рдорд╣ाрдмрд▓ीрдкुрд░рдо рдХे рдкंрдЪ рд░рде: рдЗрддिрд╣ाрд╕, рд╡ाрд╕्рддुрдХрд▓ा рдФрд░ UNESCO рд╡िрд░ाрд╕рдд | Pancha Rathas
рдорд╣ाрдмрд▓ीрдкुрд░рдо рдХे рдкंрдЪ рд░рде: рдкрд▓्рд▓рд╡рдХाрд▓ीрди рдПрдХाрд╢्рдо рдоंрджिрд░ों рдХी рдЕрдж्рднुрдд рд╡ाрд╕्рддुрдХрд▓ा рдФрд░ рдЗрддिрд╣ाрд╕
Pancha Rathas of Mahabalipuram: History, Architecture and Pallava Monolithic Temples
рдорд╣ाрдмрд▓ीрдкुрд░рдо рдХे рдкंрдЪ рд░рде (Pancha Rathas) рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рдд рдХी рдЙрди рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиाрдУं рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं, рдЬрд╣ाँ рдПрдХ рд╡िрд╢ाрд▓ рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдЪрдЯ्рдЯाрди рдХो рдХाрдЯрдХрд░ рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдоंрджिрд░ाрдХाрд░ рд░ूрдк рддैрдпाрд░ рдХिрдП рдЧрдП। рддрдоिрд▓рдиाрдбु рдХे рдХोрд░ोрдоंрдбрд▓ рддрдЯ рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рдпे рдкाँрдЪ рдПрдХाрд╢्рдо рд╕ंрд░рдЪрдиाрдПँ рдкрд▓्рд▓рд╡рдХाрд▓ीрди рд╢िрд▓्рдкрдХрд▓ा, рдоंрджिрд░ рд╡ाрд╕्рддुрдХрд▓ा рдФрд░ рдкрдд्рдерд░ рдкрд░ рдХाрдо рдХрд░рдиे рдХी рдЙрди्рдирдд рддрдХрдиीрдХ рдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ैं।
рдкंрдЪ рд░рде рдорд╣ाрдмрд▓ीрдкुрд░рдо рдХे Group of Monuments at Mahabalipuram рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ैं, рдЬिрд╕े UNESCO рдиे 1984 рдоें рд╡िрд╢्рд╡ рдзрд░ोрд╣рд░ рд╕ूрдЪी рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдеा। рдЗрд╕ рд╡िрд╢्рд╡ рдзрд░ोрд╣рд░ рд╕ंрдкрдд्рддि рдоें рдкंрдЪ рд░рдеों рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рд╢ैрд▓-рдХрдЯ рдЧुрдлाрдПँ, рд╡िрд╢ाрд▓ рд╢ैрд▓-рдЙрдд्рдХीрд░्рдг reliefs, рд╕ंрд░рдЪрдиाрдд्рдордХ рдоंрджिрд░ рдФрд░ рдкुрд░ाрддाрдд्рдд्рд╡िрдХ рдЕрд╡рд╢ेрд╖ рднी рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं।
рд▓ेрдХिрди рдкंрдЪ рд░рдеों рдХी рд╕рдмрд╕े рдЦाрд╕ рдмाрдд рдХेрд╡рд▓ рдЙрдирдХी рдк्рд░ाрдЪीрдирддा рдирд╣ीं рд╣ै। рдкाँрдЪों рд╕ंрд░рдЪрдиाрдПँ рдПрдХ рдЬैрд╕ी рдирд╣ीं рд╣ैं। рдЙрдирдХे ground plan, рдКँрдЪाрдИ, рдЫрдд рдФрд░ рд╕्рдеाрдкрдд्рдп рд╡िрди्рдпाрд╕ рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╣ैं, рдЬिрд╕рд╕े рдкрд▓्рд▓рд╡рдХाрд▓ рдоें рдоंрджिрд░ рд╡ाрд╕्рддुрдХрд▓ा рдХे рд╡िрднिрди्рди рд░ूрдкों рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рдоिрд▓рддा рд╣ै।
рдкंрдЪ рд░рде рдХ्рдпा рд╣ैं? | What Are the Pancha Rathas?
рдкंрдЪ рд░рде рдкाँрдЪ рдПрдХाрд╢्рдо (monolithic) рдоंрджिрд░ाрдХाрд░ рд╕ंрд░рдЪрдиाрдУं рдХा рд╕рдоूрд╣ рд╣ै। рдЗрди्рд╣ें рд╕्рдеाрдиीрдп рд░ूрдк рд╕े рд░рде рдХрд╣ा рдЧрдпा рдХ्рдпोंрдХि рдЗрдирдХे рдХुрдЫ рд╕्рдеाрдкрдд्рдп рд░ूрдк рдоंрджिрд░ों рдХे рдЬुрд▓ूрд╕ рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд░рдеों рд╕े рдоिрд▓рддे-рдЬुрд▓рддे рд╣ैं। рд╣ाрд▓ांрдХि рдпे рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЪрд▓рдиे рд╡ाрд▓े рд░рде рдирд╣ीं рд╣ैं। UNESCO рдЗрди्рд╣ें рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░ूрдк рд╕े monolithic temples рдХे рд░ूрдк рдоें рд╡рд░्рдгिрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
рдЗрди рдкाँрдЪ рд╕ंрд░рдЪрдиाрдУं рдХे рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рдиाрдо рд╣ैं:
- рдзрд░्рдорд░ाрдЬ рд░рде
- рднीрдо рд░рде
- рдЕрд░्рдЬुрди рд░рде
- рдирдХुрд▓-рд╕рд╣рджेрд╡ рд░рде
- рдж्рд░ौрдкрджी рд░рде
рдЗрдирдХे рдиाрдо рдорд╣ाрднाрд░рдд рдХे рдкांрдбрд╡ों рдФрд░ рдж्рд░ौрдкрджी рд╕े рдЬुрдб़े рд╣ुрдП рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рдЗрди рдиाрдоों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдпрд╣ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рдирд╣ीं рдиिрдХाрд▓ा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП рдХि рдпे рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдорд╣ाрднाрд░рдд рдХे рдкाрдд्рд░ों рдХे рд▓िрдП рдмрдиाрдП рдЧрдП рдеे। рдиाрдордХрд░рдг рдмाрдж рдХी рдкрд░ंрдкрд░ा рд╕े рдЬुрдб़ा рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।
рдкंрдЪ рд░рде (Five Rathas Mahabalipuram) рдХрд╣ाँ рд╕्рдеिрдд рд╣ैं? | Where Are the Pancha Rathas Located?
рдкंрдЪ рд░рде рдорд╣ाрдмрд▓ीрдкुрд░рдо (Mamallapuram), рддрдоिрд▓рдиाрдбु рдоें рд╕्рдеिрдд рд╣ैं। рдорд╣ाрдмрд▓ीрдкुрд░рдо рдХोрд░ोрдоंрдбрд▓ рддрдЯ рдкрд░ рдЪेрди्рдирдИ рдХे рджрдХ्рд╖िрдг рдоें рд╕्рдеिрдд рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рддрдЯीрдп рдирдЧрд░ рд╣ै। UNESCO рдЗрд╕े рдкрд▓्рд▓рд╡ों рдХा рдПрдХ рдк्рд░рд╕िрдж्рдз port city рдмрддाрддा рд╣ै।
рдЖрдЬ рдорд╣ाрдмрд▓ीрдкुрд░рдо рдХा рдпрд╣ рд╕्рдоाрд░рдХ рд╕рдоूрд╣ рднाрд░рдд рдХी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдзрд░ोрд╣рд░ों рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै।
рдкंрдЪ рд░рдеों рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХिрд╕рдиे рдХрд░рд╡ाрдпा? | Who Built the Pancha Rathas?
рдкंрдЪ рд░рдеों рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдкрд▓्рд▓рд╡ рдХाрд▓ рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╣ै। UNESCO рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдорд╣ाрдмрд▓ीрдкुрд░рдо рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕्рдоाрд░рдХ 7рд╡ीं рдФрд░ 8рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдоें рдкрд▓्рд▓рд╡ рд╢ाрд╕рдХों рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдоें рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ुрдП।
рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдорд╣ाрдмрд▓ीрдкुрд░рдо рдХे рд╢ैрд▓-рдХрдЯ рдФрд░ рдПрдХाрд╢्рдо рд╕्рдеाрдкрдд्рдп рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдирд░рд╕िंрд╣рд╡рд░्рдорди рдк्рд░рдердо (рдоाрдорд▓्рд▓) рдХे рдХाрд▓ рд╕े рдЬोрдб़ा рдЬाрддा рд╣ै। UNESCO рдХे рд╡िрд╡рд░рдг рдоें рдирд░рд╕िंрд╣рд╡рд░्рдорди рдк्рд░рдердо рдХे рд╢ाрд╕рдирдХाрд▓ рдоें rock medium рдоें рдирдП рд╕्рдеाрдкрдд्рдп рдк्рд░рдпोрдЧों рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдоिрд▓рддा рд╣ै।
рд╣ाрд▓ाँрдХि рдкंрдЪ рд░рдеों рдХे рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╣िрд╕्рд╕े рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдХी рд╕рдЯीрдХ рддाрд░ीрдЦ рдФрд░ рдЙрдирдХे рдоूрд▓ рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХे рдмाрд░े рдоें рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдиिрд╢्рдЪिрдд рджाрд╡े рдХрд░рдиे рд╕े рдмрдЪрдиा рдЪाрд╣िрдП।
рдкंрдЪ рд░рдеों рдХी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдЦाрд╕िрдпрдд: рдПрдХ рд╣ी рдкрдд्рдерд░ рд╕े рдиिрд░्рдоाрдг | The Greatest Feature of the Pancha Rathas: Carved from a Single Rock
рдХрд▓्рдкрдиा рдХीрдЬिрдП рдХि рдЖрдкрдХे рд╕ाрдордиे рдПрдХ рд╡िрд╢ाрд▓ рдЪрдЯ्рдЯाрди рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕ рдЪрдЯ्рдЯाрди рдХो рдЬोрдб़рдХрд░ рдоंрджिрд░ рдмрдиाрдиे рдХे рдмрдЬाрдп рдЙрд╕ी рдЪрдЯ्рдЯाрди рдХो рдКрдкрд░ рд╕े рдиीрдЪे рддрдХ рдХाрдЯрддे рд╣ुрдП рдоंрджिрд░ рдХा рдЖрдХाрд░ рджिрдпा рдЬाрдП।
рдкंрдЪ рд░рдеों рдХी рдПрдХाрд╢्рдо рд╡ाрд╕्рддुрдХрд▓ा рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХा рдпрд╣ी рд╕рдмрд╕े рдЖрд╕ाрди рддрд░ीрдХा рд╣ै।
UNESCO рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдпे рдкाँрдЪ monolithic temples рд╣ैं рдФрд░ рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдХो рдПрдХ рд╡िрд╢ाрд▓ рд╢िрд▓ाрдЦंрдб рд╕े рддрд░ाрд╢ा рдЧрдпा рд╣ै। рдЗрдирдХी рдпोрдЬрдиाрдУं рдФрд░ рдКрд░्рдз्рд╡ рд╡िрди्рдпाрд╕ рдоें рд╡िрд╡िрдзрддा рджिрдЦाрдИ рджेрддी рд╣ै।
рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рдкंрдЪ рд░рде рдХेрд╡рд▓ рдкाँрдЪ рдк्рд░ाрдЪीрди рдЗрдоाрд░рддें рдирд╣ीं рд╣ैं, рдмрд▓्рдХि рдкрд▓्рд▓рд╡рдХाрд▓ीрди рд╕्рдеाрдкрдд्рдп рдк्рд░рдпोрдЧों рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоाрдз्рдпрдо рд╣ैं।
рдкाँрдЪों рдкंрдЪ рд░рдеों рдХी рд╡ाрд╕्рддुрдХрд▓ा | Architecture of the Pancha Rathas
1. рдзрд░्рдорд░ाрдЬ рд░рде | Dharmaraja Ratha
рдзрд░्рдорд░ाрдЬ рд░рде рдкंрдЪ рд░рде рд╕рдоूрд╣ рдХी рд╕рдмрд╕े рдКँрдЪी рдФрд░ рдк्рд░рднाрд╡рд╢ाрд▓ी рд╕ंрд░рдЪрдиाрдУं рдоें рд╕े рдПрдХ рд╣ै।
рдЗрд╕рдХी рдпोрдЬрдиा рдФрд░ рдКрд░्рдз्рд╡ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдоें рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рддीрдп рдоंрджिрд░ рд╡ाрд╕्рддुрдХрд▓ा рдХे рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ोрддे рд░ूрдкों рдХी рдЭрд▓рдХ рдоिрд▓рддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдКрдкрд░ी рднाрдЧ рдХ्рд░рдоिрдХ рд╕्рддрд░ों рдоें рдКрдкрд░ рдЙрдарддा рд╣ुрдЖ рдкिрд░ाрдоिрдб рдЬैрд╕ा рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै।
рдЗрд╕рдХी рдмाрд╣рд░ी рд╕рддрд╣ рдкрд░ рд╡िрднिрди्рди рд╕्рдеाрдкрдд्рдп рдФрд░ рдоूрд░्рддिрдХрд▓ा рд╕ंрдмंрдзी рддрдд्рд╡ рджिрдЦाрдИ рджेрддे рд╣ैं। UNESCO рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдкंрдЪ рд░рдеों рдХी рджीрд╡ाрд░ों рдкрд░ рд╣िंрджू рджेрд╡ी-рджेрд╡рддाрдУं рддрдеा рд░ाрдЬрдХीрдп рдк्рд░рддिрдоाрдУं рдХो рджрд░्рд╢ाрдиे рд╡ाрд▓े wall panels рднी рдкाрдП рдЬाрддे рд╣ैं।
рдзрд░्рдорд░ाрдЬ рд░рде рдХो рджेрдЦрддे рд╕рдордп рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдмाрдд рдЗрд╕рдХा рдЖрдХाрд░ рд╣ी рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рд╕рдордЭрдиा рд╣ै рдХि рд╡िрд╢ाрд▓ рд╢िрд▓ा рдХो рдХाрдЯрдХрд░ рдЗрддрдиे рдЬрдЯिрд▓ рдКрд░्рдз्рд╡ рд╕्рдеाрдкрдд्рдп рдХो рдХैрд╕े рд╡िрдХрд╕िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा।
2. рднीрдо рд░рде | Bhima Ratha
рднीрдо рд░рде рдЕрдкрдиे рд▓ंрдмे рдЖрдпрддाрдХाрд░ рд░ूрдк рдХे рдХाрд░рдг рдкंрдЪ рд░рдеों рдоें рдЕрд▓рдЧ рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै।
рдЗрд╕рдХा рд╕्рдеाрдкрдд्рдп рд╡िрди्рдпाрд╕ рдзрд░्рдорд░ाрдЬ рд░рде рдХी рддрд░рд╣ рдКँрдЪे рдкिрд░ाрдоिрдбाрдХाрд░ рд░ूрдк рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдирд╣ीं рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рд▓ंрдмी рдЫрдд рдФрд░ рд╕рдордЧ्рд░ рдЖрдХृрддि рдПрдХ рдЕрд▓рдЧ рдоंрджिрд░-рд░ूрдк рдХा рд╕ंрдХेрдд рджेрддी рд╣ै।
рдпрд╣ी рдЕंрддрд░ рдкंрдЪ рд░рдеों рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдХो рдФрд░ рдмрдв़ाрддा рд╣ै—рдПрдХ рд╣ी рдкрд░िрд╕рд░ рдоें рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдпोрдЬрдиाрдУं рдФрд░ architectural forms рдХो рдкрдд्рдерд░ рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
3. рдЕрд░्рдЬुрди рд░рде | Arjuna Ratha
рдЕрд░्рдЬुрди рд░рде рдЕрдкेрдХ्рд╖ाрдХृрдд рдЫोрдЯी рдФрд░ рд╕ुрд╕ंрдЧрдаिрдд рд╕ंрд░рдЪрдиा рд╣ै।
рдЗрд╕рдХे рд╕्рдеाрдкрдд्рдп рдоें рд╕्рддंрдн, рдкिрд▓ाрд╕्рдЯрд░ рдФрд░ рдЕрд▓ंрдХрд░рдгाрдд्рдордХ рддрдд्рд╡ рджिрдЦाрдИ рджेрддे рд╣ैं। рдЗрд╕рдХी рдпोрдЬрдиा рдкंрдЪ рд░рде рд╕рдоूрд╣ рдоें рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ो рд░рд╣े рдоंрджिрд░ рд╡ाрд╕्рддु-рд╡िрди्рдпाрд╕ рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै।
рдЕрд░्рдЬुрди рд░рде рдХे рдЖрд╕рдкाрд╕ рдХी рдоूрд░्рддिрдХрд▓ा рднी рдЗрд╕рдХी рджृрд╢्рдп рдкрд╣рдЪाрди рдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ै।
4. рдирдХुрд▓ рд╕рд╣рджेрд╡ рд░рде | Nakula Sahadeva Ratha
рдирдХुрд▓-рд╕рд╣рджेрд╡ рд░рде рдкंрдЪ рд░рде рдкрд░िрд╕рд░ рдХी рдЕрди्рдп рд╕ंрд░рдЪрдиाрдУं рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдЕрдкрдиे рдЕрд▓рдЧ рд╕्рдеाрдкрдд्рдп рд░ूрдк рдХे рдХाрд░рдг рд╡िрд╢ेрд╖ рдз्рдпाрди рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
рдЗрд╕рдХे рдкाрд╕ рд╕्рдеिрдд рд╡िрд╢ाрд▓ рдПрдХाрд╢्рдо рд╣ाрдеी рдХी рдк्рд░рддिрдоा рднी рдкрд░िрд╕рд░ рдХी рдк्рд░рдоुрдЦ рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдУं рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै।
рдпрд╣ рд╣ाрдеी рдХेрд╡рд▓ рд╕рдЬाрд╡рдЯी рддрдд्рд╡ рдирд╣ीं рд╣ै; рдпрд╣ рдорд╣ाрдмрд▓ीрдкुрд░рдо рдХे рдПрдХाрд╢्рдо рд╢िрд▓्рдк рдХी рдХ्рд╖рдорддा рдХो рднी рджिрдЦाрддा рд╣ै।
5. рдж्рд░ौрдкрджी рд░рде | Draupadi Ratha
рдкाँрдЪों рд░рдеों рдоें рдж्рд░ौрдкрджी рд░рде рд╕рдмрд╕े рдЫोрдЯा рд╣ै।
рдЗрд╕рдХा рдЖрдХाрд░ рдФрд░ рдЫрдд рдПрдХ рдЫोрдЯी рдХुрдЯी рдпा рдЭोрдкрдб़ी рдЬैрд╕े рд░ूрдк рдХी рдпाрдж рджिрд▓ाрддे рд╣ैं। рдЕрди्рдп рд░рдеों рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдЗрд╕рдХा рд░ूрдк рдЕрдзिрдХ рд╕рд░рд▓ рдФрд░ compact рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै।
рдж्рд░ौрдкрджी рд░рде рдХी рдоूрд░्рддिрдХрд▓ा рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рджुрд░्рдЧा рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдк्рд░рддिрдоाрдУं рдХे рдХाрд░рдг рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рд╣ै।
рдЗрд╕рдХा рдЫोрдЯा рдЖрдХाрд░ рдпрд╣ рджिрдЦाрддा рд╣ै рдХि рдкрд▓्рд▓рд╡ рд╢िрд▓्рдкрдХाрд░ рдХेрд╡рд▓ рд╡िрд╢ाрд▓ рдФрд░ рднрд╡्рдп рд╕ंрд░рдЪрдиाрдУं рдкрд░ рд╣ी рдк्рд░рдпोрдЧ рдирд╣ीं рдХрд░ рд░рд╣े рдеे, рдмрд▓्рдХि рдЫोрдЯे рдоंрджिрд░ाрдХाрд░ рд░ूрдкों рдХो рднी рдПрдХाрд╢्рдо рд╢िрд▓ा рдоें рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░ рд░рд╣े рдеे।
рдкंрдЪ рд░рдеों рдХी рд╡ाрд╕्рддुрдХрд▓ा рдоें рдЗрддрдиी рд╡िрд╡िрдзрддा рдХ्рдпों рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै? | Why is the Architectural Diversity of the Pancha Rathas Important?
рдпрджि рдкाँрдЪों рд░рде рдмिрд▓्рдХुрд▓ рд╕рдоाрди рд╣ोрддे, рддो рдЙрдирдХा рд╕्рдеाрдкрдд्рдп рдорд╣рдд्рд╡ рдЕрд▓рдЧ рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рд╣ोрддा। рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ाँ рд╕्рдеिрддि рдЙрд▓рдЯी рд╣ै। рдПрдХ рд╣ी рдкрд░िрд╕рд░ рдоें рд╣рдоें:
- рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ ground plans
- рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдКрд░्рдз्рд╡ рд╕ंрд░рдЪрдиाрдПँ
- рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ roof forms
- рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдЕрдиुрдкाрдд
- рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╕рдЬाрд╡рдЯी рддрдд्рд╡
- рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдоूрд░्рддिрдХрд▓ा рд╡िрди्рдпाрд╕
рджिрдЦाрдИ рджेрддे рд╣ैं।
UNESCO рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдкंрдЪ рд░рдеों рдХी ground plan рдФрд░ elevation рдХी рд╡िрд╡िрдзрддा рдХो рдЙрдирдХी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдУं рдоें рдЧिрдирддा рд╣ै।
рдЗрд╕рд▓िрдП рдкंрдЪ рд░рдеों рдХो рдкрд▓्рд▓рд╡рдХाрд▓ीрди рдоंрджिрд░ рд╡ाрд╕्рддुрдХрд▓ा рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдФрд░ рдк्рд░рдпोрдЧों рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рджेрдЦрдиा рдЕрдзिрдХ рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै।
рдХ्рдпा рдкंрдЪ рд░рде рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдкांрдбрд╡ों рдХे рд░рде рдеे?
рдирд╣ीं।
“рдкंрдЪ рд░рде” рдФрд░ “рдкांрдбрд╡ рд░рде” рдЬैрд╕े рдиाрдоों рдХे рдХाрд░рдг рдЕрдХ्рд╕рд░ рдпрд╣ рдзाрд░рдгा рдмрдирддी рд╣ै рдХि рдЗрдирдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдорд╣ाрднाрд░рдд рдХे рдкाँрдЪ рдкांрдбрд╡ों рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा।
рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕े рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рддрде्рдп рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рдиा рдЙрдЪिрдд рдирд╣ीं рд╣ै।
рдЗрди рд╕ंрд░рдЪрдиाрдУं рдХे рд╡рд░्рддрдоाрди рдиाрдо рдкांрдбрд╡ों рдФрд░ рдж्рд░ौрдкрджी рд╕े рдЬुрдб़े рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди UNESCO рдХा рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рд╡िрд╡рд░рдг рдЗрди्рд╣ें рдкрд▓्рд▓рд╡рдХाрд▓ीрди monolithic temples рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
рдЗрд╕рд▓िрдП “рдкांрдбрд╡ों рдиे рдмрдирд╡ाрдпा”, “рдкांрдбрд╡ों рдХे рд╕рдордп рдХे рд╣ैं” рдпा “рдорд╣ाрднाрд░рдд рдХाрд▓ рдХे рдоंрджिрд░ рд╣ैं” рдЬैрд╕े рджाрд╡े рдирд╣ीं рдХрд░рдиे рдЪाрд╣िрдП।
рдкंрдЪ рд░рде рдФрд░ рдорд╣ाрдмрд▓ीрдкुрд░рдо рдХी рд╢ैрд▓ рд╡ाрд╕्рддुрдХрд▓ा | Pancha Rathas and Rock-Cut Architecture of Mahabalipuram
рдкंрдЪ рд░рдеों рдХो рдЕрдХेрд▓े рд╕рдордЭрдиे рдХे рдмрдЬाрдп рдкूрд░े рдорд╣ाрдмрд▓ीрдкुрд░рдо рд╕्рдоाрд░рдХ рд╕рдоूрд╣ рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рджेрдЦрдиा рдЕрдзिрдХ рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै।
UNESCO рдорд╣ाрдмрд▓ीрдкुрд░рдо рдХे рд╕्рдоाрд░рдХों рдХो broadly рдкाँрдЪ рдк्рд░рдХाрд░ों рдоें рд░рдЦрддा рд╣ै:
- Mandapas — рд╢ैрд▓-рдХрдЯ рдЧुрдлाрдПँ
- Rathas — рдПрдХाрд╢्рдо рдоंрджिрд░
- Rock reliefs — рд╡िрд╢ाрд▓ рд╢ैрд▓-рдЙрдд्рдХीрд░्рдг reliefs
- Structural temples — рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд░ूрдк рд╕े рдиिрд░्рдоिрдд рдоंрджिрд░
- Excavated remains — рдкुрд░ाрддाрдд्рдд्рд╡िрдХ рдЙрдд्рдЦрдирди рд╕े рд╕ाрдордиे рдЖрдП рдЕрд╡рд╢ेрд╖
рдЗрдирдоें рдкंрдЪ рд░рде рдПрдХाрд╢्рдо рдоंрджिрд░ों рдХा рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдд्рд╡ рдХрд░рддे рд╣ैं।
рдкंрдЪ рд░рдеों рдХी рдоूрд░्рддिрдХрд▓ा | Sculptures of the Pancha Rathas
рдкंрдЪ рд░рдеों рдХी рд╡ाрд╕्рддुрдХрд▓ा рдХो рдЙрдирдХी рдоूрд░्рддिрдХрд▓ा рд╕े рдЕрд▓рдЧ рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा।
рдЗрдирдХी рд╕рддрд╣ों рдкрд░ рд╡िрднिрди्рди decorative motifs, рджेрд╡ी-рджेрд╡рддाрдУं рдФрд░ рдЕрди्рдп рдк्рд░рддिрдоाрдд्рдордХ рд░ूрдкों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। UNESCO рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд░рдеों рдкрд░ рдЕрдиेрдХ рд╣िंрджू divinities рдФрд░ royal portraits рдХो рджрд░्рд╢ाрдиे рд╡ाрд▓े wall panels рдоिрд▓рддे рд╣ैं।
рдкрд░िрд╕рд░ рдоें рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдПрдХाрд╢्рдо рдкрд╢ु рдк्рд░рддिрдоाрдПँ рднी рд╡िрд╢ेрд╖ рдЖрдХрд░्рд╖рдг рд╣ैं।
рд╡िрд╢ाрд▓ рдкрдд्рдерд░ рдХो рдХाрдЯрдХрд░ рд╣ाрдеी рдЬैрд╕ी рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдЖрдХृрддि рдмрдиाрдиा рдЗрд╕ рдмाрдд рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ै рдХि рдкрд▓्рд▓рд╡рдХाрд▓ीрди рд╢िрд▓्рдкрдХाрд░ों рдиे рдкрдд्рдерд░ рдХो рдХेрд╡рд▓ рд╡ाрд╕्рддु рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдХे рд░ूрдк рдоें рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдоूрд░्рддिрдХрд▓ा рдХे рдоाрдз्рдпрдо рдХे рд░ूрдк рдоें рднी рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХिрдпा।
рдХ्рдпा рдкंрдЪ рд░рде рдкूрд░े рдмрдиे рд╣ुрдП рдоंрджिрд░ рд╣ैं?
рдпрд╣ рдк्рд░рд╢्рди рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै।
рдкंрдЪ рд░рдеों рдХो рдЖрдЬ рдоंрджिрд░ाрдХाрд░ рд╕्рдоाрд░рдХों рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦा рдЬाрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЗрдирдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдХी рдЕрд╡рд╕्рдеा рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╕ाрд╡рдзाрдиी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рд╕рднी рд╕ंрд░рдЪрдиाрдУं рдХो рдПрдХ рд╕рдоाрди рд░ूрдк рд╕े “рдкूрд░्рдг рдоंрджिрд░” рдоाрдирдиा рдЙрдЪिрдд рдирд╣ीं рд╣ै।
рдЗрдирдХा рдорд╣рдд्рд╡ рдХेрд╡рд▓ рдзाрд░्рдоिрдХ рдЙрдкрдпोрдЧ рдоें рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╢ैрд▓ рд╡ाрд╕्рддुрдХрд▓ा рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рдФрд░ рдоंрджिрд░ рд░ूрдкों рдХो рдПрдХाрд╢्рдо рд╢िрд▓ा рдоें рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░рдиे рдоें рднी рд╣ै।
рдЗрд╕ीрд▓िрдП рдкंрдЪ рд░рдеों рдХो рдкрд▓्рд▓рд╡рдХाрд▓ीрди architectural experimentation рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рджेрдЦрдиा рдЕрдзिрдХ рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै।
UNESCO World Heritage Site рдоें рдкंрдЪ рд░рдеों рдХा рд╕्рдеाрди
рдпрд╣ाँ рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг distinction рд╕рдордЭрдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै।
“Pancha Rathas” рд╕्рд╡рдпं рдЕрд▓рдЧ UNESCO World Heritage Site рдирд╣ीं рд╣ैं।
рд╡े Group of Monuments at Mahabalipuram рдиाрдордХ UNESCO World Heritage property рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ैं।
рдЗрд╕ рд╕ंрдкрдд्рддि рдХो 1984 рдоें UNESCO World Heritage List рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЗрд╕рдХे UNESCO criteria рд╣ैं:
- Criterion (i) — рдоाрдирд╡ рд░рдЪрдиाрдд्рдордХ рдк्рд░рддिрднा рдХी рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯ рдХृрддि
- Criterion (ii) — рд╡ाрд╕्рддुрдХрд▓ा/рдХрд▓ा рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдкрд░ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдк्рд░рднाрд╡
- Criterion (iii) — рдХिрд╕ी рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдкрд░ंрдкрд░ा рдХा рдЕрд╕ाрдзाрд░рдг рдк्рд░рдоाрдг
- Criterion (vi) — рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдзाрд░्рдоिрдХ/рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдкрд░ंрдкрд░ाрдУं рд╕े рд╕ंрдмंрдз
UNESCO рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдорд╣ाрдмрд▓ीрдкुрд░рдо рдХी рдоूрд░्рддिрдХрд▓ा рдХा рдк्рд░рднाрд╡ рджрдХ्рд╖िрдг рдФрд░ рджрдХ्рд╖िрдг-рдкूрд░्рд╡ рдПрд╢िрдпा рдХे рдХुрдЫ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪा।
рдорд╣ाрдмрд▓ीрдкुрд░рдо рдХी UNESCO рд╡िрд░ाрд╕рдд рдЗрддрдиी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдХ्рдпों рд╣ै?
рдорд╣ाрдмрд▓ीрдкुрд░рдо рдХेрд╡рд▓ рдХुрдЫ рдоंрджिрд░ों рдХा рд╕рдоूрд╣ рдирд╣ीं рд╣ै।
рдпрд╣ рдЙрд╕ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рд╢िрд▓्рдкрдХाрд░ों рдиे рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдЪрдЯ्рдЯाрдиों рдХे рд╕ाрде рдХाрдо рдХрд░рддे рд╣ुрдП:
рд╢ैрд▓-рдХрдЯ рдЧुрдлाрдУं → рдПрдХाрд╢्рдо рд╕ंрд░рдЪрдиाрдУं → рд╕ंрд░рдЪрдиाрдд्рдордХ рдоंрджिрд░ рд╡ाрд╕्рддुрдХрд▓ा
рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдП।
UNESCO рдорд╣ाрдмрд▓ीрдкुрд░рдо рдХो рдкрд▓्рд▓рд╡ рд╕рдн्рдпрддा рдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдк्рд░рдоाрдг рдоाрдирддा рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рдХी рд╕्рдеाрдкрдд्рдп рддрдеा рдоूрд░्рддिрдХрд▓ा рдкрд░ंрдкрд░ा рдХो рднाрд░рддीрдп рдХрд▓ा рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╕्рдеाрди рджेрддा рд╣ै।
рдЖрдЬ рдкंрдЪ рд░рде рдХ्рдпों рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ैं?
рдЖрдЬ рдкंрдЪ рд░рдеों рдХो рддीрди рдк्рд░рдоुрдЦ рджृрд╖्рдЯिрдпों рд╕े рд╕рдордЭा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै:
1. рдЗрддिрд╣ाрд╕
рдпे рдкрд▓्рд▓рд╡рдХाрд▓ीрди рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рдд рдХी рдХрд▓ा рдФрд░ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХे рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдк्рд░рдоाрдг рд╣ैं।
2. рд╡ाрд╕्рддुрдХрд▓ा
рдЗрдирдоें рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдоंрджिрд░ाрдХाрд░ рдпोрдЬрдиाрдУं рдФрд░ рдКрд░्рдз्рд╡ рд░ूрдкों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै।
3. рд╢िрд▓्рдкрдХрд▓ा
рд╡िрд╢ाрд▓ рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдЪрдЯ्рдЯाрдиों рдХो рдХाрдЯрдХрд░ рдоंрджिрд░ рдФрд░ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдоूрд░्рддिрдпाँ рдмрдиाрдиे рдХी рддрдХрдиीрдХी рдХ्рд╖рдорддा рдЗрдирдХी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдУं рдоें рд╣ै।
рдкंрдЪ рд░рде рджेрдЦрдиे рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдкрд░्рдпрдЯрдХों рдХे рд▓िрдП рдЬाрдирдХाрд░ी
рдпрджि рдЖрдк рдкंрдЪ рд░рде рджेрдЦрдиे рдХी рдпोрдЬрдиा рдмрдиा рд░рд╣े рд╣ैं, рддो рдЗрд╕े рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ isolated monument рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦрдиे рдХे рдмрдЬाрдп рдорд╣ाрдмрд▓ीрдкुрд░рдо рдХे рдкूрд░े UNESCO monument group рдХे рд╣िрд╕्рд╕े рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦрдиा рдЕрдзिрдХ рдЙрдкрдпोрдЧी рд░рд╣ेрдЧा।
рдорд╣ाрдмрд▓ीрдкुрд░рдо рдоें рдкंрдЪ рд░рдеों рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा Shore Temple, Arjuna's Penance/Descent of the Ganges, rock-cut caves рдФрд░ рдЕрди्рдп рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╕्рдоाрд░рдХ рднी рд╣ैं। Tamil Nadu Tourism рднी рдкंрдЪ рд░рдеों рдХो рдорд╣ाрдмрд▓ीрдкुрд░рдо рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ attractions рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░рддा рд╣ै।
рдХैрд╕े рдкрд╣ुँрдЪें?
рдорд╣ाрдмрд▓ीрдкुрд░рдо рд╕рдб़рдХ рдоाрд░्рдЧ рд╕े рдЪेрди्рдирдИ рдФрд░ рдЖрд╕рдкाрд╕ рдХे рд╢рд╣рд░ों рд╕े рдЬुрдб़ा рд╣ुрдЖ рд╣ै। Tamil Nadu Tourism рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЪेрди्рдирдИ рд╣рд╡ाрдИ рдЕрдб्рдбा рд▓рдЧрднрдЧ 60 km рдФрд░ Chengalpattu рд░ेрд▓рд╡े рд╕्рдЯेрд╢рди рд▓рдЧрднрдЧ 30 km рдХी рджूрд░ी рдкрд░ рд╣ै; рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдпाрдд्рд░ा рджूрд░ी route рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдмрджрд▓ рд╕рдХрддी рд╣ै।
рдк्рд░рд╡ेрд╢ рд╢ुрд▓्рдХ рдФрд░ opening hours рдЬैрд╕े dynamic details рдХो рдпाрдд्рд░ा рд╕े рдкрд╣рд▓े рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ ASI/рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕्рд░ोрдд рд╕े рдЬाँрдЪрдиा рдмेрд╣рддрд░ рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдЯिрдХрдЯ рдФрд░ рд╕рдордп рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं।
рдкंрдЪ рд░рдеों рдХी рдпाрдд्рд░ा рдХे рджौрд░ाрди рдХ्рдпा рджेрдЦें?
рдкंрдЪ рд░рде рдкрд░िрд╕рд░ рдоें рдХेрд╡рд▓ рдкाँрдЪ рдиाрдоों рдХो рдпाрдж рдХрд░рдХे рдЖрдЧे рдмрдв़рдиे рдХे рдмрдЬाрдп рдЗрди рдЪीрдЬों рдкрд░ рдз्рдпाрди рджें:
рдзрд░्рдорд░ाрдЬ рд░рде — рдКँрдЪाрдИ рдФрд░ рдмрд╣ु-рд╕्рддрд░ीрдп рдКрд░्рдз्рд╡ рд╕ंрд░рдЪрдиा।
рднीрдо рд░рде — рд▓ंрдмी рдпोрдЬрдиा рдФрд░ рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдЫрдд।
рдЕрд░्рдЬुрди рд░рде — рдЫोрдЯा, рд╕ुрд╕ंрдЧрдаिрдд рд╕्рдеाрдкрдд्рдп рдФрд░ рдЕрд▓ंрдХрд░рдг।
рдирдХुрд▓-рд╕рд╣рджेрд╡ рд░рде — рдЕрд▓рдЧ рд╕्рдеाрдкрдд्рдп рд╡िрди्рдпाрд╕ рдФрд░ рдкाрд╕ рд╕्рдеिрдд рдПрдХाрд╢्рдо рд╣ाрдеी।
рдж्рд░ौрдкрджी рд░рде — рд╕рдмрд╕े рдЫोрдЯा рдЖрдХाрд░ рдФрд░ рджुрд░्рдЧा рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдоूрд░्рддिрдХрд▓ा।
рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдкाँрдЪों рд╕ंрд░рдЪрдиाрдУं рдХो рд╕ाрде рджेрдЦрдХрд░ рдЙрдирдХी рд╡िрд╡िрдзрддा рдЕрдзिрдХ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ोрддी рд╣ै।
Read More
Quick Facts: рдкंрдЪ рд░рде
| рддрде्рдп | рдЬाрдирдХाрд░ी |
|---|---|
| рдиाрдо | рдкंрдЪ рд░рде / Pancha Rathas |
| рджूрд╕рд░ा рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рдиाрдо | рдкांрдбрд╡ рд░рде |
| рд╕्рдеाрди | рдорд╣ाрдмрд▓ीрдкुрд░рдо, рддрдоिрд▓рдиाрдбु |
| рддрдЯ | рдХोрд░ोрдоंрдбрд▓ рддрдЯ |
| рд╕ंрдмंрдзिрдд рд░ाрдЬрд╡ंрд╢ | рдкрд▓्рд▓рд╡ |
| рдк्рд░рдоुрдЦ рдХाрд▓ | 7рд╡ीं–8рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдХा рдорд╣ाрдмрд▓ीрдкुрд░рдо рд╕्рдоाрд░рдХ рд╡िрдХाрд╕ |
| рд╡ाрд╕्рддु рдк्рд░рдХाрд░ | рдПрдХाрд╢्рдо (Monolithic) |
| рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕ंрд░рдЪрдиाрдПँ | рдзрд░्рдорд░ाрдЬ, рднीрдо, рдЕрд░्рдЬुрди, рдирдХुрд▓-рд╕рд╣рджेрд╡ рдФрд░ рдж्рд░ौрдкрджी рд░рде |
| UNESCO property | Group of Monuments at Mahabalipuram |
| UNESCO inscription | 1984 |
| UNESCO criteria | (i), (ii), (iii), (vi) |
| рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг | Archaeological Survey of India (ASI) |
UNESCO рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╕ंрдкрдд्рддि рдХा рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдФрд░ рдк्рд░рдмंрдзрди рднाрд░рддीрдп рдкुрд░ाрддрдд्рд╡ рд╕рд░्рд╡ेрдХ्рд╖рдг рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рдЕрдХ्рд╕рд░ рдкूрдЫे рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдк्рд░рд╢्рди (FAQ)
рдкंрдЪ рд░рде рдХрд╣ाँ рд╕्рдеिрдд рд╣ैं?
рдкंрдЪ рд░рде рддрдоिрд▓рдиाрдбु рдХे рдорд╣ाрдмрд▓ीрдкुрд░рдо (рдоाрдорд▓्рд▓рдкुрд░рдо) рдоें рд╕्рдеिрдд рд╣ैं।
рдкंрдЪ рд░рде рдХिрд╕рдиे рдмрдирд╡ाрдП?
рдЗрдирдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдкрд▓्рд▓рд╡рдХाрд▓ीрди рдорд╣ाрдмрд▓ीрдкुрд░рдо рдХी рд╕्рдеाрдкрдд्рдп рдкрд░ंрдкрд░ा рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╣ै। рдЗрдирдХा рд╡िрдХाрд╕ рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े 7рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдХे рдкрд▓्рд▓рд╡ рд╕्рдеाрдкрдд्рдп рдк्рд░рдпोрдЧों рд╕े рдЬोрдб़ा рдЬाрддा рд╣ै।
рдкंрдЪ рд░рде рдХिрддрдиे рд╣ैं?
рдкंрдЪ рд░рде рдкाँрдЪ рдПрдХाрд╢्рдо рдоंрджिрд░ाрдХाрд░ рд╕ंрд░рдЪрдиाрдУं рдХा рд╕рдоूрд╣ рд╣ै।
рдкंрдЪ рд░рдеों рдХे рдиाрдо рдХ्рдпा рд╣ैं?
рдзрд░्рдорд░ाрдЬ рд░рде, рднीрдо рд░рде, рдЕрд░्рдЬुрди рд░рде, рдирдХुрд▓-рд╕рд╣рджेрд╡ рд░рде рдФрд░ рдж्рд░ौрдкрджी рд░рде।
рдХ्рдпा рдкंрдЪ рд░рде рдкांрдбрд╡ों рдиे рдмрдирд╡ाрдП рдеे?
рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдРрд╕ा рдк्рд░рдоाрдгिрдд рдирд╣ीं рд╣ै। “рдкांрдбрд╡ рд░рде” рдиाрдо рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рдиाрдордХрд░рдг рдкрд░ंрдкрд░ा рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╣ै।
рдХ्рдпा рдкंрдЪ рд░рде UNESCO World Heritage Site рд╣ैं?
рдкंрдЪ рд░рде рд╕्рд╡рдпं рдЕрд▓рдЧ UNESCO property рдирд╣ीं рд╣ैं। рд╡े Group of Monuments at Mahabalipuram рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ैं, рдЬिрд╕े 1984 рдоें UNESCO World Heritage List рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा।
рдкंрдЪ рд░рдеों рдХो рдПрдХाрд╢्рдо рдХ्рдпों рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै?
рдХ्рдпोंрдХि рдкाँрдЪों рд░рде рд╡िрд╢ाрд▓ рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╢िрд▓ाрдЦंрдбों рдХो рдХाрдЯрдХрд░ рдмрдиाрдП рдЧрдП рд╣ैं। UNESCO рдЗрди्рд╣ें monolithic temples рдХे рд░ूрдк рдоें рд╡рд░्рдгिрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
рдкंрдЪ рд░рдеों рдоें рд╕рдмрд╕े рдЫोрдЯा рдХौрди-рд╕ा рд╣ै?
рдж्рд░ौрдкрджी рд░рде рдкाँрдЪों рдоें рд╕рдмрд╕े рдЫोрдЯा рд╣ै।
рдкंрдЪ рд░рдеों рдХी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рд╕्рдеाрдкрдд्рдп рд╡िрд╢ेрд╖рддा рдХ्рдпा рд╣ै?
рдЗрдирдХी рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдУं рдоें рдПрдХ рд╣ी рдкрд░िрд╕рд░ рдоें рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ ground plans рдФрд░ elevations рд╡ाрд▓े рдПрдХाрд╢्рдо рдоंрджिрд░ाрдХाрд░ рд░ूрдкों рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै।
рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖
рдорд╣ाрдмрд▓ीрдкुрд░рдо рдХे рдкंрдЪ рд░рде рдХेрд╡рд▓ рдкाँрдЪ рдк्рд░ाрдЪीрди рдкрдд्рдерд░ рдХी рд╕ंрд░рдЪрдиाрдПँ рдирд╣ीं рд╣ैं। рд╡े рдЙрд╕ рд╕рдордп рдХे рд╢िрд▓्рдкрдХाрд░ों рдХी рдХрд▓्рдкрдиाрд╢ीрд▓рддा рдФрд░ рддрдХрдиीрдХी рдХ्рд╖рдорддा рдХा рдк्рд░рдоाрдг рд╣ैं, рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рд╡िрд╢ाрд▓ рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдЪрдЯ्рдЯाрдиों рдХो рдХाрдЯрдХрд░ рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдоंрджिрд░ाрдХाрд░ рд░ूрдкों рдХो рд╡िрдХрд╕िрдд рдХिрдпा।
рдзрд░्рдорд░ाрдЬ рд░рде рдХी рдКँрдЪाрдИ, рднीрдо рд░рде рдХी рд▓ंрдмी рд╕ंрд░рдЪрдиा, рдЕрд░्рдЬुрди рд░рде рдХा рд╕ंрддुрд▓िрдд рд╡िрди्рдпाрд╕, рдирдХुрд▓-рд╕рд╣рджेрд╡ рд░рде рдХे рдиिрдХрдЯ рд╕्рдеिрдд рд╡िрд╢ाрд▓ рд╣ाрдеी рдФрд░ рдж्рд░ौрдкрджी рд░рде рдХा рдЫोрдЯा рдХुрдЯी-рд╕рджृрд╢ рд░ूрдк—рдЗрди рд╕рднी рдХो рдПрдХ рд╕ाрде рджेрдЦрдиे рдкрд░ рдкрд▓्рд▓рд╡рдХाрд▓ीрди рд╡ाрд╕्рддुрдХрд▓ा рдоें рдоौрдЬूрдж рдк्рд░рдпोрдЧ рдФрд░ рд╡िрд╡िрдзрддा рд╕्рдкрд╖्рдЯ рджिрдЦाрдИ рджेрддी рд╣ै।
рдЗрд╕ी рд╕्рдеाрдкрдд्рдп рд╡िрд╡िрдзрддा рдФрд░ рдХрд▓ाрдд्рдордХ рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯрддा рдХे рдХाрд░рдг рдкंрдЪ рд░рде Group of Monuments at Mahabalipuram рдХी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдзрд░ोрд╣рд░ों рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं। UNESCO рдиे рдЗрд╕ рдкूрд░े рд╕्рдоाрд░рдХ рд╕рдоूрд╣ рдХो 1984 рдоें рд╡िрд╢्рд╡ рдзрд░ोрд╣рд░ рд╕ूрдЪी рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдеा।
рдорд╣ाрдмрд▓ीрдкुрд░рдо рдХी рдЪрдЯ्рдЯाрдиों рдоें рддрд░ाрд╢ी рдЧрдИ рдпे рд╕ंрд░рдЪрдиाрдПँ рдЖрдЬ рднी рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕рд╡ाрд▓ рд╕ाрдордиे рд░рдЦрддी рд╣ैं—рдЬрдм рдкрдд्рдерд░ рдХो рдХेрд╡рд▓ рдкрдд्рдерд░ рди рд╕рдордЭрдХрд░ рдЙрд╕े рд╡ाрд╕्рддुрдХрд▓ा рдФрд░ рдХрд▓ा рдХा рдоाрдз्рдпрдо рдмрдиाрдпा рдЬाрдП, рддो рдЙрд╕рд╕े рдХिрддрдиा рдХुрдЫ рд░рдЪा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
рд╕्рд░ोрдд / References
- UNESCO World Heritage Centre — Group of Monuments at Mahabalipuram
- UNESCO — Documents and Advisory Body Evaluations, Group of Monuments at Mahabalipuram
- Tamil Nadu Tourism — Mahabalipuram Monuments
- Tamil Nadu Tourism — Mahabalipuram Tourism
- Tamil Nadu Tourism — Mahabalipuram Tourist Attraction / How to Reach


Comments
Post a Comment