЙрдкрдиिрд╖рдж् рд╣ै, рдЬिрд╕े рдЧрдгрдкрдд्рдпрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖, рдЧрдгेрд╢ рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ рдФрд░ рдЧрдгрдкрддि рдЙрдкрдиिрд╖рдж् рдХे рдиाрдо рд╕े рднी рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рднрдЧрд╡ाрди рдЧрдгрдкрддि рдХो рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рддрдд्рдд्рд╡, рдм्рд░рд╣्рдо рдФрд░ рдиिрдд्рдп рдЖрдд्рдорд╕्рд╡рд░ूрдк рдХे рд░ूрдк рдоें рд╡рд░्рдгिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।

рдЗрд╕ рдкाрда рдоें рдЧрдгेрд╢ рдмीрдЬ-рдорди्рдд्рд░ “реР рдЧं рдЧрдгрдкрддрдпे рдирдоः”, рдЧрдгेрд╢ рдЧाрдпрдд्рд░ी рдорди्рдд्рд░, рдЧрдгрдкрддि рдХे рдз्рдпाрди рдХा рд╕्рд╡рд░ूрдк, рдЧрдгेрд╢ рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ рддрдеा рдкाрда рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдлрд▓рд╢्рд░ुрддि рджी рдЧрдИ рд╣ै। рдЧрдгрдкрддि рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ рдХा рдкाрда рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рд╡िрдШ्рди-рдиिрд╡ाрд░рдг, рдмुрдж्рдзि, рд╡िрдж्рдпा, рдпрд╢, рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕рдоृрдж्рдзि, рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдХी рд╡ृрдж्рдзि, рдоेрдзा рдк्рд░ाрдк्рддि рдФрд░ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдЙрди्рдирддि рдХी рдХाрдордиा рд╕े рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

рднрдЧрд╡ाрди рд╢्рд░ीрдЧрдгेрд╢ рдХी рдкूрдЬा-рдЖрд░ाрдзрдиा рд╕े рд╣рд░ рддрд░рд╣ рдХे рд╕ंрдХрдЯ рдЦрдд्рдо рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं। рд▓ोрдЧ рдоंрдд्рд░ों, рд╢्рд▓ोрдХों рдФрд░ рдЬрдк рдХे рдЬрд░िрдП рдЙрдирдХी рдЙрдкाрд╕рдиा рдХрд░рддे рд╣ैं। рд╕ुрдмрд╣ рд╕्рдиाрди рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рд╣рд░ рджिрди 'рдЧрдгрдкрддि рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖рдо्' рдХा рдкाрда рдХрд░рдиे рд╕े рднрдЧрд╡ाрди рдЧрдгेрд╢ рдХी рд╡िрд╢ेрд╖ рдХृрдкा рдФрд░ рдЖрд╢ीрд░्рд╡ाрдж рдЬрд░ूрд░ рдоिрд▓рддा рд╣ै।

рдиीрдЪे рдЧीрддा рдк्рд░ेрд╕ рдХे рдкाрда рдХो рдЖрдзाрд░ рдмрдиाрдХрд░ рдЧрдгрдкрддि рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖рдо् рдХा рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдкाрда рдФрд░ рд╕рд░рд▓ рд╣िंрджी рдЕрд░्рде рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।

рдЧрдгрдкрддि рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖рдо् рдХ्рдпा рд╣ै?

“рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖” рдиाрдо рдоें “рд╢ीрд░्рд╖” рдХा рдЕрд░्рде рд╢ीрд░्рд╖рд╕्рде рдпा рдк्рд░рдзाрди рднाрдЧ рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдЧрдгрдкрдд्рдпрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ рдоें рднрдЧрд╡ाрди рдЧрдгेрд╢ рдХी рдЙрдкाрд╕рдиा рдХो рдХेрд╡рд▓ рд╡िрдШ्рди-рд╡िрдиाрд╢рдХ рджेрд╡рддा рдХे рд░ूрдк рдоें рд╣ी рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдм्рд░рд╣्рдо рдФрд░ рдЖрдд्рдорддрдд्рдд्рд╡ рдХे рд╕ाрде рднी рдЬोрдб़ा рдЧрдпा рд╣ै।

рдЗрд╕рдоें рдЧрдгрдкрддि рдХे рд╕्рд╡рд░ूрдк, рдЙрдирдХी рд╡्рдпाрдкрдХрддा, рдЧрдгेрд╢-рдорди्рдд्рд░, рдЧрдгेрд╢ рдЧाрдпрдд्рд░ी, рдз्рдпाрди рддрдеा рдкाрда рдХी рдлрд▓рд╢्рд░ुрддि рдХा рд╡рд░्рдгрди рдоिрд▓рддा рд╣ै।

рдЕрдерд░्рд╡рд╡ेрдж рдХी рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдоें 'рдЧрдгрдкрдд्рдпрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖' рдХा рдмрд╣ुрдд рдмрдб़ा рд╕्рдеाрди рд╣ै। рдХिрд╕ी рднी рд╢ुрдн рдпा рдоांрдЧрд▓िрдХ рдХाрд░्рдп рдоें рднрдЧрд╡ाрди рдЧрдгेрд╢ рдХी рдкूрдЬा рдХрд░рдиे рдХे рддुрд░ंрдд рдмाрдж рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХे рд░ूрдк рдоें рдЗрд╕рдХा рдкाрда рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рднрдЧрд╡ाрди рдЧрдгрдкрддि рдХा рдПрдХ рдкрд╡िрдд्рд░ рд╡ैрджिрдХ рд╕्рддрд╡рди (рд╕्рддुрддि) рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдЧрдгेрд╢ рдЬी рдХे рдорд╣ाрдорди्рдд्рд░ 'реР рдЧं рдЧрдгрдкрддрдпे рдирдоः' рдФрд░ рдЧрдгेрд╢-рдЧाрдпрдд्рд░ी рдорди्рдд्рд░ рдХा рдорд╣िрдоा рдХे рд╕ाрде рд╡рд░्рдгрди рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।

рдЗрд╕ рдкाрда рдХो рдХрд░рдиे рд╕े рд╡्рдпрдХ्рддि рд╣рд░ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд╡िрдШ्рдиों (рдмाрдзाрдУं) рдФрд░ рд╕ंрдХрдЯों рд╕े рдмрдЪ рдЬाрддा рд╣ै। рдЬाрдиे-рдЕрдирдЬाрдиे рд╣ुрдП рдмрдб़े рд╕े рдмрдб़े рдкाрдкों рд╕े рдоुрдХ्рддि рдоिрд▓ рдЬाрддी рд╣ै। рдЬीрд╡рди рдХे рдЪाрд░ों рдкुрд░ुрд╖ाрд░्рде—рдзрд░्рдо, рдЕрд░्рде (рдзрди), рдХाрдо (рдЗрдЪ्рдЫाрдПं) рдФрд░ рдоोрдХ्рд╖—рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддे рд╣ैं।

рдз्рдпाрди рджेрдиे рдпोрдЧ्рдп рдмाрдд: рд╡िрднिрди्рди рдкुрд╕्рддрдХों рдФрд░ рдкрд░ंрдкрд░ाрдУं рдоें рдЧрдгрдкрддि рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ рдХे рдХुрдЫ рдкाрда-рднेрдж рдоिрд▓рддे рд╣ैं। рдЗрд╕рд▓िрдП рдпрджि рдЖрдк рдХिрд╕ी рд╡िрд╢ेрд╖ рдкुрд╕्рддрдХ рдпा рдЧुрд░ु-рдкрд░ंрдкрд░ा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдкाрда рдХрд░рддे рд╣ैं, рддो рдЙрд╕ी рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдХो рдк्рд░ाрдердоिрдХрддा рджेрдиा рдЙрдЪिрдд рд╣ै। рдЗрд╕ рд▓ेрдЦ рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдкाрда рдЧीрддा рдк्рд░ेрд╕ рдХे рдкाрда рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд░рдЦा рдЧрдпा рд╣ै।

рдЧрдгेрд╢ рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ | рдЧрдгрдкрддि рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖рдо् рдХा рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдкाрда | Shri Ganapati Atharvashirsha Stotram Lyrics in Sanskrit 

рдоंрдЧрд▓ाрдЪрд░рдг

рдпं рдирдд्рд╡ा рдоुрдирдпः рд╕рд░्рд╡े рдиिрд░्рд╡िрдШ्рдиं рдпाрди्рддि рддрдд्рдкрджрдо् ।
рдЧрдгेрд╢ोрдкрдиिрд╖рдж्рд╡ेрдж्рдпं рддрдж्рдм्рд░рд╣्рдоैрд╡ाрд╕्рдоि рд╕рд░्рд╡рдЧрдо् ॥

рдкाрда рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд (рд╡ैрджिрдХ рд╢ांрддि рдкाрда)

реР рднрдж्рд░ं рдХрд░्рдгेрднिः рд╢ृрдгुрдпाрдо рджेрд╡ाः। рднрдж्рд░ं рдкрд╢्рдпेрдоाрдХ्рд╖рднिрд░्рдпрдЬрдд्рд░ाः।
рд╕्рдеिрд░ैрд░рдЩ्рдЧैрд╕्рддुрд╖्рдЯुрд╡ांрд╕рд╕्рддрдиूрднिः। рд╡्рдпрд╢ेрдо рджेрд╡рд╣िрддं рдпрджाрдпुः॥
реР рд╕्рд╡рд╕्рддि рди рдЗрди्рдж्рд░ो рд╡ृрдж्рдзрд╢्рд░рд╡ाः। рд╕्рд╡рд╕्рддि рдиः рдкूрд╖ा рд╡िрд╢्рд╡рд╡ेрджाः।
рд╕्рд╡рд╕्рддि рдирд╕्рддाрд░्рдХ्рд╖्рдпो рдЕрд░िрд╖्рдЯрдиेрдоिः। рд╕्рд╡рд╕्рддि рдиो рдмृрд╣рд╕्рдкрддिрд░्рджрдзाрддु॥
реР рд╢ाрди्рддिः рд╢ाрди्рддिः рд╢ाрди्рддिः॥

॥ рд╢्рд░ीрдЧрдгрдкрддि рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖рдо् ॥
(рдоुрдЦ्рдп рдкाрда)

реР рдирдорд╕्рддे рдЧрдгрдкрддрдпे। 
рдд्рд╡рдоेрд╡ рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ं рддрдд्рдд्рд╡рдорд╕ि। 
рдд्рд╡рдоेрд╡ рдХेрд╡рд▓ं рдХрд░्рддाрд╕ि। 
рдд्рд╡рдоेрд╡ рдХेрд╡рд▓ं рдзрд░्рддाрд╕ि। 
рдд्рд╡рдоेрд╡ рдХेрд╡рд▓ं рд╣рд░्рддाрд╕ि। 
рдд्рд╡рдоेрд╡ рд╕рд░्рд╡ं рдЦрд▓्рд╡िрджं рдм्рд░рд╣्рдоाрд╕ि। 
рдд्рд╡ं рд╕ाрдХ्рд╖ाрджाрдд्рдоाрд╕ि рдиिрдд्рдпрдо्॥ рез॥ 

рдЛрддं рд╡рдЪ्рдоि। рд╕рдд्рдпं рд╡рдЪ्рдоि॥ реи॥ 

рдЕрд╡ рдд्рд╡ं рдоाрдо्। рдЕрд╡ рд╡рдХ्рддाрд░рдо्। рдЕрд╡ рд╢्рд░ोрддाрд░рдо्। 
рдЕрд╡ рджाрддाрд░рдо्। рдЕрд╡ рдзाрддाрд░рдо्। 
рдЕрд╡ рдЕрдиूрдЪाрдирдо्। рдЕрд╡ рд╢िрд╖्рдпрдо्। 
рдЕрд╡ рдкрд╢्рдЪाрдд्рддाрдд्। рдЕрд╡ рдкुрд░рд╕्рддाрдд्। 
рдЕрд╡ोрдд्рддрд░ाрдд्рддाрдд्। рдЕрд╡ рджрдХ्рд╖िрдгाрдд्рддाрдд्। 
рдЕрд╡ рдЪोрд░्рдз्рд╡ाрдд्рддाрдд्। рдЕрд╡ाрдзрд╕्рддाрдд्। 
рд╕рд░्рд╡рддो рдоां рдкाрд╣ि рдкाрд╣ि рд╕рдорди्рддाрдд्॥ рей॥ 

рдд्рд╡ं рд╡ाрдЩ्‌рдордпрд╕्рдд्рд╡ं рдЪिрди्рдордпः। 
рдд्рд╡рдоाрдирди्рджрдордпрд╕्рдд्рд╡ं рдм्рд░рд╣्рдордордпः। 
рдд्рд╡ं рд╕рдЪ्рдЪिрджाрдирди्рджाрдж्рд╡िрддीрдпोрд╜рд╕ि। 
рдд्рд╡ं рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ं рдм्рд░рд╣्рдоाрд╕ि। 
рдд्рд╡ं рдЬ्рдЮाрдирдордпो рд╡िрдЬ्рдЮाрдирдордпोрд╜рд╕ि॥ рек॥ 

рд╕рд░्рд╡ं рдЬрдЧрджिрджं рдд्рд╡рдд्рддो рдЬाрдпрддे। 
рд╕рд░्рд╡ं рдЬрдЧрджिрджं рдд्рд╡рдд्рддрд╕्рддिрд╖्рдарддि। 
рд╕рд░्рд╡ं рдЬрдЧрджिрджं рдд्рд╡рдпि рд▓рдпрдоेрд╖्рдпрддि। 
рд╕рд░्рд╡ं рдЬрдЧрджिрджं рдд्рд╡рдпि рдк्рд░рдд्рдпेрддि। 
рдд्рд╡ं рднूрдоिрд░ाрдкोрд╜рдирд▓ोрд╜рдиिрд▓ो рдирднः। 
рдд्рд╡ं рдЪрдд्рд╡ाрд░ि рд╡ाрдХ्рдкрджाрдиि॥ рел॥ 

рдд्рд╡ं рдЧुрдгрдд्рд░рдпाрддीрддः। 
рдд्рд╡ं рдХाрд▓рдд्рд░рдпाрддीрддः। 
рдд्рд╡ं рджेрд╣рдд्рд░рдпाрддीрддः। 
рдд्рд╡ं рдоूрд▓ाрдзाрд░рд╕्рдеिрддोрд╜рд╕ि рдиिрдд्рдпрдо्। 
рдд्рд╡ं рд╢рдХ्рддिрдд्рд░рдпाрдд्рдордХः। 
рдд्рд╡ां рдпोрдЧिрдиो рдз्рдпाрдпрди्рддि рдиिрдд्рдпрдо्। 

рдд्рд╡ं рдм्рд░рд╣्рдоा рдд्рд╡ं рд╡िрд╖्рдгुрд╕्рдд्рд╡ं рд░ुрдж्рд░рд╕्рдд्рд╡рдоिрди्рдж्рд░рд╕्рдд्рд╡рдордЧ्рдиिрд╕्рдд्рд╡ं рд╡ाрдпुрд╕्рдд्рд╡ं рд╕ूрд░्рдпрд╕्рдд्рд╡ं рдЪрди्рдж्рд░рдоाрд╕्рдд्рд╡ं рдм्рд░рд╣्рдо рднूрд░्рднुрд╡ः рд╕्рд╡рд░ोрдо्॥ рем॥ 

рдЧрдгाрджिं рдкूрд░्рд╡рдоुрдЪ्рдЪाрд░्рдп рд╡рд░्рдгाрджिं рддрджрдирди्рддрд░рдо्। 
рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ः рдкрд░рддрд░ः। рдЕрд░्рдзेрди्рджुрд▓рд╕िрддрдо्। 
рддाрд░ेрдг рд░ुрдж्рдзрдо्। рдПрддрдд्рддрд╡ рдордиुрд╕्рд╡рд░ूрдкрдо्। 
рдЧрдХाрд░ः рдкूрд░्рд╡рд░ूрдкрдо्। рдЕрдХाрд░ो рдордз्рдпрдорд░ूрдкрдо्। 

рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░рд╢्рдЪाрди्рдд्рдпрд░ूрдкрдо्। рдмिрди्рджुрд░ुрдд्рддрд░рд░ूрдкрдо्। 
рдиाрджः рд╕рди्рдзाрдирдо्। рд╕ंрд╣िрддा рд╕рди्рдзिः। 
рд╕ैрд╖ा рдЧрдгेрд╢рд╡िрдж्рдпा। рдЧрдгрдХ рдЛрд╖िः। 
рдиिрдЪृрдж्рдЧाрдпрдд्рд░ी рдЫрди्рджः। рдЧрдгрдкрддिрд░्рджेрд╡рддा। 
реР рдЧं рдЧрдгрдкрддрдпे рдирдоः॥ рен॥ 

рдПрдХрджрди्рддाрдп рд╡िрдж्рдорд╣े рд╡рдХ्рд░рддुрдг्рдбाрдп рдзीрдорд╣ि। 
рддрди्рдиो рджрди्рддी рдк्рд░рдЪोрджрдпाрдд्॥ рео॥ 

рдПрдХрджрди्рддं рдЪрддुрд░्рд╣рд╕्рддं рдкाрд╢рдордЩ्рдХुрд╢рдзाрд░िрдгрдо्। 
рд░рджं рдЪ рд╡рд░рджं рд╣рд╕्рддैрд░्рдмिрдн्рд░ाрдгं рдоूрд╖рдХрдз्рд╡рдЬрдо्॥ 
рд░рдХ्рддं рд▓рдо्рдмोрджрд░ं рд╢ूрд░्рдкрдХрд░्рдгрдХं рд░рдХ्рддрд╡ाрд╕рд╕рдо्। 
рд░рдХ्рддрдЧрди्рдзाрдиुрд▓िрдк्рддाрдЩ्рдЧं рд░рдХ्рддрдкुрд╖्рдкैः рд╕ुрдкूрдЬिрддрдо्॥ 

рднрдХ्рддाрдиुрдХрдо्рдкिрдиं рджेрд╡ं рдЬрдЧрдд्рдХाрд░рдгрдордЪ्рдпुрддрдо्। 
рдЖрд╡िрд░्рднूрддं рдЪ рд╕ृрд╖्рдЯ्рдпाрджौ рдк्рд░рдХृрддेः рдкुрд░ुрд╖ाрдд्рдкрд░рдо्॥ 
рдПрд╡ं рдз्рдпाрдпрддि рдпो рдиिрдд्рдпं рд╕ рдпोрдЧी рдпोрдЧिрдиां рд╡рд░ः॥ реп॥ 

рдирдоो рд╡्рд░ाрддрдкрддрдпे рдирдоो рдЧрдгрдкрддрдпे рдирдоः рдк्рд░рдордердкрддрдпे рдирдорд╕्рддेрд╜рд╕्рддु рд▓рдо्рдмोрджрд░ाрдпैрдХрджрди्рддाрдп рд╡िрдШ्рдирдиाрд╢िрдиे рд╢िрд╡рд╕ुрддाрдп рд╢्рд░ीрд╡рд░рджрдоूрд░्рддрдпे рдирдоः॥ резреж॥ 

рдПрддрджрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ं рдпोрд╜рдзीрддे। 
рд╕ рдм्рд░рд╣्рдорднूрдпाрдп рдХрд▓्рдкрддे। 
рд╕ рд╕рд░्рд╡рд╡िрдШ्рдиैрд░्рди рдмाрдз्рдпрддे। 
рд╕ рд╕рд░्рд╡рддः рд╕ुрдЦрдоेрдзрддे рд╕ рдкрдЮ्рдЪрдорд╣ाрдкाрдкाрдд्рдк्рд░рдоुрдЪ्рдпрддे। 

рд╕ाрдпрдордзीрдпाрдиो рджिрд╡рд╕рдХृрддं рдкाрдкं рдиाрд╢рдпрддि। 
рдк्рд░ाрддрд░рдзीрдпाрдиो рд░ाрдд्рд░िрдХृрддं рдкाрдкं рдиाрд╢рдпрддि। 

рд╕ाрдпं рдк्рд░ाрддः рдк्рд░рдпुрдЮ्рдЬाрдиो рдЕрдкाрдкो рднрд╡рддि। 
рд╕рд░्рд╡рдд्рд░ाрдзीрдпाрдиोрд╜рдкрд╡िрдШ्рдиो рднрд╡рддि рдзрд░्рдоाрд░्рдердХाрдордоोрдХ्рд╖ं рдЪ рд╡िрди्рджрддि। 

рдЗрджрдо्рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖рдо्рдЕрд╢िрд╖्рдпाрдп рди рджेрдпрдо्। 
рдпो рдпрджि рдоोрд╣ाрдж् рджाрд╕्рдпрддि рд╕ рдкाрдкीрдпाрди् рднрд╡рддि।
 
рд╕рд╣рд╕्рд░ाрд╡рд░्рддрдиाрдж् рдпं рдпं рдХाрдордордзीрддे рддं рддрдордиेрди рд╕ाрдзрдпेрдд्॥ резрез॥ 

рдЕрдиेрди рдЧрдгрдкрддिрдорднिрд╖िрдЮ्рдЪрддि рд╕ рд╡ाрдЧ्рдоी рднрд╡рддि। 
рдЪрддुрд░्рде्рдпाрдордирд╢्рдирдЮ्рдЬрдкрддि рд╕ рд╡िрдж्рдпाрд╡ाрди् рднрд╡рддि। 

рдЗрдд्рдпрдерд░्рд╡рдг-рд╡ाрдХ्рдпрдо्। 
рдм्рд░рд╣्рдоाрдж्рдпाрд╡рд░рдгं рд╡िрдж्рдпाрдд्। 
рди рдмिрднेрддि рдХрджाрдЪрдиेрддि॥ резреи॥ 

рдпो рджूрд░्рд╡ाрдЩ्рдХुрд░ैрд░्рдпрдЬрддि рд╕ рд╡ैрд╢्рд░рд╡рдгोрдкрдоो рднрд╡рддि। 
рдпो рд▓ाрдЬैрд░्рдпрдЬрддि рд╕ рдпрд╢ोрд╡ाрди् рднрд╡рддि। 
рд╕ рдоेрдзाрд╡ाрди् рднрд╡рддि। 

рдпो рдоोрджрдХрд╕рд╣рд╕्рд░ेрдг рдпрдЬрддि рд╕ рд╡ाрдЮ्рдЫिрддрдлрд▓рдорд╡ाрдк्рдиोрддि। 
рдпः рд╕ाрдЬ्рдпрд╕рдоिрдж्рднिैрд░्рдпрдЬрддि рд╕ рд╕рд░्рд╡ं рд▓рднрддे рд╕ рд╕рд░्рд╡ं рд▓рднрддे॥ резрей॥ 
рдЕрд╖्рдЯौ рдм्рд░ाрд╣्рдордгाрди् рд╕рдо्рдпрдЧ्рдЧ्рд░ाрд╣рдпिрдд्рд╡ा рд╕ूрд░्рдпрд╡рд░्рдЪрд╕्рд╡ी рднрд╡рддि। 
рд╕ूрд░्рдпрдЧ्рд░рд╣े рдорд╣ाрдирдж्рдпां рдк्рд░рддिрдоाрд╕ंрдиिрдзौ рд╡ा рдЬрдк्рдд्рд╡ा рд╕िрдж्рдзрдорди्рдд्рд░ो рднрд╡рддि। 

рдорд╣ाрд╡िрдШ्рдиाрдд рдк्рд░рдоुрдЪ्рдпрддे। рдорд╣ाрдкाрдкाрдд् рдк्рд░рдоुрдЪ्рдпрддे। 
рдорд╣ाрджोрд╖ाрдд् рдк्рд░рдоुрдЪ्рдпрддे। рд╕ рд╕рд░्рд╡рд╡िрдж् рднрд╡рддि। 
рд╕ рд╕рд░्рд╡рд╡िрдж् рднрд╡рддि। рдп рдПрд╡ं рд╡ेрдж॥ резрек॥ рдЗрдд्рдпुрдкрдиिрд╖рдд्॥

рд╡ैрджिрдХ рд╢ांрддि рдкाрда

реР рднрдж्рд░ं рдХрд░्рдгेрднिः рд╢ृрдгुрдпाрдо рджेрд╡ाः। рднрдж्рд░ं рдкрд╢्рдпेрдоाрдХ्рд╖рднिрд░्рдпрдЬрдд्рд░ाः।
рд╕्рдеिрд░ैрд░рдЩ्рдЧैрд╕्рддुрд╖्рдЯुрд╡ांрд╕рд╕्рддрдиूрднिः। рд╡्рдпрд╢ेрдо рджेрд╡рд╣िрддं рдпрджाрдпुः॥
реР рд╕्рд╡рд╕्рддि рди рдЗрди्рдж्рд░ो рд╡ृрдж्рдзрд╢्рд░рд╡ाः। рд╕्рд╡рд╕्рддि рдиः рдкूрд╖ा рд╡िрд╢्рд╡рд╡ेрджाः।
рд╕्рд╡рд╕्рддि рдирд╕्рддाрд░्рдХ्рд╖्рдпो рдЕрд░िрд╖्рдЯрдиेрдоिः। рд╕्рд╡рд╕्рддि рдиो рдмृрд╣рд╕्рдкрддिрд░्рджрдзाрддु॥
реР рд╢ाрди्рддिः рд╢ाрди्рддिः рд╢ाрди्рддिः॥
рдЗрддि рдЧрдгрдкрдд्рдпुрдкрдиिрд╖рдд्рд╕рдоाрдк्рддा ॥

рдз्рдпाрди рджेрдиे рдпोрдЧ्рдп рдмाрдд

рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ рдХा рдоूрд▓ рдоंрдд्рд░ ('реР рдирдорд╕्рддे рдЧрдгрдкрддрдпे') рд╢ुрд░ू рдХрд░рдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े, рдЖрдкрдХो 'рднрдж्рд░ं рдХрд░्рдгेрднिः' рдоंрдд्рд░ рдХा рд╢ांрддि рдкाрда
реР рднрдж्рд░ं рдХрд░्рдгेрднिः... (рдкूрд░ा рдоंрдд्рд░ рдкрдв़рдХрд░) реР рд╢ाрди्рддिः рд╢ाрди्рддिः рд╢ाрди्рддिः॥ 
рдХा рдПрдХ рдмाрд░ рдкाрда рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП। рд╢ांрддि рдкाрда рдХे рддुрд░ंрдд рдмाрдж, рдЖрдкрдХो рдоुрдЦ्рдп рдкाрда рд╢ुрд░ू рдХрд░рдиा рд╣ै। рдЬрдм рдлрд▓рд╢्рд░ुрддि рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рдЬाрдП, рдпाрдиी рдкूрд░ा рдкाрда рдЦрдд्рдо рд╣ो рдЬाрдП, рддрдм рдЕंрдд рдоें рдлिрд░ рд╕े рд╡рд╣ी рд╢ांрддि рдкाрда рджोрд╣рд░ाрдиा рдЪाрд╣िрдП।
рд╡ैрджिрдХ рдкрд░ंрдкрд░ा рдоें рдЙрдкрдиिрд╖рджों рдХे рдкाрда рдХी рдкूрд░्рдгрддा рддрднी рдоाрдиी рдЬाрддी рд╣ै рдЬрдм рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдФрд░ рдЕंрдд рджोрдиों рдЬрдЧрд╣ рд╢ांрддि рдкाрда рдХिрдпा рдЬाрдП।
ЁЯХЙ️ рдЧрдгेрд╢ рдЪрддुрд░्рдеी: рдкूрдЬा рд╡िрдзि, рдЖрд░рддी, рд╕्рддोрдд्рд░, рд╡्рд░рдд рдХрдеा, рдЬ्рдпोрддिрд╖ीрдп рдорд╣рдд्рд╡, рднोрдЧ, рд╕рдЬाрд╡рдЯ рдФрд░ рд╡ाрд╕्рддु рдиिрдпрдо

ЁЯХЙ️ Ganesh Aarti & Ganesh Mantra : рдЧрдгेрд╢ рдЬी рдХी рдЖрд░рддी рдФрд░ рдЧрдгेрд╢ рдЬी рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдоंрдд्рд░

ЁЯХЙ️ Sankat Nashan Ganesh Stotra Lyrics : рд╕ंрдХрдЯрдиाрд╢рди рдЧрдгेрд╢ рд╕्рддोрдд्рд░: рдЧрдгेрд╢ рдХे 12 рдиाрдо рдФрд░ рд▓ाрдн

ЁЯХЙ️ Shri Ganesh in Vedas : рд╡ेрджों рдоें рднрдЧрд╡ाрди рдЧрдгेрд╢ рдЬी рдХा рд░рд╣рд╕्рдп рдФрд░ рд╕्рд╡рд░ूрдк, рд╢्рд░ीрдЧрдгेрд╢ рдЬी рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдоंрдд्рд░

рдЧрдгेрд╢ рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ | рдЧрдгрдкрддि рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖рдо् рдХा рд╣िрди्рджी рдкाрда | Shri Ganapati Atharvashirsha Stotram with Hindi Meaning 

рдЧрдгрдкрддि рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ рдХा рд╢ाрди्рддि рдкाрда

реР рднрдж्рд░ं рдХрд░्рдгेрднिः рд╢ृрдгुрдпाрдо рджेрд╡ाः।
рднрдж्рд░ं рдкрд╢्рдпेрдоाрдХ्рд╖рднिрд░्рдпрдЬрдд्рд░ाः।
рд╕्рдеिрд░ैрд░рдЩ्рдЧैрд╕्рддुрд╖्рдЯुрд╡ांрд╕рд╕्рддрдиूрднिः।
рд╡्рдпрд╢ेрдо рджेрд╡рд╣िрддं рдпрджाрдпुः।
рд╕्рд╡рд╕्рддि рди рдЗрди्рдж्рд░ो рд╡ृрдж्рдзрд╢्рд░рд╡ाः।
рд╕्рд╡рд╕्рддि рдиः рдкूрд╖ा рд╡िрд╢्рд╡рд╡ेрджाः।
рд╕्рд╡рд╕्рддि рдирд╕्рддाрд░्рдХ्рд╖्рдпो рдЕрд░िрд╖्рдЯрдиेрдоिः।
рд╕्рд╡рд╕्рддि рдиो рдмृрд╣рд╕्рдкрддिрд░्рджрдзाрддु॥
реР рд╢ाрди्рддिः рд╢ाрди्рддिः рд╢ाрди्рддिः॥
рд╕рд░рд▓ рдЕрд░्рде:

рд╣े рджेрд╡рддाрдУं! рд╣рдо рдЕрдкрдиे рдХाрдиों рд╕े рдХрд▓्рдпाрдгрдХाрд░ी рдмाрддें рд╕ुрдиें рдФрд░ рдЕрдкрдиी рдЖँрдЦों рд╕े рд╢ुрдн рджृрд╢्рдп рджेрдЦें। рд╣рдоाрд░े рд╢рд░ीрд░ рдХे рдЕंрдЧ рд╕्рд╡рд╕्рде рдФрд░ рд╕्рдеिрд░ рд░рд╣ें рддрдеा рд╣рдо рдЕрдкрдиी рдЖрдпु рдХो рджेрд╡рд╣िрдд рдоें рд╡्рдпрддीрдд рдХрд░ें। рдЗрди्рдж्рд░, рдкूрд╖ा, рддाрд░्рдХ्рд╖्рдп рдФрд░ рдмृрд╣рд╕्рдкрддि рд╣рдоाрд░ा рдХрд▓्рдпाрдг рдХрд░ें। рддीрдиों рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рд╢ाрди्рддि рд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ो।

॥ рд╢्рд░ीрдЧрдгрдкрддि рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖рдо् ॥

рез. рдЧрдгрдкрддि рдХा рддрдд्рдд्рд╡рд╕्рд╡рд░ूрдк

реР рдирдорд╕्рддे рдЧрдгрдкрддрдпे। рдд्рд╡рдоेрд╡ рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ं рддрдд्рдд्рд╡рдорд╕ि। рдд्рд╡рдоेрд╡ рдХेрд╡рд▓ं рдХрд░्рддाрд╕ि। рдд्рд╡рдоेрд╡ рдХेрд╡рд▓ं рдзрд░्рддाрд╕ि। рдд्рд╡рдоेрд╡ рдХेрд╡рд▓ं рд╣рд░्рддाрд╕ि। рдд्рд╡рдоेрд╡ рд╕рд░्рд╡ं рдЦрд▓्рд╡िрджं рдм्рд░рд╣्рдоाрд╕ि। рдд्рд╡ं рд╕ाрдХ्рд╖ाрджाрдд्рдоाрд╕ि рдиिрдд्рдпрдо्॥ рез॥ 

рдЧрдгрдкрддि рдХो рдирдорд╕्рдХाрд░ рд╣ै, рддुрдо्рд╣ीं рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рддрдд्рдд्рд╡ рд╣ो, рддुрдо्рд╣ीं рдХेрд╡рд▓ рдХрд░्рддा, рддुрдо्рд╣ीं рдХेрд╡рд▓ рдзाрд░рдгрдХрд░्рддा рдФрд░ рддुрдо्рд╣ीं рдХेрд╡рд▓ рд╕ंрд╣ाрд░рдХрд░्рддा рд╣ो, рддुрдо्рд╣ीं рдХेрд╡рд▓ рд╕рдорд╕्рдд рд╡िрд╢्рд╡рд░ूрдк рдм्рд░рд╣्рдо рд╣ो рдФрд░ рддुрдо्рд╣ीं рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд् рдиिрдд्рдп рдЖрдд्рдоा рд╣ो॥ рез॥

рд╕рд░рд▓ рд╣िंрджी рдЕрд░्рде

рд╣े рдЧрдгрдкрддि! рдЖрдкрдХो рдирдорд╕्рдХाрд░ рд╣ै। рдЖрдк рд╣ी рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рддрдд्рдд्рд╡ рд╣ैं। рдЖрдк рд╣ी рдХрд░्рддा, рдзाрд░рдгрдХрд░्рддा рдФрд░ рд╕ंрд╣ाрд░рдХрд░्рддा рд╣ैं। рдпрд╣ рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рдЬрдЧрдд् рдм्рд░рд╣्рдорд╕्рд╡рд░ूрдк рд╣ै рдФрд░ рдЖрдк рд╣ी рдЙрд╕рдХा рд╕्рд╡рд░ूрдк рд╣ैं। рдЖрдк рд╣ी рдиिрдд्рдп рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд् рдЖрдд्рдоा рд╣ैं।

рдЗрд╕ рдоंрдд्рд░ рдХा рднाрд╡

рдЗрд╕ рдоंрдд्рд░ рдоें рднрдЧрд╡ाрди рдЧрдгрдкрддि рдХो рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рджेрд╡рддा рдХे рд░ूрдк рдоें рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдкрд░рдо рддрдд्рдд्рд╡ рдФрд░ рдиिрдд्рдп рдЖрдд्рдорд╕्рд╡рд░ूрдк рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕ंрдмोрдзिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।

реи. рдЛрдд рдФрд░ рд╕рдд्рдп

рдЛрддं рд╡рдЪ्рдоि। рд╕рдд्рдпं рд╡рдЪ्рдоि॥ реи॥ 

рдпрдеाрд░्рде рдХрд╣рддा рд╣ूँ। рд╕рдд्рдп рдХрд╣рддा рд╣ूँ॥ реи॥

рд╕рд░рд▓ рд╣िंрджी рдЕрд░्рде

рдоैं рдЛрдд рдЕрд░्рдеाрдд् рдпрдеाрд░्рде рдФрд░ рдзрд░्рдоाрдиुрдХूрд▓ рдмाрдд рдХрд╣рддा рд╣ूँ। рдоैं рд╕рдд्рдп рдХрд╣рддा рд╣ूँ।

рдпрд╣ рдЫोрдЯा рдоंрдд्рд░ рд╕ाрдзрдХ рдХो рд╕рдд्рдп рдФрд░ рдпрдеाрд░्рде рдХे рдк्рд░рддि рдк्рд░рддिрдмрдж्рдзрддा рдХा рднाрд╡ рджेрддा рд╣ै।

рей. рдЪाрд░ों рдУрд░ рд╕े рдЧрдгрдкрддि рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХी рдк्рд░ाрд░्рдердиा

рдЕрд╡ рдд्рд╡ं рдоाрдо्। рдЕрд╡ рд╡рдХ्рддाрд░рдо्। рдЕрд╡ рд╢्рд░ोрддाрд░рдо्। рдЕрд╡ рджाрддाрд░рдо्। рдЕрд╡ рдзाрддाрд░рдо्। рдЕрд╡ рдЕрдиूрдЪाрдирдо्। рдЕрд╡ рд╢िрд╖्рдпрдо्। рдЕрд╡ рдкрд╢्рдЪाрдд्рддाрдд्। рдЕрд╡ рдкुрд░рд╕्рддाрдд्। рдЕрд╡ोрдд्рддрд░ाрдд्рддाрдд्। рдЕрд╡ рджрдХ्рд╖िрдгाрдд्рддाрдд्। рдЕрд╡ рдЪोрд░्рдз्рд╡ाрдд्рддाрдд्। рдЕрд╡ाрдзрд╕्рддाрдд्। рд╕рд░्рд╡рддो рдоां рдкाрд╣ि рдкाрд╣ि рд╕рдорди्рддाрдд्॥ рей॥ 

рддुрдо рдоेрд░ी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░ो। рд╡рдХ्рддा рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░ो। рд╢्рд░ोрддा рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░ो। рджाрддा рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░ो। рдзाрддा рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░ो। рд╖рдбंрдЧ рд╡ेрджрд╡िрдж् рдЖрдЪाрд░्рдп рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░ो। рд╢िрд╖्рдп рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░ो। рдкीрдЫे рд╕े рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░ो। рдЖрдЧे рд╕े рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░ो। рдЙрдд्рддрд░ (рд╡ाрдо) рднाрдЧ рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░ो। рджрдХ्рд╖िрдг рднाрдЧ рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░ो। рдКрдкрд░ рд╕े рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░ो। рдиीрдЪे рдХी рдУрд░ рд╕े рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░ो। рд╕рд░्рд╡рддो рднाрд╡ рд╕े рдоेрд░ी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░ो, рд╕рдм рджिрд╢ाрдУं рд╕े рдоेрд░ी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░ो॥ рей॥

рд╕рд░рд▓ рд╣िंрджी рдЕрд░्рде

рд╣े рдЧрдгрдкрддि! рдоेрд░ी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░ें। рд╡рдХ्рддा рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░ें, рд╢्рд░ोрддा рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░ें, рджाрддा рдФрд░ рдзाрддा рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░ें рддрдеा рдЖрдЪाрд░्рдп рдФрд░ рд╢िрд╖्рдп рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░ें।

рдоेрд░ी рдкीрдЫे рд╕े, рдЖрдЧे рд╕े, рдЙрдд्рддрд░ рд╕े, рджрдХ्рд╖िрдг рд╕े, рдКрдкрд░ рд╕े рдФрд░ рдиीрдЪे рд╕े рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░ें। рд╕рднी рджिрд╢ाрдУं рд╕े рдФрд░ рдЪाрд░ों рдУрд░ рд╕े рдоेрд░ी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░ें।

рднाрд╡

рдЗрд╕ рдоंрдд्рд░ рдоें рд╕ाрдзрдХ рднрдЧрд╡ाрди рдЧрдгрдкрддि рд╕े рд╕рд░्рд╡рджिрд╢ाрдУं рд╕े рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдХी рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХрд░рддा рд╣ै।

рек. рдЧрдгрдкрддि рдХा рдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рдм्рд░рд╣्рдорд╕्рд╡рд░ूрдк

рдд्рд╡ं рд╡ाрдЩ्‌рдордпрд╕्рдд्рд╡ं рдЪिрди्рдордпः। рдд्рд╡рдоाрдирди्рджрдордпрд╕्рдд्рд╡ं рдм्рд░рд╣्рдордордпः। рдд्рд╡ं рд╕рдЪ्рдЪिрджाрдирди्рджाрдж्рд╡िрддीрдпोрд╜рд╕ि। рдд्рд╡ं рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ं рдм्рд░рд╣्рдоाрд╕ि। рдд्рд╡ं рдЬ्рдЮाрдирдордпो рд╡िрдЬ्рдЮाрдирдордпोрд╜рд╕ि॥ рек॥ 

рддुрдо рд╡ाрдЩ्‌рдордп рд╣ो, рддुрдо рдЪिрди्рдордп рд╣ो। рддुрдо рдЖрдирди्рджрдордп рд╣ो, рддुрдо рдм्рд░рд╣्рдордордп рд╣ो। рддुрдо рд╕рдЪ्рдЪिрджाрдирди्рдж рдЕрдж्рд╡िрддीрдп рдкрд░рдоाрдд्рдоा рд╣ो। рддुрдо рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдм्рд░рд╣्рдо рд╣ो। рддुрдо рдЬ्рдЮाрдирдордп рд╣ो, рд╡िрдЬ्рдЮाрдирдордп рд╣ो॥ рек॥

рд╕рд░рд▓ рд╣िंрджी рдЕрд░्рде

рдЖрдк рд╡ाрдЩ्рдордп рд╣ैं, рдЪिрди्рдордп рд╣ैं। рдЖрдк рдЖрдирди्рджрдордп рдФрд░ рдм्рд░рд╣्рдордордп рд╣ैं। рдЖрдк рдЕрдж्рд╡िрддीрдп рд╕рдЪ्рдЪिрджाрдирди्рдж рд╕्рд╡рд░ूрдк рд╣ैं। рдЖрдк рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдм्рд░рд╣्рдо рд╣ैं। рдЖрдк рдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рд╕े рдкрд░िрдкूрд░्рдг рд╣ैं।

рдЗрд╕ рдоंрдд्рд░ рдоें рдЧрдгрдкрддि рдХे рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХो рдЬ्рдЮाрди, рдЪेрддрдиा, рдЖрдиंрдж рдФрд░ рдм्рд░рд╣्рдо рд╕े рдЬोрдб़ा рдЧрдпा рд╣ै।

рел. рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рдЬрдЧрдд् рдХा рдЖрдзाрд░

рд╕рд░्рд╡ं рдЬрдЧрджिрджं рдд्рд╡рдд्рддो рдЬाрдпрддे। рд╕рд░्рд╡ं рдЬрдЧрджिрджं рдд्рд╡рдд्рддрд╕्рддिрд╖्рдарддि। рд╕рд░्рд╡ं рдЬрдЧрджिрджं рдд्рд╡рдпि рд▓рдпрдоेрд╖्рдпрддि। рд╕рд░्рд╡ं рдЬрдЧрджिрджं рдд्рд╡рдпि рдк्рд░рдд्рдпेрддि। рдд्рд╡ं рднूрдоिрд░ाрдкोрд╜рдирд▓ोрд╜рдиिрд▓ो рдирднः। рдд्рд╡ं рдЪрдд्рд╡ाрд░ि рд╡ाрдХ्рдкрджाрдиि॥ рел॥ 

рдпрд╣ рд╕ाрд░ा рдЬрдЧрдд् рддुрдорд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддा рд╣ै। рдпрд╣ рд╕ाрд░ा рдЬрдЧрдд् рддुрдорд╕े рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рд╣рддा рд╣ै। рдпрд╣ рд╕ाрд░ा рдЬрдЧрдд् рддुрдордоें рд▓ीрди рд╣ोрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдЕрдЦिрд▓ рд╡िрд╢्рд╡ рддुрдордоें рд╣ी рдк्рд░рддीрдд рд╣ोрддा рд╣ै। рддुрдо्рд╣ीं рднूрдоि, рдЬрд▓, рдЕрдЧ्рдиि, рд╡ाрдпु рдФрд░ рдЖрдХाрд╢ рд╣ो। рддुрдо्рд╣ीं рдкрд░ा, рдкрд╢्рдпрди्рддी, рдордз्рдпрдоा рдФрд░ рд╡ैрдЦрд░ी рдЪрддुрд░्рд╡िрдз рд╡ाрдХ् рд╣ो॥ рел॥

рд╕рд░рд▓ рд╣िंрджी рдЕрд░्рде

рдпрд╣ рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рдЬрдЧрдд् рдЖрдкрд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдЖрдкрдоें рд╕्рдеिрдд рд░рд╣рддा рд╣ै рдФрд░ рдЕंрдд рдоें рдЖрдкрдоें рд╣ी рд▓ीрди рд╣ोрддा рд╣ै। рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рдЬрдЧрдд् рдХी рдк्рд░рддीрддि рднी рдЖрдкрдоें рд╣ी рд╣ोрддी рд╣ै।

рдЖрдк рдкृрде्рд╡ी, рдЬрд▓, рдЕрдЧ्рдиि, рд╡ाрдпु рдФрд░ рдЖрдХाрд╢ рд╣ैं। рд╡ाрдгी рдХे рдЪाрд░ों рд╕्рддрд░ рднी рдЖрдк рд╣ी рд╣ैं। рдкрд░ंрдкрд░ाрдЧрдд рд░ूрдк рд╕े рд╡ाрдгी рдХे рдЪाрд░ рд╕्рддрд░ рдкрд░ा, рдкрд╢्рдпрди्рддी, рдордз्рдпрдоा рдФрд░ рд╡ैрдЦрд░ी рдмрддाрдП рдЬाрддे рд╣ैं।

рем. рдЧрдгрдкрддि рдХा рд╡्рдпाрдкрдХ рдФрд░ рдЕрддीрдд рд╕्рд╡рд░ूрдк

рдд्рд╡ं рдЧुрдгрдд्рд░рдпाрддीрддः। рдд्рд╡ं рдХाрд▓рдд्рд░рдпाрддीрддः। рдд्рд╡ं рджेрд╣рдд्рд░рдпाрддीрддः। рдд्рд╡ं рдоूрд▓ाрдзाрд░рд╕्рдеिрддोрд╜рд╕ि рдиिрдд्рдпрдо्। рдд्рд╡ं рд╢рдХ्рддिрдд्рд░рдпाрдд्рдордХः। рдд्рд╡ां рдпोрдЧिрдиो рдз्рдпाрдпрди्рддि рдиिрдд्рдпрдо्। рдд्рд╡ं рдм्рд░рд╣्рдоा рдд्рд╡ं рд╡िрд╖्рдгुрд╕्рдд्рд╡ं рд░ुрдж्рд░рд╕्рдд्рд╡рдоिрди्рдж्рд░рд╕्рдд्рд╡рдордЧ्рдиिрд╕्рдд्рд╡ं рд╡ाрдпुрд╕्рдд्рд╡ं рд╕ूрд░्рдпрд╕्рдд्рд╡ं рдЪрди्рдж्рд░рдоाрд╕्рдд्рд╡ं рдм्рд░рд╣्рдо рднूрд░्рднुрд╡ः рд╕्рд╡рд░ोрдо्॥ рем॥ 

рддुрдо рд╕рдд्рдд्рд╡-рд░рдЬ-рддрдо—рдЗрди рддीрдиों рдЧुрдгोंрд╕े рдкрд░े рд╣ो। рддुрдо рднूрдд-рднрд╡िрд╖्рдпрдд्-рд╡рд░्рддрдоाрди—рдЗрди рддीрдиों рдХाрд▓ोंрд╕े рдкрд░े рд╣ो। рддुрдо рд╕्рдеूрд▓, рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдФрд░ рдХाрд░рдг—рдЗрди рддीрдиों рджेрд╣ोंрд╕े рдкрд░े рд╣ो। рддुрдо рдиिрдд्рдп рдоूрд▓ाрдзाрд░рдЪрдХ्рд░рдоें рд╕्рдеिрдд рд╣ो। рддुрдо рдк्рд░рднु-рд╢рдХ्рддि, рдЙрдд्рд╕ाрд╣-рд╢рдХ्рддि рдФрд░ рдорди्рдд्рд░-рд╢рдХ्рддि—рдЗрди рддीрдиों рд╢рдХ्рддिрдпोंрд╕े рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд╣ो। 

рдпोрдЧिрдЬрди рдиिрдд्рдп рддुрдо्рд╣ाрд░ा рдз्рдпाрди рдХрд░рддे рд╣ैं। рддुрдо рдм्рд░рд╣्рдоा рд╣ो, рддुрдо рд╡िрд╖्рдгु рд╣ो, рддुрдо рд░ुрдж्рд░ рд╣ो, рддुрдо рдЗрди्рдж्рд░ рд╣ो, рддुрдо рдЕрдЧ्рдиि рд╣ो, рддुрдо рд╡ाрдпु рд╣ो, рддुрдо рд╕ूрд░्рдп рд╣ो, рддुрдо рдЪрди्рдж्рд░рдоा рд╣ो, рддुрдо (рд╕рдЧुрдг) рдм्рд░рд╣्рдо рд╣ो, рддुрдо (рдиिрд░्рдЧुрдг) рдд्рд░िрдкाрдж рднूः рднुрд╡ः рд╕्рд╡ः рдПрд╡ं рдк्рд░рдгрд╡ рд╣ो॥ рем॥

рд╕рд░рд▓ рд╣िंрджी рдЕрд░्рде

рдЖрдк рд╕рдд्рдд्рд╡, рд░рдЬ рдФрд░ рддрдо—рдЗрди рддीрдиों рдЧुрдгों рд╕े рдкрд░े рд╣ैं। рдЖрдк рддीрдиों рдХाрд▓ों рд╕े рдкрд░े рд╣ैं। рдЖрдк рддीрдиों рд╢рд░ीрд░ों рд╕े рдкрд░े рд╣ैं। рдЖрдк рдиिрдд्рдп рдоूрд▓ाрдзाрд░ рдоें рд╕्рдеिрдд рд╣ैं।

рдЖрдк рддीрди рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рд╢рдХ्рддिрдпों рд╕े рдпुрдХ्рдд рд╣ैं। рдпोрдЧीрдЬрди рдиिрдд्рдп рдЖрдкрдХा рдз्рдпाрди рдХрд░рддे рд╣ैं।

рдЖрдк рд╣ी рдм्рд░рд╣्рдоा, рд╡िрд╖्рдгु, рд░ुрдж्рд░, рдЗрди्рдж्рд░, рдЕрдЧ्рдиि, рд╡ाрдпु, рд╕ूрд░्рдп рдФрд░ рдЪрди्рдж्рд░рдоा рд╣ैं। рдЖрдк рдм्рд░рд╣्рдорд╕्рд╡рд░ूрдк рд╣ैं рддрдеा рднूः, рднुрд╡ः рдФрд░ рд╕्рд╡ः рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╡्рдпाрдкрдХ рддрдд्рдд्рд╡ рд╣ैं।

рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдкाрда-рднेрдж

рдХुрдЫ рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рд╕ंрд╕्рдХрд░рдгों рдоें рдпрд╣ाँ “рдд्рд╡рдорд╡рд╕्рдеाрдд्рд░рдпाрддीрддः” рднी рдкрдв़ा рдЬाрддा рд╣ै।

рен. рдЧрдгेрд╢ рдмीрдЬ рдорди्рдд्рд░ рдФрд░ рдЧрдгेрд╢ рд╡िрдж्рдпा

рдЧрдгाрджिं рдкूрд░्рд╡рдоुрдЪ्рдЪाрд░्рдп рд╡рд░्рдгाрджिं рддрджрдирди्рддрд░рдо्। рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ः рдкрд░рддрд░ः। рдЕрд░्рдзेрди्рджुрд▓рд╕िрддрдо्। рддाрд░ेрдг рд░ुрдж्рдзрдо्। рдПрддрдд्рддрд╡ рдордиुрд╕्рд╡рд░ूрдкрдо्। рдЧрдХाрд░ः рдкूрд░्рд╡рд░ूрдкрдо्। рдЕрдХाрд░ो рдордз्рдпрдорд░ूрдкрдо्। рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░рд╢्рдЪाрди्рдд्рдпрд░ूрдкрдо्। рдмिрди्рджुрд░ुрдд्рддрд░рд░ूрдкрдо्। рдиाрджः рд╕рди्рдзाрдирдо्। рд╕ंрд╣िрддा рд╕рди्рдзिः। рд╕ैрд╖ा рдЧрдгेрд╢рд╡िрдж्рдпा। рдЧрдгрдХ рдЛрд╖िः। рдиिрдЪृрдж्рдЧाрдпрдд्рд░ी рдЫрди्рджः। рдЧрдгрдкрддिрд░्рджेрд╡рддा। реР рдЧं рдЧрдгрдкрддрдпे рдирдоः॥ рен॥ 

‘рдЧрдг’ рд╢рдм्рдж рдХे рдЖрджि рдЕрдХ्рд╖рд░ рдЧрдХाрд░ рдХा рдкрд╣рд▓े рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рдХрд░рдХे рдЕрдирди्рддрд░ рдЖрджिрд╡рд░्рдг рдЕрдХाрд░ рдХा рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рдХрд░े। рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ рд░рд╣े। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЕрд░्рдзрдЪрди्рдж्рд░рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╢ोрднिрдд рдЬो ‘рдЧं’ рд╣ै, рд╡рд╣ рдУंрдХाрд░ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд░ुрдж्рдз рд╣ो рдЕрд░्рдеाрдд् рдЙрд╕рдХे рдкрд╣рд▓े рдФрд░ рдкीрдЫे рднी рдУंрдХाрд░ рд╣ो। рдпрд╣ी рддुрдо्рд╣ाрд░े рдорди्рдд्рд░рдХा рд╕्рд╡рд░ूрдк (реР рдЧं реР) рд╣ै। ‘рдЧрдХाрд░’ рдкूрд░्рд╡рд░ूрдк рд╣ै, ‘рдЕрдХाрд░’ рдордз्рдпрдорд░ूрдк рд╣ै, ‘рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░’ рдЕрди्рдд्рдпрд░ूрдк рд╣ै। ‘рдмिрди्рджु’ рдЙрдд्рддрд░рд░ूрдк рд╣ै। ‘рдиाрдж’ рд╕ंрдзाрди рд╣ै। ‘рд╕ंрд╣िрддा’ рд╕рди्рдзि рд╣ै। рдРрд╕ी рдпрд╣ рдЧрдгेрд╢рд╡िрдж्рдпा рд╣ै। рдЗрд╕ рд╡िрдж्рдпा рдХे рдЧрдгрдХ рдЛрд╖ि рд╣ैं, рдиिрдЪृрдж् рдЧाрдпрдд्рд░ी рдЫрди्рдж рд╣ै рдФрд░ рдЧрдгрдкрддि рджेрд╡рддा рд╣ैं। рдорди्рдд्рд░ рд╣ै —‘реР рдЧं рдЧрдгрдкрддрдпे рдирдоः।’॥ рен॥

рд╕рд░рд▓ рдЕрд░्рде

рдЗрд╕ рдоंрдд्рд░ рдоें “рдЧं” рдЧрдгрдкрддि рдХे рдмीрдЬ-рдоंрдд्рд░ рдХा рд╕्рд╡рд░ूрдк рдмрддाрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЧрдХाрд░, рдЕрдХाрд░ рдФрд░ рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ рдЖрджि рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЗрд╕рдХे рдоंрдд्рд░-рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдХी рдЧрдИ рд╣ै।

рдЗрд╕ рдЧрдгेрд╢рд╡िрдж्рдпा рдХे рдЛрд╖ि рдЧрдгрдХ, рдЫрди्рдж рдиिрдЪृрдж् рдЧाрдпрдд्рд░ी рдФрд░ рджेрд╡рддा рдЧрдгрдкрддि рдмрддाрдП рдЧрдП рд╣ैं।

рдоंрдд्рд░ рд╣ै—

реР рдЧं рдЧрдгрдкрддрдпे рдирдоः।

рдЧрдгрдкрддि рдмीрдЬ рдоंрдд्рд░ рдХा рдЕрд░्рде

реР рдЧं рдЧрдгрдкрддрдпे рдирдоः
рдЕрд░्рдеाрдд् рднрдЧрд╡ाрди рдЧрдгрдкрддि рдХो рдирдорд╕्рдХाрд░। 

рдпрд╣ рдЧрдгрдкрддि рдЙрдкाрд╕рдиा рдоें рдЕрдд्рдпंрдд рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдоंрдд्рд░ рд╣ै।

рео. рдЧрдгेрд╢ рдЧाрдпрдд्рд░ी рдоंрдд्рд░

рдПрдХрджрди्рддाрдп рд╡िрдж्рдорд╣े рд╡рдХ्рд░рддुрдг्рдбाрдп рдзीрдорд╣ि। рддрди्рдиो рджрди्рддी рдк्рд░рдЪोрджрдпाрдд्॥ рео॥ 

рдПрдХрджрди्рдд рдХो рд╣рдо рдЬाрдирддे рд╣ैं, рд╡рдХ्рд░рддुрдг्рдб рдХा рд╣рдо рдз्рдпाрди рдХрд░рддे рд╣ैं। рджрди्рддी рд╣рдордХो рдЙрд╕ рдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рдз्рдпाрди рдоें рдк्рд░ेрд░िрдд рдХрд░ें॥ рео॥

рд╕рд░рд▓ рд╣िंрджी рдЕрд░्рде

рд╣рдо рдПрдХрджрди्рдд рднрдЧрд╡ाрди рдХो рдЬाрдирддे рд╣ैं рдФрд░ рд╡рдХ्рд░рддुрдг्рдб рдХा рдз्рдпाрди рдХрд░рддे рд╣ैं। рд╡े рджрди्рддी рднрдЧрд╡ाрди рд╣рдоाрд░ी рдмुрдж्рдзि рдХो рдк्рд░ेрд░िрдд рдХрд░ें।

рдпрд╣ рдЧрдгेрд╢ рдЧाрдпрдд्рд░ी рдоंрдд्рд░ рд╣ै।

реп. рдЧрдгрдкрддि рдХा рдз्рдпाрди

рдПрдХрджрди्рддं рдЪрддुрд░्рд╣рд╕्рддं рдкाрд╢рдордЩ्рдХुрд╢рдзाрд░िрдгрдо्। рд░рджं рдЪ рд╡рд░рджं рд╣рд╕्рддैрд░्рдмिрдн्рд░ाрдгं рдоूрд╖рдХрдз्рд╡рдЬрдо्॥ рд░рдХ्рддं рд▓рдо्рдмोрджрд░ं рд╢ूрд░्рдкрдХрд░्рдгрдХं рд░рдХ्рддрд╡ाрд╕рд╕рдо्। рд░рдХ्рддрдЧрди्рдзाрдиुрд▓िрдк्рддाрдЩ्рдЧं рд░рдХ्рддрдкुрд╖्рдкैः рд╕ुрдкूрдЬिрддрдо्॥ рднрдХ्рддाрдиुрдХрдо्рдкिрдиं рджेрд╡ं рдЬрдЧрдд्рдХाрд░рдгрдордЪ्рдпुрддрдо्। рдЖрд╡िрд░्рднूрддं рдЪ рд╕ृрд╖्рдЯ्рдпाрджौ рдк्рд░рдХृрддेः рдкुрд░ुрд╖ाрдд्рдкрд░рдо्॥ рдПрд╡ं рдз्рдпाрдпрддि рдпो рдиिрдд्рдпं рд╕ рдпोрдЧी рдпोрдЧिрдиां рд╡рд░ः॥ реп॥ 

рдЧрдгрдкрддिрджेрд╡ рдПрдХрджрди्рдд рдФрд░ рдЪрддुрд░्рдмाрд╣ु рд╣ैं। рд╡े рдЕрдкрдиे рдЪाрд░ рд╣ाрдеों рдоें рдкाрд╢, рдЕंрдХुрд╢, рджрди्рдд рдФрд░ рд╡рд░рдоुрдж्рд░ा рдзाрд░рдг рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЙрдирдХे рдз्рд╡рдЬ рдоें рдоूрд╖рдХ рдХा рдЪिрд╣्рди рд╣ै। рд╡े рд░рдХ्рддрд╡рд░्рдг, рд▓рдо्рдмोрджрд░, рд╢ूрд░्рдкрдХрд░्рдг рддрдеा рд░рдХ्рддрд╡рд╕्рдд्рд░рдзाрд░ी рд╣ैं। рд░рдХ्рддрдЪрди्рджрди рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрдирдХे рдЕंрдЧ рдЕрдиुрд▓िрдк्рдд рд╣ैं। рд╡े рд░рдХ्рддрд╡рд░्рдг рдХे рдкुрд╖्рдкों рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ुрдкूрдЬिрдд рд╣ैं। рднрдХ्рддों рдХी рдХाрдордиा рдкूрд░्рдг рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े, рдЬ्рдпोрддिрд░्рдордп, рдЬрдЧрдд् рдХे рдХाрд░рдг, рдЕрдЪ्рдпुрдд рддрдеा рдк्рд░рдХृрддि рдФрд░ рдкुрд░ुрд╖ рд╕े рдкрд░े рд╡िрдж्рдпрдоाрди рд╡े рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо рд╕ृрд╖्рдЯि рдХे рдЖрджि рдоें рдЖрд╡िрд░्рднूрдд рд╣ुрдП। рдЗрдирдХा рдЬो рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдиिрдд्рдп рдз्рдпाрди рдХрд░рддा рд╣ै, рд╡рд╣ рдпोрдЧी рдпोрдЧिрдпों рдоें рд╢्рд░ेрд╖्рда рд╣ै॥ реп॥

рд╕рд░рд▓ рд╣िंрджी рдЕрд░्рде

рднрдЧрд╡ाрди рдЧрдгрдкрддि рдПрдХрджрди्рдд рдФрд░ рдЪрддुрд░्рднुрдЬ рд╣ैं। рдЙрдирдХे рд╣ाрдеों рдоें рдкाрд╢, рдЕंрдХुрд╢, рджрди्рдд рддрдеा рд╡рд░ рджेрдиे рдХी рдоुрдж्рд░ा рд╣ै рдФрд░ рдЙрдирдХी рдз्рд╡рдЬा рдкрд░ рдоूрд╖рдХ рдХा рдЪिрд╣्рди рд╣ै।

рд╡े рд░рдХ्рддрд╡рд░्рдг, рд▓рдо्рдмोрджрд░, рд╢ूрд░्рдкрдХрд░्рдг рддрдеा рд▓ाрд▓ рд╡рд╕्рдд्рд░ рдзाрд░рдг рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд╣ैं। рдЙрдирдХे рдЕंрдЧों рдкрд░ рд▓ाрд▓ рдЪрди्рджрди рдХा рд▓ेрдк рд╣ै рдФрд░ рд╡े рд▓ाрд▓ рдкुрд╖्рдкों рд╕े рдкूрдЬिрдд рд╣ैं।

рд╡े рднрдХ्рддों рдкрд░ рдЕрдиुрдХрдо्рдкा рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े, рдЬрдЧрдд् рдХे рдХाрд░рдг рдФрд░ рдЕрдЪ्рдпुрдд рд╣ैं। рд╕ृрд╖्рдЯि рдХे рдЖрд░рдо्рдн рдоें рдк्рд░рдХृрддि рдФрд░ рдкुрд░ुрд╖ рд╕े рдкрд░े рдЙрдирдХा рдЖрд╡िрд░्рднाрд╡ рдмрддाрдпा рдЧрдпा рд╣ै।

рдЬो рд╕ाрдзрдХ рдЗрд╕ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХा рдиिрдд्рдп рдз्рдпाрди рдХрд░рддा рд╣ै, рд╡рд╣ рд╢्рд░ेрд╖्рда рдпोрдЧिрдпों рдоें рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।

резреж. рдЧрдгрдкрддि рдХो рдирдорд╕्рдХाрд░

рдирдоो рд╡्рд░ाрддрдкрддрдпे рдирдоो рдЧрдгрдкрддрдпे рдирдоः рдк्рд░рдордердкрддрдпे рдирдорд╕्рддेрд╜рд╕्рддु рд▓рдо्рдмोрджрд░ाрдпैрдХрджрди्рддाрдп рд╡िрдШ्рдирдиाрд╢िрдиे рд╢िрд╡рд╕ुрддाрдп рд╢्рд░ीрд╡рд░рджрдоूрд░्рддрдпे рдирдоः॥ резреж॥ 

рд╡्рд░ाрддрдкрддि рдХो рдирдорд╕्рдХाрд░, рдЧрдгрдкрддि рдХो рдирдорд╕्рдХाрд░, рдк्рд░рдордердкрддि рдХो рдирдорд╕्рдХाрд░; рд▓рдо्рдмोрджрд░, рдПрдХрджрди्рдд, рд╡िрдШ्рдирдиाрд╢рдХ, рд╢िрд╡рддрдирдп рд╢्рд░ीрд╡рд░рджрдоूрд░्рддि рдХो рдирдорд╕्рдХाрд░ рд╣ै॥ резреж॥

рд╕рд░рд▓ рд╣िंрджी рдЕрд░्рде

рд╡्рд░ाрддрдкрддि рдХो рдирдорд╕्рдХाрд░। рдЧрдгрдкрддि рдХो рдирдорд╕्рдХाрд░। рдк्рд░рдордердкрддि рдХो рдирдорд╕्рдХाрд░। рд▓рдо्рдмोрджрд░, рдПрдХрджрди्рдд, рд╡िрдШ्рдирдиाрд╢рдХ, рд╢िрд╡рдкुрдд्рд░ рдФрд░ рд╢्рд░ीрд╡рд░рджрдоूрд░्рддि рднрдЧрд╡ाрди рдЧрдгрдкрддि рдХो рдирдорд╕्рдХाрд░।

резрез. рдЧрдгрдкрддि рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ рдХी рдлрд▓рд╢्рд░ुрддि

рдПрддрджрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ं рдпोрд╜рдзीрддे। рд╕ рдм्рд░рд╣्рдорднूрдпाрдп рдХрд▓्рдкрддे। рд╕ рд╕рд░्рд╡рд╡िрдШ्рдиैрд░्рди рдмाрдз्рдпрддे। рд╕ рд╕рд░्рд╡рддः рд╕ुрдЦрдоेрдзрддे рд╕ рдкрдЮ्рдЪрдорд╣ाрдкाрдкाрдд्рдк्рд░рдоुрдЪ्рдпрддे। рд╕ाрдпрдордзीрдпाрдиो рджिрд╡рд╕рдХृрддं рдкाрдкं рдиाрд╢рдпрддि। рдк्рд░ाрддрд░рдзीрдпाрдиो рд░ाрдд्рд░िрдХृрддं рдкाрдкं рдиाрд╢рдпрддि। рд╕ाрдпं рдк्рд░ाрддः рдк्рд░рдпुрдЮ्рдЬाрдиो рдЕрдкाрдкो рднрд╡рддि। рд╕рд░्рд╡рдд्рд░ाрдзीрдпाрдиोрд╜рдкрд╡िрдШ्рдиो рднрд╡рддि рдзрд░्рдоाрд░्рдердХाрдордоोрдХ्рд╖ं рдЪ рд╡िрди्рджрддि। рдЗрджрдо्рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖рдо्рдЕрд╢िрд╖्рдпाрдп рди рджेрдпрдо्। рдпो рдпрджि рдоोрд╣ाрдж् рджाрд╕्рдпрддि рд╕ рдкाрдкीрдпाрди् рднрд╡рддि। рд╕рд╣рд╕्рд░ाрд╡рд░्рддрдиाрдж् рдпं рдпं рдХाрдордордзीрддे рддं рддрдордиेрди рд╕ाрдзрдпेрдд्॥ резрез॥ 

рдЗрд╕ рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ рдХा рдЬो рдкाрда рдХрд░рддा рд╣ै, рд╡рд╣ рдм्рд░рд╣्рдоीрднूрдд рд╣ोрддा рд╣ै, рд╡рд╣ рдХिрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд╡िрдШ्рдиों рд╕े рдмाрдзिрдд рдирд╣ीं рд╣ोрддा, рд╡рд╣ рд╕рд░्рд╡рддोрднाрд╡ेрди рд╕ुрдЦी рд╣ोрддा рд╣ै, рд╡рд╣ рдкंрдЪ рдорд╣ाрдкाрдкों рд╕े рдоुрдХ्рдд рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рд╕ाрдпंрдХाрд▓ рдЗрд╕рдХा рдкाрда рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рджिрди рдоें рдХिрдпे рд╣ुрдП рдкाрдкों рдХा рдиाрд╢ рдХрд░рддा рд╣ै, рдк्рд░ाрддःрдХाрд▓ рдкाрда рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рд░ाрдд्рд░ि рдоें рдХिрдпे рд╣ुрдП рдкाрдкों рдХा рдиाрд╢ рдХрд░рддा рд╣ै। рд╕ाрдпं рдФрд░ рдк्рд░ाрддःрдХाрд▓ рдкाрда рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдиिрд╖्рдкाрдк рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। (рд╕рджा) рд╕рд░्рд╡рдд्рд░ рдкाрда рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рд╕рднी рд╡िрдШ्рдиों рд╕े рдоुрдХ्рдд рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै рдПрд╡ं рдзрд░्рдо, рдЕрд░्рде, рдХाрдо рддрдеा рдоोрдХ्рд╖—рдЗрди рдЪाрд░ों рдкुрд░ुрд╖ाрд░्рдеों рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рддा рд╣ै। рдпрд╣ рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ рдЙрд╕рдХो рдирд╣ीं рджेрдиा рдЪाрд╣िрдпे, рдЬो рд╢िрд╖्рдп рди рд╣ो। рдЬो рдоोрд╣рд╡рд╢ рдЕрд╢िрд╖्рдп рдХो рдЙрдкрджेрд╢ рджेрдЧा, рд╡рд╣ рдорд╣ाрдкाрдкी рд╣ोрдЧा। рдЗрд╕рдХी рдПрдХ рд╣рдЬाрд░ рдЖрд╡ृрдд्рддि рдХрд░рдиे рд╕े рдЙрдкाрд╕рдХ рдЬो рдХाрдордиा рдХрд░ेрдЧा, рдЗрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрд╕े рд╕िрдж्рдз рдХрд░ рд▓ेрдЧा॥ резрез॥

рд╕рд░рд▓ рд╣िंрджी рдЕрд░्рде

рдЬो рд╡्рдпрдХ्рддि рдЗрд╕ рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдпा рдкाрда рдХрд░рддा рд╣ै, рд╡рд╣ рдм्рд░рд╣्рдорднाрд╡ рдХी рдк्рд░ाрдк्рддि рдХे рдпोрдЧ्рдп рд╣ोрддा рд╣ै। рд╡рд╣ рд╡िрднिрди्рди рд╡िрдШ्рдиों рд╕े рдмाрдзिрдд рдирд╣ीं рд╣ोрддा рдФрд░ рд╕ुрдЦ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рддा рд╣ै।

рдлрд▓рд╢्рд░ुрддि рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि рд╕ाрдпंрдХाрд▓ рдкाрда рдХрд░рдиे рд╕े рджिрди рдоें рдХिрдП рдЧрдП рдкाрдкों рдХा рддрдеा рдк्рд░ाрддः рдкाрда рдХрд░рдиे рд╕े рд░ाрдд्рд░ि рдоें рдХिрдП рдЧрдП рдкाрдкों рдХा рдиाрд╢ рд╣ोрддा рд╣ै। рдк्рд░ाрддः рдФрд░ рд╕ाрдпं рдкाрда рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдиिрд╖्рдкाрдк рд╣ोрддा рд╣ै рддрдеा рдзрд░्рдо, рдЕрд░्рде, рдХाрдо рдФрд░ рдоोрдХ्рд╖—рдЗрди рдЪाрд░ рдкुрд░ुрд╖ाрд░्рдеों рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рддा рд╣ै।

рдЗрд╕рдоें рдпрд╣ рднी рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ рдХो рдЕрд╢िрд╖्рдп рдХो рдирд╣ीं рджेрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдПрдХ рд╣рдЬाрд░ рдЖрд╡ृрдд्рддिрдпों рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें рдордиोрдХाрдордиा-рд╕िрдж्рдзि рдХा рдлрд▓ рднी рд╡рд░्рдгिрдд рд╣ै।

резреи. рдЕрднिрд╖ेрдХ рдФрд░ рдЪрддुрд░्рдеी рдкрд░ рдЬрдк

рдЕрдиेрди рдЧрдгрдкрддिрдорднिрд╖िрдЮ्рдЪрддि рд╕ рд╡ाрдЧ्рдоी рднрд╡рддि। рдЪрддुрд░्рде्рдпाрдордирд╢्рдирдЮ्рдЬрдкрддि рд╕ рд╡िрдж्рдпाрд╡ाрди् рднрд╡рддि। рдЗрдд्рдпрдерд░्рд╡рдг-рд╡ाрдХ्рдпрдо्। рдм्рд░рд╣्рдоाрдж्рдпाрд╡рд░рдгं рд╡िрдж्рдпाрдд्। рди рдмिрднेрддि рдХрджाрдЪрдиेрддि॥ резреи॥ 

рдЬो рдЗрд╕ рдорди्рдд्рд░ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╢्рд░ीрдЧрдгрдкрддि рдХा рдЕрднिрд╖ेрдХ рдХрд░рддा рд╣ै, рд╡рд╣ рд╡ाрдЧ्рдоी рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдЬो рдЪрддुрд░्рдеी рддिрдеि рдоें рдЙрдкрд╡ाрд╕ рдХрд░ рдЬрдк рдХрд░рддा рд╣ै, рд╡рд╣ рд╡िрдж्рдпाрд╡ाрди् (рдЕрдз्рдпाрдд्рдорд╡िрдж्рдпाрд╡िрд╢िрд╖्рдЯ) рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдЕрдерд░्рд╡рдг-рд╡ाрдХ्рдп рд╣ै। рдЬो рдм्рд░рд╣्рдоाрджि рдЖрд╡рд░рдг рдХो рдЬाрдирддा рд╣ै, рд╡рд╣ рдХрднी рднрдпрднीрдд рдирд╣ीं рд╣ोрддा॥ резреи॥

рд╕рд░рд▓ рд╣िंрджी рдЕрд░्рде

рдЗрд╕ рдоंрдд्рд░ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЧрдгрдкрддि рдХा рдЕрднिрд╖ेрдХ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рд╡ाрдЧ्рдоी рд╣ोрддा рд╣ै। рдЪрддुрд░्рдеी рдХे рджिрди рдЙрдкрд╡ाрд╕рдкूрд░्рд╡рдХ рдЗрд╕рдХा рдЬрдк рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рд╡िрдж्рдпाрд╡ाрди рд╣ोрддा рд╣ै—рдРрд╕ा рдЕрдерд░्рд╡рдг-рд╡рдЪрди рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै।

рдЬो рдм्рд░рд╣्рдоाрджि рдЖрд╡рд░рдг рдХे рддрдд्рдд्рд╡ рдХो рдЬाрдирддा рд╣ै, рд╡рд╣ рдХрднी рднрдпрднीрдд рдирд╣ीं рд╣ोрддा।

резрей. рджूрд░्рд╡ा, рд▓ाрдЬा рдФрд░ рдоोрджрдХ рд╕े рдпрдЬрди

рдпो рджूрд░्рд╡ाрдЩ्рдХुрд░ैрд░्рдпрдЬрддि рд╕ рд╡ैрд╢्рд░рд╡рдгोрдкрдоो рднрд╡рддि। рдпो рд▓ाрдЬैрд░्рдпрдЬрддि рд╕ рдпрд╢ोрд╡ाрди् рднрд╡рддि। рд╕ рдоेрдзाрд╡ाрди् рднрд╡рддि। рдпो рдоोрджрдХрд╕рд╣рд╕्рд░ेрдг рдпрдЬрддि рд╕ рд╡ाрдЮ्рдЫिрддрдлрд▓рдорд╡ाрдк्рдиोрддि। рдпः рд╕ाрдЬ्рдпрд╕рдоिрдж्рднिैрд░्рдпрдЬрддि рд╕ рд╕рд░्рд╡ं рд▓рднрддे рд╕ рд╕рд░्рд╡ं рд▓рднрддे॥ резрей॥ 

рдЬो рджूрд░्рд╡ांрдХुрд░ों рдж्рд╡ाрд░ा рдпрдЬрди рдХрд░рддा рд╣ै, рд╡рд╣ рдХुрдмेрд░ рдХे рд╕рдоाрди рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдЬो рд▓ाрдЬा рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдпрдЬрди рдХрд░рддा рд╣ै, рд╡рд╣ рдпрд╢рд╕्рд╡ी рд╣ोрддा рд╣ै, рд╡рд╣ рдоेрдзाрд╡ाрди् рд╣ोрддा рд╣ै। рдЬो рд╕рд╣рд╕्рд░ рдоोрджрдХों рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдпрдЬрди рдХрд░рддा рд╣ै, рд╡рд╣ рдордиोрд╡ांрдЫिрдд рдлрд▓ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рддा рд╣ै। рдЬो рдШृрддाрдХ्рдд рд╕рдоिрдзा рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╣рд╡рди рдХрд░рддा рд╣ै, рд╡рд╣ рд╕рдм рдХुрдЫ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рддा рд╣ै, рд╡рд╣ рд╕рдм рдХुрдЫ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рддा рд╣ै॥ резрей॥

рд╕рд░рд▓ рд╣िंрджी рдЕрд░्рде

рдЬो рджूрд░्рд╡ांрдХुрд░ों рд╕े рдЧрдгрдкрддि рдХा рдпрдЬрди рдХрд░рддा рд╣ै, рд╡рд╣ рд╡ैрд╢्рд░рд╡рдг рдЕрд░्рдеाрдд् рдХुрдмेрд░ рдХे рд╕рдоाрди рд╣ोрддा рд╣ै।

рдЬो рд▓ाрдЬाрдУं рд╕े рдпрдЬрди рдХрд░рддा рд╣ै, рд╡рд╣ рдпрд╢рд╕्рд╡ी рдФрд░ рдоेрдзाрд╡ी рд╣ोрддा рд╣ै।

рдЬो рдПрдХ рд╣рдЬाрд░ рдоोрджрдХों рд╕े рдпрдЬрди рдХрд░рддा рд╣ै, рд╡рд╣ рдЗрдЪ्рдЫिрдд рдлрд▓ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рддा рд╣ै।

рдЬो рдШृрддрдпुрдХ्рдд рд╕рдоिрдзाрдУं рд╕े рдпрдЬрди рдХрд░рддा рд╣ै, рд╡рд╣ рд╕рдм рдХुрдЫ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рддा рд╣ै—рдРрд╕ा рдлрд▓рд╢्рд░ुрддि рдоें рд╡рд░्рдгिрдд рд╣ै।

резрек. рдЧрдгрдкрддि рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ рдХी рдЕंрддिрдо рдлрд▓рд╢्рд░ुрддि

рдЕрд╖्рдЯौ рдм्рд░ाрд╣्рдордгाрди् рд╕рдо्рдпрдЧ्рдЧ्рд░ाрд╣рдпिрдд्рд╡ा рд╕ूрд░्рдпрд╡рд░्рдЪрд╕्рд╡ी рднрд╡рддि। рд╕ूрд░्рдпрдЧ्рд░рд╣े рдорд╣ाрдирдж्рдпां рдк्рд░рддिрдоाрд╕ंрдиिрдзौ рд╡ा рдЬрдк्рдд्рд╡ा рд╕िрдж्рдзрдорди्рдд्рд░ो рднрд╡рддि। рдорд╣ाрд╡िрдШ्рдиाрдд рдк्рд░рдоुрдЪ्рдпрддे। рдорд╣ाрдкाрдкाрдд् рдк्рд░рдоुрдЪ्рдпрддे। рдорд╣ाрджोрд╖ाрдд् рдк्рд░рдоुрдЪ्рдпрддे। рд╕ рд╕рд░्рд╡рд╡िрдж् рднрд╡рддि। рд╕ рд╕рд░्рд╡рд╡िрдж् рднрд╡рддि। рдп рдПрд╡ं рд╡ेрдж॥ резрек॥ рдЗрдд्рдпुрдкрдиिрд╖рдд्॥ 

рдЬो рдЖрда рдм्рд░ाрд╣्рдордгों рдХो рдЗрд╕ рдЙрдкрдиिрд╖рдж्рдХा рд╕рдо्рдпрдХ् рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░ा рджेрддा рд╣ै, рд╡рд╣ рд╕ूрд░्рдп рдХे рд╕рдоाрди рддेрдЬःрд╕рдо्рдкрди्рди рд╣ोрддा рд╣ै। рд╕ूрд░्рдпрдЧ्рд░рд╣рдг рдХे рд╕рдордп рдорд╣ाрдирджीрдоें рдЕрдерд╡ा рдк्рд░рддिрдоा рдХे рдиिрдХрдЯ рдЗрд╕ рдЙрдкрдиिрд╖рдж्рдХा рдЬрдк рдХрд░рдХे рд╕ाрдзрдХ рд╕िрдж्рдзрдорди्рдд्рд░ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рдорд╣ाрд╡िрдШ्рдиों рд╕े рдоुрдХ्рдд рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдорд╣ाрдкाрдкों рд╕े рдоुрдХ्рдд рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдорд╣ाрджोрд╖ों рд╕े рдоुрдХ्рдд рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рд╡рд╣ рд╕рд░्рд╡рд╡िрдж् рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рд╡рд╣ рд╕рд░्рд╡рд╡िрдж् рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै—рдЬो рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЬाрдирддा рд╣ै॥ резрек॥ рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдпрд╣ рдм्рд░рд╣्рдорд╡िрдж्рдпा рд╣ै।

рд╕рд░рд▓ рд╣िंрджी рдЕрд░्рде

рдЬो рдЖрда рдм्рд░ाрд╣्рдордгों рдХो рдЗрд╕ рдЙрдкрдиिрд╖рдж् рдХा рд╕рдо्рдпрдХ् рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░ाрддा рд╣ै, рд╡рд╣ рд╕ूрд░्рдп рдХे рд╕рдоाрди рддेрдЬрд╕्рд╡ी рд╣ोрддा рд╣ै।

рд╕ूрд░्рдпрдЧ्рд░рд╣рдг рдХे рд╕рдордп рдорд╣ाрдирджी рдоें рдЕрдерд╡ा рдк्рд░рддिрдоा рдХे рд╕рдоीрдк рдЗрд╕рдХा рдЬрдк рдХрд░рдиे рд╕े рдоंрдд्рд░-рд╕िрдж्рдзि рдХा рдлрд▓ рдмрддाрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд╕ाрдзрдХ рдорд╣ाрд╡िрдШ्рди, рдорд╣ाрдкाрдк рдФрд░ рдорд╣ाрджोрд╖ рд╕े рдоुрдХ्рдд рд╣ोрддा рд╣ै рддрдеा рд╕рд░्рд╡рд╡िрдж् рд╣ोрддा рд╣ै—рдРрд╕ा рдЗрд╕ рдлрд▓рд╢्рд░ुрддि рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै।

рдЗрдд्рдпुрдкрдиिрд╖рдд्।

рдЧрдгрдкрддि рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ рдкाрда рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рд▓ाрдн

рдЧрдгрдкрддि рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ рдХी рдлрд▓рд╢्рд░ुрддि рдоें рдЕрдиेрдХ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдФрд░ рдзाрд░्рдоिрдХ рдлрд▓ рдмрддाрдП рдЧрдП рд╣ैं। рдЗрдирдоें рдк्рд░рдоुрдЦ рд╣ैं—
  • рд╡िрдШ्рдиों рд╕े рдоुрдХ्рддि
  • рд╕ुрдЦ рдХी рдк्рд░ाрдк्рддि
  • рдкाрдкों рд╕े рдоुрдХ्рддि
  • рдзрд░्рдо, рдЕрд░्рде, рдХाрдо рдФрд░ рдоोрдХ्рд╖ рдХी рдк्рд░ाрдк्рддि
  • рд╡ाрдгी рдоें рдк्рд░рднाрд╡
  • рд╡िрдж्рдпा рдХी рдк्рд░ाрдк्рддि
  • рдпрд╢ рдФрд░ рдоेрдзा рдХी рдк्рд░ाрдк्рддि
  • рдЗрдЪ्рдЫिрдд рдлрд▓ рдХी рдк्рд░ाрдк्рддि
  • рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдЙрди्рдирддि
  • рднрдп рд╕े рдоुрдХ्рддि

рдЧрдгрдкрддि рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ рдХा рдкाрда рдХрдм рдХрд░ें?

рдЧрдгрдкрддि рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ рдХा рдкाрда рд╢्рд░рдж्рдзा рдФрд░ рдПрдХाрдЧ्рд░рддा рдХे рд╕ाрде рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдЧрдгेрд╢-рдЙрдкाрд╕рдиा, рдЪрддुрд░्рдеी рддрдеा рдЕрди्рдп рдоांрдЧрд▓िрдХ рдЕрд╡рд╕рд░ों рдкрд░ рдЗрд╕рдХे рдкाрда рдХी рдкрд░ंрдкрд░ा рдЕрдиेрдХ рд╕्рдеाрдиों рдкрд░ рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓рддी рд╣ै।

рдпрджि рдЖрдк рдиिрдпрдоिрдд рдкाрда рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं рддो рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдмाрдд рд╣ै рдХि рдкाрда рдХा рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рдпрдеाрд╕ंрднрд╡ рд╢ुрдж्рдз рд╣ो рдФрд░ рдПрдХ рд╣ी рдк्рд░рдоाрдгिрдд рдкाрда рдХा рдЕрдиुрд╕рд░рдг рдХिрдпा рдЬाрдП।

рдХ्рдпा рдЧрдгрдкрддि рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ рдХा рдкाрда рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдФрд░ рдзрди-рд╕ंрдкрдд्рддि рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै?

рдЧрдгрдкрддि рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ рдХी рдлрд▓рд╢्рд░ुрддि рдоें рдпрд╢, рдоेрдзा, рд╡ांрдЫिрдд рдлрд▓ рддрдеा рдкुрд░ुрд╖ाрд░्рде рдЪрддुрд╖्рдЯрдп рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдлрд▓ рдмрддाрдП рдЧрдП рд╣ैं। рдЗрд╕рд▓िрдП рдзाрд░्рдоिрдХ рдкрд░ंрдкрд░ा рдоें рд▓ोрдЧ рдЗрд╕े рдХाрд░्рдпों рдоें рд╡िрдШ्рди рджूрд░ рдХрд░рдиे, рдмुрдж्рдзि рдФрд░ рд╕рдлрд▓рддा рдХी рдХाрдордиा рддрдеा рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдЙрди्рдирддि рдХे рд▓िрдП рдкрдв़рддे рд╣ैं।

рдЧрдгрдкрддि рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ рдФрд░ рдЧрдгेрд╢ рдЧाрдпрдд्рд░ी рдоें рдХ्рдпा рд╕ंрдмंрдз рд╣ै?

рдЧрдгрдкрддि рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ рдХे рд╕ाрддрд╡ें рднाрдЧ рдоें рдЧрдгेрд╢рд╡िрдж्рдпा рдФрд░ “реР рдЧं рдЧрдгрдкрддрдпे рдирдоः” рдоंрдд्рд░ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдЖрдард╡ें рдоंрдд्рд░ рдоें рдЧрдгेрд╢ рдЧाрдпрдд्рд░ी рдЖрддी рд╣ै—
рдПрдХрджрди्рддाрдп рд╡िрдж्рдорд╣े
рд╡рдХ्рд░рддुрдг्рдбाрдп рдзीрдорд╣ि।
рддрди्рдиो рджрди्рддी рдк्рд░рдЪोрджрдпाрдд्॥
рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЧрдгрдкрддि рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ рдоें рдЧрдгрдкрддि рдХे рддрдд्рдд्рд╡рд╕्рд╡рд░ूрдк, рдмीрдЬ-рдоंрдд्рд░, рдЧाрдпрдд्рд░ी рдФрд░ рдз्рдпाрди, рдЗрди рд╕рднी рдХा рд╕рдорди्рд╡рдп рдоिрд▓рддा рд╣ै।

рдЧрдгेрд╢ рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ рдХा рдкाрда рдХрд░рдиे рдХी рд╕рдмрд╕े рд╢्рд░ेрд╖्рда рдФрд░ рдк्рд░ाрдоाрдгिрдХ рд╡िрдзि

рдЧрдгेрд╢ рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ рдХा рдкाрда рдХрд░рдиे рдХी рд╕рдмрд╕े рд╢्рд░ेрд╖्рда рдФрд░ рдк्рд░ाрдоाрдгिрдХ рд╡िрдзि рд╡ैрджिрдХ рд╢ांрддि рдкाрда рд╕े рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХрд░рдиा рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдЪूँрдХि рдпрд╣ рдЕрдерд░्рд╡рд╡ेрдж рдХा рдЙрдкрдиिрд╖рдж рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдП рдЗрд╕рдХा рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рд╢ांрддि рдоंрдд्рд░ рд╣ै।
рдЧीрддा рдк्рд░ेрд╕ рдХी рдкुрд╕्рддрдХ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдЖрдкрдХो рдЕрдкрдиे рдкाрда рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдФрд░ рдЕंрдд рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП:

1. рдкाрда рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд (рд╡ैрджिрдХ рд╢ांрддि рдкाрда)

рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ рдХा рдоूрд▓ рдоंрдд्рд░ ('реР рдирдорд╕्рддे рдЧрдгрдкрддрдпे') рд╢ुрд░ू рдХрд░рдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े, рдЖрдкрдХो рдиीрдЪे рджिрдП рдЧрдП 'рднрдж्рд░ं рдХрд░्рдгेрднिः' рдоंрдд्рд░ рдХा рдПрдХ рдмाрд░ рдкाрда рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП।

2. рдоुрдЦ्рдп рдкाрда (рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖)

рд╢ांрддि рдкाрда рдХे рддुрд░ंрдд рдмाрдж, рдЖрдкрдХो рдоुрдЦ्рдп рдкाрда рд╢ुрд░ू рдХрд░рдиा рд╣ै:
реР рдирдорд╕्рддे рдЧрдгрдкрддрдпे। рдд्рд╡рдоेрд╡ рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ं рддрдд्рдд्рд╡рдорд╕ि... (рдЗрд╕े рдкूрд░ा рдЕंрдд рддрдХ рдкрдв़ें)।

3. рдкाрда рдХी рд╕рдоाрдк्рддि (рдкुрдиः рд╢ांрддि рдкाрда)

рдЬрдм рдлрд▓рд╢्рд░ुрддि рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рдЬाрдП (рдпाрдиी рдкूрд░ा рдкाрда рдЦрдд्рдо рд╣ो рдЬाрдП), рддрдм рдЕंрдд рдоें рдлिрд░ рд╕े рд╡рд╣ी рд╢ांрддि рдкाрда рджोрд╣рд░ाрдиा рдЪाрд╣िрдП:

реР рднрдж्рд░ं рдХрд░्рдгेрднिः... (рдкूрд░ा рдоंрдд्рд░ рдкрдв़рдХрд░) 
реР рд╢ाрди्рддिः рд╢ाрди्рддिः рд╢ाрди्рддिः॥

рд╡ैрджिрдХ рдкрд░ंрдкрд░ा рдоें рдЙрдкрдиिрд╖рджों рдХे рдкाрда рдХी рдкूрд░्рдгрддा рддрднी рдоाрдиी рдЬाрддी рд╣ै рдЬрдм рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдФрд░ рдЕंрдд рджोрдиों рдЬрдЧрд╣ рд╢ांрддि рдкाрда рдХिрдпा рдЬाрдП।

рдЖрдкрдХे рд▓िрдП рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рдЯिрдк:

рдпрджि рдЖрдк рдХिрд╕ी рджिрди рдмрд╣ुрдд рдЬрд▓्рджी рдоें рд╣ैं рдФрд░ рдкूрд░ा рд╢ांрддि рдкाрда рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддे, рддो рдХрдо рд╕े рдХрдо рддीрди рдмाрд░ "реР рд╢ाрди्рддिः рд╢ाрди्рддिः рд╢ाрди्рддिः" рдмोрд▓рдХрд░ рд╕ीрдзे 'реР рдирдорд╕्рддे рдЧрдгрдкрддрдпे' рд╕े рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рд▓ेрдХिрди рдиिрдпрдоिрдд рдкूрдЬा рдоें рдКрдкрд░ рджी рдЧрдИ рд╡िрдзि рд╣ी рд╕рд░्рд╡ोрдд्рддрдо рд╣ै।


рдЧрдгेрд╢ рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ рдХा рдкाрда рд╢ुрд░ू рдХрд░рдиे рдХी рд╕рдмрд╕े рд╢्рд░ेрд╖्рда рдФрд░ рдк्рд░ाрдоाрдгिрдХ рд╡िрдзि

рдЖрдкрдХी рдирдИ рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХो рд╕рд░рд▓ рдФрд░ рдлрд▓рджाрдпी рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ाँ 4 рдЖрд╕ाрди рдЪрд░рдг рджिрдП рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं, рдЬिрди्рд╣ें рдЖрдк рдкрд╣рд▓े рджिрди рд╕े рдЕрдкрдиा рд╕рдХрддे рд╣ैं:

1. рд╕ंрдХрд▓्рдк рдФрд░ рдЖрд╕рди

  • рджिрд╢ा: рдкूрд░्рд╡ (East) рдпा рдЙрдд्рддрд░ (North) рджिрд╢ा рдХी рдУрд░ рдоुрдЦ рдХрд░рдХे рдмैрдаें।
  • рдЖрд╕рди: рд▓ाрд▓ рд░ंрдЧ рдХा рдКрдиी (woolen) рдЖрд╕рди рдЧрдгेрд╢ рдЬी рдХी рдкूрдЬा рдХे рд▓िрдП рд╕рдмрд╕े рдЙрдд्рддрдо рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।
  • рджीрдкрдХ: рдЕрдкрдиे рджाрдИं рдУрд░ рдШी рдХा рджीрдкрдХ рдЬрд▓ाрдПं।

2. рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХैрд╕े рдХрд░ें (рдкрд╣рд▓ा рджिрди)

  • рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рднрдЧрд╡ाрди рдЧрдгेрд╢ рдХा рдз्рдпाрди рдХрд░ें рдФрд░ рдорди рдоें рдХрд╣ें— "рд╣े рдЧрдгेрд╢ рдЬी, рдоैं рдЖрдЬ рд╕े рдЖрдкрдХे рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ рдХा рдкाрда рд╢ुрд░ू рдХрд░ рд░рд╣ा/рд░рд╣ी рд╣ूँ, рдоुрдЭे рдмुрдж्рдзि, рдПрдХाрдЧ्рд░рддा рдФрд░ рдХाрд░्рдпों рдоें рд╕рдлрд▓рддा рдк्рд░рджाрди рдХрд░ें।"
  • рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдКрдкрд░ рдмрддाрдпा рдЧрдпा рд╢ांрддि рдкाрда (реР рднрдж्рд░ं рдХрд░्рдгेрднिः...) рдкрдв़ें।
  • рдлिрд░ рдоुрдЦ्рдп рдкाрда 'реР рдирдорд╕्рддे рдЧрдгрдкрддрдпे' рд╕े рд╢ुрд░ू рдХрд░ें (рдЧीрддा рдк्рд░ेрд╕ рдХी рдкुрд╕्рддрдХ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░)।

3. рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдоें рдХिрддрдиी рдмाрд░ рдкрдв़ें?

  • рдиिрдпрдоिрдд (Daily): рд░ोрдЬ़ рдХेрд╡рд▓ 1 рдмाрд░ рдкाрда рдХрд░рдиे рд╕े рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХрд░ें। рдЬрдм рд╢рдм्рдж рдЕрдЪ्рдЫे рд╕े рдпाрдж рд╣ो рдЬाрдПं рдФрд░ рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рд╢ुрдж्рдз рд╣ो рдЬाрдП, рддрдм рдЖрдк рдЗрд╕рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдмрдв़ा рд╕рдХрддे рд╣ैं।
  • рд╕рдордп: рд╕ुрдмрд╣ рдХा рд╕рдордп рд╕рдмрд╕े рдЕрдЪ्рдЫा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдпрджि рд╕ुрдмрд╣ рд╕рдордп рди рдоिрд▓े, рддो рд╢ाрдо рдХो рд╣ाрде-рдкैрд░ рдзोрдХрд░ рднी рдЗрд╕े рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

4. рдПрдХ рдЬ़рд░ूрд░ी рдмाрдд

рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдоें рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдХे рдХुрдЫ рд╢рдм्рджों (рдЬैрд╕े— рд╡ाрдЩ्рдордпрд╕्рдд्рд╡ं, рдЧुрдгрдд्рд░рдпाрддीрддः) рдХा рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рдеोрдб़ा рдХрдаिрди рд▓рдЧ рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдЖрдк рд╢ुрд░ू рдХे 3-4 рджिрди рдкुрд╕्рддрдХ рд╕ाрдордиे рд░рдЦрдХрд░ рдХिрд╕ी рдк्рд░ाрдоाрдгिрдХ рд░िрдХॉрд░्рдбिंрдЧ (рдЬैрд╕े рдЧीрддा рдк्рд░ेрд╕ рдХी рдСрдбिрдпो рдпा рдХिрд╕ी рд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рд╡िрдж्рд╡ाрди рдХा рдкाрда) рдХे рд╕ाрде рд╕िрд░्рдл рд╢рдм्рджों рдХो рджेрдЦрдХрд░ рджोрд╣рд░ाрдПं। рдЗрд╕рд╕े рдЖрдкрдХा рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рдкрд╣рд▓े рджिрди рд╕े рд╣ी рд╢ुрдж्рдз рд░рд╣ेрдЧा।

рдкрд╣рд▓े рджिрди рдХी рдкूрдЬा рдХे рд▓िрдП рдЧрдгेрд╢ рдЬी рдХे рд▓िрдП рдк्рд░िрдп рднोрдЧ рдФрд░ рдЪрдв़ाрд╡ा

рднрдЧрд╡ाрди рдЧрдгेрд╢ рдХी рдХृрдкा рд╕े рдЖрдкрдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдмрд╣ुрдд рд╢ुрдн рдФрд░ рдоंрдЧрд▓рдордп рд╣ो! рдкрд╣рд▓े рджिрди рдХी рдкूрдЬा рдХे рд▓िрдП рдЖрдк рдШрд░ рдХे рдоंрджिрд░ рдоें рд╣ी рдПрдХ рдЫोрдЯी рд╕ी рдЪौрдХी рдпा рдеाрд▓ी рддैрдпाрд░ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।
рдЧрдгेрд╢ рдЬी рдХो рдк्рд░рд╕рди्рди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрдирдХे рд╕рдмрд╕े рдк्рд░िрдп рднोрдЧ рдФрд░ рдЪрдв़ाрд╡े рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ैं:

1. рд╕рдмрд╕े рдк्рд░िрдп рдЪрдв़ाрд╡े (Offers)

  • рджूрд░्рд╡ा (рджूрдм рдШाрд╕): рдЧрдгेрд╢ рдЬी рдХो рджूрд░्рд╡ा рд╕рдмрд╕े рдк्рд░िрдп рд╣ै। рдкрд╣рд▓े рджिрди 21 рджूрд░्рд╡ा рдШाрд╕ рдХी рдкрдд्рддिрдпां (рдКрдкрд░ी рд╣िрд╕्рд╕ा, рддीрди рдпा рдкांрдЪ рдкрдд्рддिрдпों рд╡ाрд▓ी рдЧांрда) рд▓ेрдХрд░ рдЖрдПं। рдЗрди्рд╣ें рдЧंрдЧाрдЬрд▓ рд╕े рдзोрдХрд░ рднрдЧрд╡ाрди рдХे рдЪрд░рдгों рдоें рдпा рдЙрдирдХे рдорд╕्рддрдХ рдкрд░ рдЪрдв़ाрдПं।
  • рд▓ाрд▓ рдлूрд▓: рдЧрдгेрд╢ рдЬी рдХो рд▓ाрд▓ рд░ंрдЧ рдмрд╣ुрдд рдк्рд░िрдп рд╣ै। рдпрджि рд╕ंрднрд╡ рд╣ो рддो рд▓ाрд▓ рдЧुрдб़рд╣рд▓ (Hibiscus) рдпा рд▓ाрд▓ рдЧुрд▓ाрдм рдХा рдлूрд▓ рдЙрди्рд╣ें рдЕрд░्рдкिрдд рдХрд░ें।
  • рд░ोрд▓ी рдФрд░ рд╕िंрджूрд░: рдЙрди्рд╣ें рд╕िंрджूрд░ рдХा рддिрд▓рдХ рд▓рдЧाрдПं рдФрд░ рд╕्рд╡рдпं рднी рдЕрдкрдиे рдоाрдеे рдкрд░ рд▓рдЧाрдПं।

2. рд╕рдмрд╕े рдк्рд░िрдп рднोрдЧ (Prasad)

  • рдоोрджрдХ рдпा рд▓рдб्рдбू: рдЧрдгेрд╢ рдЬी рдХो рдоोрджрдХ рдпा рдмेрд╕рди/рдмूंрджी рдХे рд▓рдб्рдбू рдХा рднोрдЧ рдЕрд╡рд╢्рдп рд▓рдЧाрдПं। рдкрд╣рд▓े рджिрди рдЖрдк рдмाрд╣рд░ рд╕े рдпा рдШрд░ рдоें рдмрдиे рд▓рдб्рдбू рдХा рдк्рд░рд╕ाрдж рд░рдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं।
  • рдХोрдИ рднी рдПрдХ рдлрд▓: рдХेрд▓ा (Banana) рдЧрдгेрд╢ рдЬी рдХो рдмрд╣ुрдд рдк्рд░िрдп рд╣ै। рдЖрдк рджो рдХेрд▓े рдк्рд░рд╕ाрдж рдХे рд░ूрдк рдоें рд░рдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं।

рдкрд╣рд▓े рджिрди рдХी рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рдкूрдЬा рд╡िрдзि (Step-by-Step)

  1. рд╢ुрдж्рдзि: рд╣ाрде рдоें рдеोрдб़ा рдЬрд▓ рд▓ेрдХрд░ рдЕрдкрдиे рдКрдкрд░ рдФрд░ рдкूрдЬा рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдкрд░ рдЫिрдб़рдХें।
  2. рджीрдкрдХ: рджेрд╕ी рдЧाрдп рдХे рд╢ुрдж्рдз рдШी рдХा рджीрдкрдХ рдЬрд▓ाрдПं।
  3. рддिрд▓рдХ рдФрд░ рдкुрд╖्рдк: рдЧрдгेрд╢ рдЬी рдХो рд╕िंрджूрд░/рд░ोрд▓ी рд▓рдЧाрдПं, рдЕрдХ्рд╖рдд (рдЪाрд╡рд▓), рджूрд░्рд╡ा рдФрд░ рдлूрд▓ рдЪрдв़ाрдПं।
  4. рднोрдЧ: рдоोрджрдХ/рд▓рдб्рдбू рдФрд░ рдлрд▓ рд╕ाрдордиे рд░рдЦें рдФрд░ рдХрд╣ें— "рд╣े рдЧрдгेрд╢ рдЬी, рдХृрдкрдпा рдпрд╣ рднोрдЧ рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ें।"
  5. рдкाрда: рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд╢ांрддि рдкाрда (реР рднрдж्рд░ं рдХрд░्рдгेрднिः) рдФрд░ рдлिрд░ рдЧрдгेрд╢ рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ рдХा рдкाрда рд╢ांрддिрдкूрд░्рд╡рдХ рдХрд░ें।
  6. рдЖрд░рддी: рдкाрда рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ोрдиे рдкрд░ рдШी рдХे рджीрдкрдХ рдпा рдХрдкूрд░ рд╕े рдЧрдгेрд╢ рдЬी рдХी рдЖрд░рддी рдХрд░ें (рдЬैрд╕े— рдЬрдп рдЧрдгेрд╢ рдЬрдп рдЧрдгेрд╢ рджेрд╡ा...)।
рдПрдХ рдЫोрдЯा рд╕ा рд╕ुрдЭाрд╡: рдпрджि рдкрд╣рд▓े рджिрди рджूрд░्рд╡ा рдпा рд▓ाрд▓ рдлूрд▓ рди рднी рдоिрд▓ рдкाрдП, рддो рдЪिंрддा рди рдХрд░ें। рдЧрдгेрд╢ рдЬी 'рднाрд╡ рдк्рд░рдзाрди' рджेрд╡рддा рд╣ैं। рдЖрдк рдХेрд╡рд▓ рд╕ाрдл рдорди рд╕े рдПрдХ рд▓рдб्рдбू рдФрд░ рдЬрд▓ рдХा рднोрдЧ рд▓рдЧाрдХрд░ рднी рдкाрда рд╢ुрд░ू рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।

рдЧрдгрдкрддि рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ рдкाрда рдХрд░рддे рд╕рдордп рдз्рдпाрди рд░рдЦрдиे рдпोрдЧ्рдп рдмाрддें

  • рдХिрд╕ी рдк्рд░рдоाрдгिрдд рдкुрд╕्рддрдХ рд╕े рдкाрда рдХрд░ें।
  • рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╢рдм्рджों рдХा рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рдз्рдпाрдирдкूрд░्рд╡рдХ рдХрд░ें।
  • рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╕ंрд╕्рдХрд░рдгों рдХी рдкंрдХ्рддिрдпों рдХो рдоिрд▓ाрдХрд░ рдкाрда рди рдмрдиाрдПं।
  • рдкाрда рдХे рдЕрд░्рде рдХो рд╕рдордЭрдХрд░ рдХрд░рдиे рд╕े рд╕ाрдзрдиा рдоें рдПрдХाрдЧ्рд░рддा рдмрдв़рддी рд╣ै।
  • рдлрд▓рд╢्рд░ुрддि рдоें рдмрддाрдП рдЧрдП рд▓ाрднों рдХो рдзाрд░्рдоिрдХ рдЧ्рд░ंрде рдХे рд╡рд░्рдгिрдд рдлрд▓ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕рдордЭें।
  • рдХिрд╕ी рд╡िрд╢ेрд╖ рдЕрдиुрд╖्рдаाрди, рдкुрд░рд╢्рдЪрд░рдг рдпा рдмрдб़ी рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рдЖрд╡ृрдд्рддि рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрдиी рдЧुрд░ु-рдкрд░ंрдкрд░ा рдЕрдерд╡ा рдпोрдЧ्рдп рдЖрдЪाрд░्рдп рдХी рд╡िрдзि рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░ें।

рдЧрдгрдкрддि рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ рдХा рд╕ाрд░

рдЧрдгрдкрддि рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ рдХेрд╡рд▓ рд╡िрдШ्рдиों рдХो рджूрд░ рдХрд░рдиे рдХी рдк्рд░ाрд░्рдердиा рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рдкрдХ्рд╖ рднрдЧрд╡ाрди рдЧрдгрдкрддि рдХो рддрдд्рдд्рд╡, рдм्рд░рд╣्рдо, рдЖрдд्рдоा, рдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рдЪेрддрдиा рдХे рд╡्рдпाрдкрдХ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рддा рд╣ै।

рдЗрд╕рдоें рдЧрдгрдкрддि рдХी рдЙрдкाрд╕рдиा рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде реР рдЧं рдЧрдгрдкрддрдпे рдирдоः, рдЧрдгेрд╢ рдЧाрдпрдд्рд░ी, рдЧрдгрдкрддि рдз्рдпाрди рдФрд░ рд╡िрд╕्рддृрдд рдлрд▓рд╢्рд░ुрддि рдоिрд▓рддी рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рдпрд╣ рдЧрдгेрд╢-рдЙрдкाрд╕рдиा рдФрд░ рддрдд्рдд्рд╡рдЪिрди्рддрди—рджोрдиों рджृрд╖्рдЯिрдпों рд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдкाрда рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।

рд╢्рд░рдж्рдзा, рд╢ुрдж्рдз рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рдФрд░ рдПрдХाрдЧ्рд░рддा рдХे рд╕ाрде рдЗрд╕рдХा рдкाрда рд╕ाрдзрдХ рдХे рд▓िрдП рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рд╕ाрдзрдиा рдХा рдоाрдз्рдпрдо рдмрди рд╕рдХрддा рд╣ै।

॥ реР рдЧं рдЧрдгрдкрддрдпे рдирдоः ॥
॥ рд╢्рд░ीрдЧрдгेрд╢ाрд░्рдкрдгрдорд╕्рддु ॥

рдЧрдгрдкрддि рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ рдоें “рдд्рд╡рдорд╡рд╕्рдеाрдд्рд░рдпाрддीрддः” рд╣ै рдпा рдирд╣ीं?

рдпрд╣ рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдкाрда-рднेрдж рдХा рд╡िрд╖рдп рд╣ै। 

рд╣ाँ, рдЧрдгрдкрддि рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ рдХे рдХुрдЫ рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рд╕ंрд╕्рдХрд░рдгों рдоें
“рдд्рд╡рдорд╡рд╕्рдеाрдд्рд░рдпाрддीрддः (рдд्рд╡рдо् рдЕрд╡рд╕्рдеा-рдд्рд░рдп-рдЕрддीрддः)”
рдкंрдХ्рддि рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓рддी рд╣ै। рдпрд╣ рдоंрдд्рд░ рдХे рдЫрдаे (6рд╡ें) рд╢्рд▓ोрдХ рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ै рдЬрд╣ाँ рднрдЧрд╡ाрди рдЧрдгेрд╢ рдХे рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдХी рдЧрдИ рд╣ै। рдкूрд░ा рдЫंрдж рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ै:
рдд्рд╡ं рдЧुрдгрдд्рд░рдпाрддीрддः। рдд्рд╡рдорд╡рд╕्рдеाрдд्рд░рдпाрддीрддः।
рдд्рд╡ं рдХाрд▓рдд्рд░рдпाрддीрддः। рдд्рд╡ं рджेрд╣рдд्рд░рдпाрддीрддः।
рдЗрд╕рдХा рд╕рд░рд▓ рдЕрд░्рде:
  • рдд्рд╡ं рдЧुрдгрдд्рд░рдпाрддीрддः: рдЖрдк рддीрдиों рдЧुрдгों (рд╕рдд्рдд्рд╡, рд░рдЬ рдФрд░ рддрдо) рд╕े рдкрд░े рд╣ैं।
  • рдд्рд╡рдорд╡рд╕्рдеाрдд्рд░рдпाрддीрддः: рдЖрдк рддीрдиों рдЕрд╡рд╕्рдеाрдУं (рдЬाрдЧ्рд░рдд рдпाрдиी рдЬाрдЧрдиा, рд╕्рд╡рдк्рди рдпाрдиी рд╕рдкрдиा рджेрдЦрдиा рдФрд░ рд╕ुрд╖ुрдк्рддि рдпाрдиी рдЧрд╣рд░ी рдиींрдж) рд╕े рдкрд░े рд╣ैं।
  • рдд्рд╡ं рдХाрд▓рдд्рд░рдпाрддीрддः: рдЖрдк рддीрдиों рдХाрд▓ों (рднूрддрдХाрд▓, рд╡рд░्рддрдоाрди рдХाрд▓ рдФрд░ рднрд╡िрд╖्рдпрдХाрд▓) рд╕े рдкрд░े рд╣ैं।
  • рдд्рд╡ं рджेрд╣рдд्рд░рдпाрддीрддः: рдЖрдк рддीрдиों рд╢рд░ीрд░ों (рд╕्рдеूрд▓, рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдФрд░ рдХाрд░рдг рд╢рд░ीрд░) рд╕े рднी рдкрд░े рд╣ैं।
рд▓ेрдХिрди рдЬिрд╕ рдЧीрддा рдк्рд░ेрд╕ рдкाрда рдХो рдЗрд╕ рд▓ेрдЦ рдоें рдЖрдзाрд░ рдмрдиाрдпा рдЧрдпा рд╣ै, рдЙрд╕рдоें рд╢्рд▓ोрдХ 6 рдоें рдпрд╣ рдкंрдХ्рддि рдирд╣ीं рд╣ै। рдЧीрддा рдк्рд░ेрд╕ рдЧोрд░рдЦрдкुрд░ рдХी 'рдкंрдЪрджेрд╡ рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣' (рдкुрд╕्рддрдХ рдХोрдб: 1800) рдпा рдЕрди्рдп рд╕ंрдХрд▓рдиों рдоें рдЫрдкे рдЧрдгेрд╢ рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ рдоें 'рдд्рд╡рдорд╡рд╕्рдеाрдд्рд░рдпाрддीрддः' рдкंрдХ्рддि рдирд╣ीं рдоिрд▓рддी рд╣ै। рдЧीрддाрдк्рд░ेрд╕ рдХे рдкाрда рдоें рдХेрд╡рд▓ рдпрд╣ рддीрди рдкंрдХ्рддिрдпाँ рджी рдЧрдИ рд╣ैं:
рдд्рд╡ं рдЧुрдгрдд्рд░рдпाрддीрддः। рдд्рд╡ं рджेрд╣рдд्рд░рдпाрддीрддः। рдд्рд╡ं рдХाрд▓рдд्рд░рдпाрддीрддः।
рдпрд╣ рдЕंрддрд░ рдкाрда-рднेрдж (Variations in Text) рдХे рдХाрд░рдг рд╣ै, рдЬिрд╕े рдЖрдк рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рд╕рдордЭ рд╕рдХрддे рд╣ैं:

1. рдк्рд░ाрдоाрдгिрдХ рдкांрдбुрд▓िрдкि (Manuscript) рдХा рдЕंрддрд░

рдЧीрддा рдк्рд░ेрд╕ рдзाрд░्рдоिрдХ рдЧ्рд░ंрдеों рдХे рдк्рд░рдХाрд╢рди рдоें рд╢ुрдж्рдзрддा рдФрд░ рдкुрд░ाрдиी рдкांрдбुрд▓िрдкिрдпों (Manuscripts) рдХे рдоिрд▓ाрди рдкрд░ рдмрд╣ुрдд рдЬ़ोрд░ рджेрддा рд╣ै। рд╡ैрджिрдХ рдкрд░ंрдкрд░ा рдФрд░ рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рддीрдп рдк्рд░ाрдЪीрди рдк्рд░рддिрдпों рдоें рдХрдИ рдЬрдЧрд╣ рдЗрд╕ рдоंрдд्рд░ рдоें рдХेрд╡рд▓ рддीрди рд╣ी рдЕрддीрдд (рдЧुрдг, рджेрд╣, рдХाрд▓) рдоाрдиे рдЧрдП рд╣ैं। рдЧीрддा рдк्рд░ेрд╕ рдиे рдЙрд╕ी рдоूрд▓ рд╡ैрджिрдХ рдк्рд░рддि рдХो рдк्рд░ाрдоाрдгिрдХ рдоाрдирдХрд░ рдЫाрдкा рд╣ै।

2. 'рдЕрд╡рд╕्рдеाрдд्рд░рдп' рдХा рд╕рдоाрд╡ेрд╢ рдХрд╣ाँ рд╕े рд╣ुрдЖ?

рдЪूँрдХि рдоांрдбूрдХ्рдп рдЙрдкрдиिрд╖рдж рдФрд░ рдЕрди्рдп рд╡ेрджांрдд рдЧ्рд░ंрдеों рдоें 'рдЕрд╡рд╕्рдеाрдд्рд░рдп' (рдЬाрдЧ्рд░рдд, рд╕्рд╡рдк्рди, рд╕ुрд╖ुрдк्рддि) рдХा рдмрд╣ुрдд рдорд╣рдд्рд╡ рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдП рд╕рдордп рдХे рд╕ाрде рдХрдИ рд╡िрдж्рд╡ाрдиों рдФрд░ рд╕ंрддों рдХी рдкрд░ंрдкрд░ाрдУं рдоें рдЧрдгेрд╢ рдЬी рдХो рдЗрди рддीрдиों рдЕрд╡рд╕्рдеाрдУं рд╕े рдкрд░े рдмрддाрдиे рдХे рд▓िрдП 'рдд्рд╡рдорд╡рд╕्рдеाрдд्рд░рдпाрддीрддः' рдкंрдХ्рддि рдХो рднी рдкाрда рдоें рдЬोрдб़ा рдЬाрдиे рд▓рдЧा। рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдФрд░ рдЙрдд्рддрд░ рднाрд░рдд рдХे рдХрдИ рдЕрди्рдп рдк्рд░рдХाрд╢рдиों (рдЬैрд╕े рдиिрд░्рдгрдп рд╕ाрдЧрд░ рдк्рд░ेрд╕ рдпा рдЕрди्рдп рд╕ंрддों рдХी рдкाрда рдкрдж्рдзрддिрдпों) рдоें рдпрд╣ рдкंрдХ्рддि рд╢ाрдоिрд▓ рдоिрд▓рддी рд╣ै।

рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖: рдХौрди рд╕ा рд╕рд╣ी рд╣ै?

рджोрдиों рд╣ी рдЕрдкрдиी-рдЕрдкрдиी рдкрд░ंрдкрд░ा рдоें рд╕рд╣ी рд╣ैं:
  • рдпрджि рдЖрдк рдЧीрддा рдк्рд░ेрд╕ рдХी рдкुрд╕्рддрдХ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЕрдиुрд╖्рдаाрди рдпा рдкाрда рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं, рддो рдЙрд╕рдоें рд▓िрдЦी рдкंрдХ्рддिрдпों рдХा рд╣ी рдкाрда рдХрд░ें।
  • рдпрджि рдЖрдк рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдпा рд╕ंрдк्рд░рджाрдп рд╡िрд╢ेрд╖ рдХी рдкрд░ंрдкрд░ा (рдЬैрд╕े рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХी рдЧрдгेрд╢ рдкूрдЬा рдкрдж्рдзрддि) рд╕े рдкाрда рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं, рддो рд╡рд╣ाँ рдЪाрд░ों рдкंрдХ्рддिрдпों рдХो рдмोрд▓рдиा рд╕рд╣ी рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।
рдЗрд╕рд▓िрдП рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╕ंрд╕्рдХрд░рдгों рдХे рдкाрда рдХो рдоिрд▓ाрдХрд░ рдПрдХ рдирдпा рдкाрда рдмрдиाрдиे рдХे рдмрдЬाрдп рдЬिрд╕ рдкुрд╕्рддрдХ рдпा рдкрд░ंрдкрд░ा рд╕े рдЖрдк рдкाрда рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं, рдЙрд╕ी рдкाрда рдХा рдЕрдиुрд╕рд░рдг рдХрд░рдиा рдмेрд╣рддрд░ рд╣ै।

рд╕рд╣ी рдкाрда рд╡рд╣ी рд░рд╣ेрдЧा рдЬो рдЖрдкрдХी рдЧुрд░ु рдкрд░ंрдкрд░ा, рдХुрд▓ рдХी рдкрд░ंрдкрд░ा, рдпा рдЖрдкрдХे рдкाрд╕ рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдк्рд░ाрдоाрдгिрдХ рдкुрд╕्рддрдХ (рдЬैрд╕े рдЧीрддा рдк्рд░ेрд╕) рдоें рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд╕рдиाрддрди рдзрд░्рдо рдХी рдкрд░ंрдкрд░ा рдоें рджोрдиों рд╣ी рдкाрда рдкूрд░्рдгрддः рд╕рд╣ी рдФрд░ рдлрд▓рджाрдпी рдоाрдиे рдЬाрддे рд╣ैं।

рдпрджि рдЖрдк рджुрд╡िрдзा рдоें рд╣ैं рдХि рдХिрд╕े рдЪुрдиें, рддो рдЖрдк рдЗрди рджो рд╕рд░рд▓ рддрд░ीрдХों рд╕े рдиिрд░्рдгрдп рд▓े рд╕рдХрддे рд╣ैं:

1. рдпрджि рдЖрдк рдЧीрддा рдк्рд░ेрд╕ рдХी рдкुрд╕्рддрдХ рд╕े рджेрдЦрдХрд░ рдкрдв़ рд░рд╣े рд╣ैं

рдпрджि рдЖрдкрдХे рд╣ाрде рдоें рдЧीрддा рдк्рд░ेрд╕ рдХी рдкुрд╕्рддрдХ рд╣ै, рддो рдЙрд╕рдоें рд▓िрдЦे рддीрди рдЕрддीрдд рд╡ाрд▓े рдкाрда рдХो рд╣ी рд╕рдмрд╕े рд╕рд╣ी рдоाрдирдХрд░ рдкрдв़ें:
рдд्рд╡ं рдЧुрдгрдд्рд░рдпाрддीрддः। рдд्рд╡ं рджेрд╣рдд्рд░рдпाрддीрддः। рдд्рд╡ं рдХाрд▓рдд्рд░рдпाрддीрддः।

рдХाрд░рдг: рдЧीрддा рдк्рд░ेрд╕ рдХे рдкाрда рдЕрдд्рдпंрдд рд╢ोрдз рдФрд░ рдк्рд░ाрдЪीрди рд╡ैрджिрдХ рд╕ंрд╣िрддाрдУं рдХे рдоिрд▓ाрди рдХे рдмाрдж рдЫрдкрддे рд╣ैं। рдмिрдиा рдкुрд╕्рддрдХ рдХे рдмрджрд▓ाрд╡ рдХिрдП, рдЬो рд╕ाрдордиे рд▓िрдЦा рд╣ै рдЙрд╕े рдкрдв़рдиा рд╣ी 'рдЧ्рд░ंрде рдорд░्рдпाрджा' рдХे рдЕрдиुрдХूрд▓ рд╣ै।

2. рдпрджि рдЖрдк рдоौрдЦिрдХ (рдпाрдж рдХрд░рдХे) рдпा рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдкрдж्рдзрддि рд╕े рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं

рдпрджि рдЖрдк рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХी рдЧрдгेрд╢ рдкूрдЬा рдкрдж्рдзрддि, рд╕ाрдоूрд╣िрдХ рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ рдкाрда, рдпा рдХिрд╕ी рд░िрдХॉрд░्рдбिंрдЧ (рдЬैрд╕े рдЕрдиुрд░ाрдзा рдкौрдбрд╡ाрд▓, рдкंрдбिрдд рдЬрд╕рд░ाрдЬ рдЖрджि) рдХो рд╕ुрдирдХрд░ рдпाрдж рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं, рддो рдЪाрд░ рдЕрддीрдд рд╡ाрд▓ा рдкाрда рд╕рд╣ी рд░рд╣ेрдЧा:
рдд्рд╡ं рдЧुрдгрдд्рд░рдпाрддीрддः। рдд्рд╡рдорд╡рд╕्рдеाрдд्рд░рдпाрддीрддः। рдд्рд╡ं рдХाрд▓рдд्рд░рдпाрддीрддः। рдд्рд╡ं рджेрд╣рдд्рд░рдпाрддीрддः।

рдХाрд░рдг: рд▓ोрдХ-рдкрд░ंрдкрд░ा рдФрд░ рдЙрдкाрд╕рдиा рдоाрд░्рдЧ рдоें рднрдЧрд╡ाрди рдЧрдгेрд╢ рдХो рдЪाрд░ों рдЕрд╡рд╕्рдеाрдУं рд╕े рдкрд░े рдоाрдирдиा рд╡ैрджांрддिрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╢ुрдж्рдз рд╣ै।

рдиिрд░्рдгрдп рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдЫोрдЯा рд╕ा рдиिрдпрдо (рдЕंрддिрдо рд╕ुрдЭाрд╡)

рдоंрдд्рд░ рд╕ाрдзрдиा рдоें рд╢рдм्рджों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рд╕े рдЬ़्рдпाрджा 'рднाрд╡' рдФрд░ 'рдПрдХाрдЧ्рд░рддा' рдХा рдорд╣рдд्рд╡ рд╣ै। рдпрджि рдЖрдкрдиे рдкрд╣рд▓े рд╕े рдХोрдИ рдПрдХ рдкाрда рдпाрдж рдХрд░ рд▓िрдпा рд╣ै, рддो рдЙрд╕े рдмрджрд▓рдиे рдХी рдХोрдИ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдирд╣ीं рд╣ै। рднрдЧрд╡ाрди рдЧрдгेрд╢ рджोрдиों рд╣ी рд░ूрдкों рдоें рдЖрдкрдХी рдк्рд░ाрд░्рдердиा рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рддे рд╣ैं।

рдпрджि рдЖрдк рдЖрдЬ рд╕े рд╣ी рдирдпा рдкाрда рд╢ुрд░ू рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं, рддो рдЧीрддा рдк्рд░ेрд╕ рд╡ाрд▓े рдкाрда рдХो рдЖрдзाрд░ рдоाрдирдХрд░ рд╢ुрд░ू рдХрд░рдиा рд╕рдмрд╕े рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдФрд░ рдк्рд░ाрдоाрдгिрдХ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।

рдЧीрддा рдк्рд░ेрд╕ рдХे рдкाрда рдФрд░ рд▓ोрдХ-рдкрд░ंрдкрд░ा (рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдоें рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рдкाрда) рдоें рдХुрдЫ рдФрд░ рдЕंрддрд░

рдЧीрддा рдк्рд░ेрд╕ рдХे рдкाрда рдФрд░ рд▓ोрдХ-рдкрд░ंрдкрд░ा (рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдоें рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рдкाрда) рдоें рдХुрдЫ рдФрд░ рдЫोрдЯे-рдЫोрдЯे рдкाрда-рднेрдж (рд╢рдм्рджों рдФрд░ рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░ों рдХे рдЕंрддрд░) рднी рдоिрд▓рддे рд╣ैं।
рдЪूँрдХि рдпрд╣ рдЕрдерд░्рд╡рд╡ेрдж рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ै (рдЧрдгрдкрдд्рдпрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ोрдкрдиिрд╖рдж्), рдЗрд╕рд▓िрдП рдЧीрддा рдк्рд░ेрд╕ рдиे рд╡ैрджिрдХ рд╡्рдпाрдХрд░рдг рдФрд░ рдЕрдкрдиी рдк्рд░рддिрдпों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╢ुрдж्рдз рд╢рдм्рджों рдХो рд░рдЦा рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдЖрдо рдмोрд▓рдЪाрд▓ рдпा рдкूрдЬा рдкрдж्рдзрддिрдпों рдоें рдХुрдЫ рд╢рдм्рдж рдеोрдб़े рдмрджрд▓ рдЧрдП рд╣ैं।
рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े 3 рдФрд░ рдмрдб़े рдЕंрддрд░ рдЬो рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓рддे рд╣ैं, рд╡े рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ैं:

1. 'рд╡ाрдЩ्рдордпрд╕्рдд्рд╡ं рдЪिрди्рдордпः' рдмрдиाрдо 'рдд्рд╡ं рд╡ाрдЩ्рдордпрд╕्рдд्рд╡ं рдЪिрди्рдордпः'

  • рдЧीрддा рдк्рд░ेрд╕ рдкाрда: рдд्рд╡ं рд╡ाрдЩ्рдордпрд╕्рдд्рд╡ं рдЪिрди्рдордпः। рдд्рд╡рдоाрдирди्рджрдордпрд╕्рдд्рд╡ं рдм्рд░рд╣्рдордордпः।
  • рдЕрди्рдп рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рдкाрда: рдХрдИ рдЕрди्рдп рдкुрд╕्рддрдХों рдпा рд░िрдХॉрд░्рдбिंрдЧ्рд╕ рдоें 'рдд्рд╡ं' рд╢рдм्рдж рдХो рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдоें рд╣рдЯाрдХрд░ рд╕ीрдзे "рд╡ाрдЩ्рдордпрд╕्рдд्рд╡ं рдЪिрди्рдордпः" рдмोрд▓ा рдЬाрддा рд╣ै। 
рдЧीрддा рдк्рд░ेрд╕ рдоें рд╣рд░ рд╡िрд╢ेрд╖рдг рдХे рдЖрдЧे 'рдд्рд╡ं' (рдЖрдк) рд╢рдм्рдж рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░ूрдк рд╕े рд▓िрдЦा рдЧрдпा рд╣ै।

2. 'рд╕рд░्рд╡ं рдЦрд▓्рд╡िрджं рдм्рд░рд╣्рдоाрд╕ि' рдмрдиाрдо 'рд╕рд░्рд╡ं рдЦрд▓्рд╡िрджं рдм्рд░рд╣्рдо'

  • рдЧीрддा рдк्рд░ेрд╕ рдкाрда: рдд्рд╡рдоेрд╡ рд╕рд░्рд╡ं рдЦрд▓्рд╡िрджं рдм्рд░рд╣्рдоाрд╕ि।
  • рдЕрди्рдп рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рдкाрда: рдХुрдЫ рдЕрди्рдп рдк्рд░рдХाрд╢рдиों рдоें рдЗрд╕े "рдд्рд╡рдоेрд╡ рд╕рд░्рд╡ं рдЦрд▓्рд╡िрджं рдм्рд░рд╣्рдо" рд▓िрдЦा рдЬाрддा рд╣ै। 
'рдм्рд░рд╣्рдоाрд╕ि' рдХा рдЕрд░्рде рд╣ोрддा рд╣ै "рдЖрдк рд╣ी рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд् рдм्рд░рд╣्рдо рд╣ैं", рдЬрдмрдХि 'рдм्рд░рд╣्рдо' рд▓िрдЦрдиे рдкрд░ рдХ्рд░िрдпाрдкрдж рдЫिрдк рдЬाрддा рд╣ै।

3. рдлрд▓рд╢्рд░ुрддि (рдоंрдд्рд░ рдХे рдЕंрдд рдХा рднाрдЧ) рдоें рдЕंрддрд░

рд╕्рддोрдд्рд░ рдХे рдЕंрдд рдоें рдЬो 'рдлрд▓рд╢्рд░ुрддि' (рдкाрда рдХрд░рдиे рдХे рд▓ाрдн) рджी рдЧрдИ рд╣ै, рдЙрд╕рдоें рд╢рдм्рджों рдХा рдХ्рд░рдо рдФрд░ рдХुрдЫ рд╢्рд▓ोрдХ рдЖрдЧे-рдкीрдЫे рдоिрд▓рддे рд╣ैं:
  • рдЪрддुрд░्рде्рдпाрдордирд╢्рдирди् рдЬрдкрддि: рдЕрди्рдп рдкाрдаों рдоें 'рдЪрддुрд░्рде्рдпाрдоुрдкрд╡рд╕рддि' (рдЪрддुрд░्рдеी рдХो рдЙрдкрд╡ाрд╕ рдХрд░рдиा) рд╢рдм्рдж рдоिрд▓рддा рд╣ै, 
  • рдЬрдмрдХि рдЧीрддा рдк्рд░ेрд╕ рдоें "рдЪрддुрд░्рде्рдпाрдордирд╢्рдирди्" (рдмिрдиा рдЕрди्рди рдЦाрдП рдЬрдк рдХрд░рдиा) рд╢рдм्рдж рдХो рдк्рд░ाрдердоिрдХрддा рджी рдЧрдИ рд╣ै।
рд╡िрдШ्рдиैрд░्рди рдмाрдз्рдпрддे: рдЧीрддा рдк्рд░ेрд╕ рдХे рдкाрда рдоें рдлрд▓рд╢्рд░ुрддि рдХे рд╢्рд▓ोрдХ рдмрд╣ुрдд рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рдФрд░ рд╡ैрджिрдХ рдиिрдпрдоों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╣ैं, рдЬрдмрдХि рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХी рдкोрдеिрдпों рдоें рдлрд▓рд╢्рд░ुрддि рдоें 2-3 рд╢्рд▓ोрдХ рдЕрдзिрдХ рдЬुрдб़े рд╣ोрддे рд╣ैं (рдЬैрд╕े- 'рд╕ рд╕рд░्рд╡рд╡िрдж् рднрд╡рддि рд╕ рд╕рд░्рд╡рд╡िрдж् рднрд╡рддि')।

рд╕ाрд░ांрд╢ (рдЖрдкрдХे рд▓िрдП рд╕рд▓ाрд╣)

рдпрд╣ рд╕ाрд░े рдЕंрддрд░ рдмрд╣ुрдд рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рд╣ैं рдФрд░ рдЗрдирд╕े рдоंрдд्рд░ рдХे рдоूрд▓ рдЕрд░्рде рдпा рдЙрд╕рдХी рд╢рдХ्рддि рдоें рдХोрдИ рдмрджрд▓ाрд╡ рдирд╣ीं рдЖрддा। рд╕рдиाрддрди рдзрд░्рдо рдоें рдЗрди्рд╣ें 'рд╢ाрдЦा-рднेрдж' рдпा 'рдкाрда-рднेрдж' рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।

рдпрджि рдЖрдк рдЧीрддा рдк्рд░ेрд╕ рдХी рдкुрд╕्рддрдХ рд╕े рдкाрда рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं, рддो рдЖँрдЦ рдоूँрджрдХрд░ рдЙрд╕ी рдкрд░ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд░рдЦें। рд╡рд╣ рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╢ुрдж्рдз рдФрд░ рдк्рд░ाрдоाрдгिрдХ рд╣ै।

рд╕्рд░ोрдд рдФрд░ рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг

рдоुрдЦ्рдп рд╕्рд░ोрдд: рдЧीрддा рдк्рд░ेрд╕, рдЧोрд░рдЦрдкुрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдкंрдЪрджेрд╡ рдЕрдерд░्рд╡рд╢ीрд░्рд╖ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣

About the Author

Sonam Agarwal

LLB | Media Professional | Research-Driven Writer on Sanatan Dharma, Indian Culture, Science, Law.


рд╡े рд╕рдиाрддрди рдзрд░्рдо, рднрдЧрд╡рдж्рдЧीрддा, рд╣िंрджू рдзрд░्рдо, рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि, рд╡िрдЬ्рдЮाрди, рдЦрдЧोрд▓ рд╡िрдЬ्рдЮाрди, рдХाрдиूрди рдФрд░ рд╕ाрдоाрди्рдп рдЬ्рдЮाрди рдЬैрд╕े рд╡िрд╖рдпों рдкрд░ research-based articles рд▓िрдЦрддी рд╣ैं। рдЕрдм рддрдХ рд╡े 500 рд╕े рдЕрдзिрдХ рд▓ेрдЦ рд▓िрдЦ рдЪुрдХी рд╣ैं।

рд╕рдиाрддрди рдзрд░्рдо рдФрд░ рднрдЧрд╡рдж्рдЧीрддा рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд▓ेрдЦों рдоें рдЙрдирдХा рд╡िрд╢ेрд╖ рдз्рдпाрди рдоूрд▓ рдЧ्рд░ंрдеों, рдк्рд░ाрдоाрдгिрдХ рдЯीрдХाрдУं рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡рд╕рдиीрдп рд╕ंрджрд░्рднों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЬाрдирдХाрд░ी рдХो рд╕рд░рд▓ рдФрд░ рд╕ाрдоाрди्рдп рдкाрдардХों рдХे рд▓िрдП рд╕рдордЭрдиे рдпोрдЧ्рдп рднाрд╖ा рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рдиे рдкрд░ рд░рд╣рддा рд╣ै।

рдЙрдирдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдзाрд░्рдоिрдХ рдФрд░ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╡िрд╖рдпों рдХो рдмिрдиा рдЕрдиाрд╡рд╢्рдпрдХ рдЬрдЯिрд▓рддा рдХे рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рдиा рд╣ै, рддाрдХि рдкाрдардХ рдЙрдирдХे рдоूрд▓ рд╡िрдЪाрд░ों рдХो рд╕рд╣ी рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рд╕рдордЭ рд╕рдХें।

Author at Prinsli.com


Comments