What is Heat and how is it created? Effects of Heat : เคเคท्เคฎा เค्เคฏा เคนै เคเคฐ เคฏเคน เคैเคธे เคฌเคจเคคी เคนै?
What is Heat? How is it created? Effects of Heat : เคเคท्เคฎा เค्เคฏा เคนै เคเคฐ เคฏเคน เคैเคธे เคฌเคจเคคी เคนै?
เคเคท्เคฎा (Heat) เค्เคฏा เคนै?
เคเคท्เคฎा เคเค เคช्เคฐเคाเคฐ เคी เคเคฐ्เคा เคนै, เคो เคिเคธी เคชเคฆाเคฐ्เคฅ เคे เคเคฃों (เค เคฃुเคं/เคชเคฐเคฎाเคฃुเคं) เคी เคเคคि เคธे เคเคค्เคชเคจ्เคจ เคนोเคคी เคนै। เคเคฌ เคเคฃ เคคेเคी เคธे เคนिเคฒเคคे-เคฆौเคก़เคคे เคนैं, เคคो เคชเคฆाเคฐ्เคฅ เคเคฐ्เคฎ เคนोเคคा เคนै; เคเคฌ เคเคฃों เคी เคเคคि เคงीเคฎी เคนोเคคी เคนै เคคो เคชเคฆाเคฐ्เคฅ เค ंเคกा เคนोเคคा เคนै।
เคธเคฐเคฒ เคถเคฌ्เคฆों เคฎें, เคเคท्เคฎा เคोเค เค เคฒเค เคीเค เคจเคนीं เคนै, เคฏเคน เคेเคตเคฒ เคเคฃों เคी เคเคคि (motion of particles) เคी เคเคฐ्เคा เคนै। เคเคฃ เคिเคคเคจी เคคेเค เคธ्เคชीเคก เคธे เคนिเคฒेंเคे, เคเคคเคจी เค เคงिเค เคเคฐ्เคा เคเคค्เคชเคจ्เคจ เคนोเคी। เคเคธी เคเคฐ्เคा เคो เคนเคฎ เคเคฐ्เคฎी เคฏा เคเคท्เคฎा เคเคนเคคे เคนैं। เคเคฌ เคญी เคोเค เคीเค เคนिเคฒเคคी เคนै, เคคो เคเคธเคฎें เคเคคिเค เคเคฐ्เคा (Kinetic Energy) เคนोเคคी เคนै।
เคเคฒ्เคชเคจा เคीเคिเค เคि เคเคชเคे เคชाเคธ เคฒाเคों-เคเคฐोเคก़ों เคเคฃ เคนैं। เคเคฌ เคตे เคงीเคฎे เคเคฒเคคे เคนैं เคคो เคชเคฆाเคฐ्เคฅ เค ंเคกा เคนोเคคा เคนै। เคเคฌ เคตे เคคेเค เคเคคि เคธे เคเคฒเคคे เคนैं เคคो เคชเคฆाเคฐ्เคฅ เคเคฐ्เคฎ เคนोเคคा เคนै, เคเคฐ เคเคฌ เคตे เคฌेเคนเคฆ เคคेเค เคเคคि เคธे เคเคฒเคคे เคนैं เคคो เคชเคฆाเคฐ्เคฅ เคเคฎเคเคจे เคฒเคเคคा เคนै (เคैเคธे เคฒाเคฒ-เคเคฐ्เคฎ เคฒोเคนे)। เคคो เคฏाเคจी เคเคท्เคฎा = เคเคฃों เคी เคเคคिเค เคเคฐ्เคा (Kinetic Energy of Particles)। เคिเคคเคจी เคคेเค เคเคคि, เคเคคเคจी เค เคงिเค เคเคฐ्เคा, เคฏाเคจी เค เคงिเค เคเคท्เคฎा।
เคเคชเคा เคนाเคฅ เคนिเคฒเคคा เคนै, เคคो เคเคธเคฎें เคเคฐ्เคा เคนोเคคी เคนै। เคเคช เคฌोเคฒเคคे เคนैं, เคคो เคเคธเคฎें เคเคฐ्เคा เคนोเคคी เคนै। เคนเคตा เคฌเคนเคคी เคนै, เคเคธเคฎें เคเคฐ्เคा เคนोเคคी เคนै। เคชाเคจी เคฌเคนเคคा เคนै, เคเคธเคฎें เคเคฐ्เคा เคนोเคคी เคนै। เคเคฃ เคนिเคฒเคคे เคนैं, เคเคจเคी เคเคคि เคฎें เคเคฐ्เคा เคนोเคคी เคนै। เค्เคฏोंเคि เคเคฃ เคฌเคนुเคค เคนी เคธूเค्เคท्เคฎ เคนोเคคे เคนैं เคเคฐ เค เคฐเคฌों-เคเคฐเคฌों เคी เคธंเค्เคฏा เคฎें เคนोเคคे เคนैं, เคคो เคเคจเคी เคुเคฒ เคเคฐ्เคा เคฎिเคฒเคเคฐ เคเคท्เคฎा เคฌเคจाเคคी เคนै।
เคธंเค्เคทेเคช เคฎें, เคเคท्เคฎा เคเคฐ्เคा เคा เคเค เคฐूเคช เคนै เคो เคเคฃों เคी เคเคคि เคธे เคฌเคจเคคी เคนै เคเคฐ เคคाเคชเคฎाเคจ, เค เคตเคธ्เคฅा, เคเคाเคฐ เคเคฆि เคฌเคฆเคฒ เคธเคเคคी เคนै। เคเคธเคा เคธंเคเคฐเคฃ เคाเคฒเคจ, เคธंเคตเคนเคจ เคเคฐ เคตिเคिเคฐเคฃ เคธे เคนोเคคा เคนै।
เคเคท्เคฎा เคैเคธी เคฆिเคเคคी เคนै? (What Does Heat Look Like?)
เคเคท्เคฎा เคเคฐ्เคा เคा เคฐूเคช เคนै, เคोเค เค ोเคธ/เคฆिเคाเค เคฆेเคจे เคตाเคฒी เคीเค เคจเคนीं। เคเคท्เคฎा เคคाเคชเคฎाเคจ เคฌเคข़ाเคคी เคนै, เค เคตเคธ्เคฅा เคฌเคฆเคฒเคคी เคนै, เคซैเคฒाเคต เคฒाเคคी เคนै। เคฏाเคจी เคเคท्เคฎा เคธ्เคตเคฏं เคฆिเคाเค เคจเคนीं เคฆेเคคी, เคฒेเคिเคจ เคเคธเคे เคช्เคฐเคญाเคต เคฆिเคเคคे เคนैं, เคैเคธे เคीเคें เคเคฐ्เคฎ เคนोเคเคฐ เคเคฎเคเคจे เคฒเคเคคी เคนैं (เคฒाเคฒ-เคเคฐ्เคฎ เคงाเคคु), เคเคฐ्เคฎ เคนเคตा เคฎें เคฒเคนเคฐें เคฏा เคนเคตा เคนिเคฒเคคी เคนुเค เคฆिเคाเค เคฆेเคคी เคนै, เคชाเคจी เคเคฌเคฒเคคा เคนै, เคตเคธ्เคคुเคँ เคซैเคฒเคคी เคนैं, เคงुเคँ เคฏा เคญाเคช เคเค เคคी เคนै।
เคเคท्เคฎा เคे เค्เคฏा เคช्เคฐเคญाเคต (Effects of Heat)
เคเคท्เคฎा เคा เคชเคฆाเคฐ्เคฅों เคชเคฐ เคเค เคคเคฐเคน เคธे เคช्เคฐเคญाเคต เคชเคก़เคคा เคนै :
(1) เคคाเคชเคฎाเคจ เคฌเคข़เคจा (Increase in Temperature) : เคเคฌ เคिเคธी เคตเคธ्เคคु เคฎें เคเคท्เคฎा เคฆी เคाเคคी เคนै เคคो เคเคธเคा เคคाเคชเคฎाเคจ เคฌเคข़เคคा เคนै।
(2) เค เคตเคธ्เคฅा เคชเคฐिเคตเคฐ्เคคเคจ (Change of State) : เคเคท्เคฎा เคธे เคชเคฆाเคฐ्เคฅ เคी เค เคตเคธ्เคฅा เคฌเคฆเคฒ เคธเคเคคी เคนै। เคैเคธे เคฌเคฐ्เคซ เคा เคชाเคจी เคฎें เคฌเคฆเคฒเคจा (เคชिเคเคฒเคจा), เคชाเคจी เคा เคญाเคช เคฎें เคฌเคฆเคฒเคจा (เคตाเคท्เคชीเคเคฐเคฃ), เคญाเคช เคा เคชाเคจी เคฎें เคฌเคฆเคฒเคจा (เคธंเคเคจเคจ)
(3) เคช्เคฐเคธाเคฐ (Expansion) : เคเคฐ्เคฎी เคฎिเคฒเคจे เคชเคฐ เค เคงिเคเคคเคฐ เคชเคฆाเคฐ्เคฅ เคซैเคฒเคคे เคนैं। เคैเคธे เคเคฐ्เคฎिเคฏों เคฎें เคคाเคฐ เคขीเคฒे เคนो เคाเคคे เคนैं।
(4) เคฐाเคธाเคฏเคจिเค เคชเคฐिเคตเคฐ्เคคเคจ (Chemical Changes) : เคเค เคฐाเคธाเคฏเคจिเค เค्เคฐिเคฏाเคं เคा เคाเคฐเคฃ เคฏा เคเคค्เคชाเคฆ เคเคท्เคฎा เคนोเคคी เคนै। เคैเคธे เคญोเคเคจ เคชเคเคจा, เคงाเคคुเคं เคा เคถुเคฆ्เคงिเคเคฐเคฃ।
(5) เคตिเคฆ्เคฏुเคค เคเคค्เคชाเคฆเคจ (Electricity Generation) : เคเคท्เคฎा เคธे เคญाเคช เคฌเคจเคคी เคนै เคो เคเคฐ्เคฌाเคเคจ เคเคฒाเคเคฐ เคฌिเคเคฒी เคฌเคจाเคคी เคนै।
(6) เคीเคตों เคे เคถเคฐीเคฐ เคชเคฐ เคช्เคฐเคญाเคต : เคเคท्เคฎा เคीเคตिเคค เคช्เคฐाเคฃिเคฏों เคे เคถเคฐीเคฐ เคा เคคाเคชเคฎाเคจ เคจिเคฏंเคค्เคฐिเคค เคฐเคเคคी เคนै।
เคเคท्เคฎा เคैเคธे เคฌเคจเคคी เคนै? (Heat Generation)
เคเคท्เคฎा เคเค เคคเคฐीเคों เคธे เคเคค्เคชเคจ्เคจ เคนोเคคी เคนै :
1. เคเคฐ्เคทเคฃ (Friction) เคธे : เคฆो เคตเคธ्เคคुเคं เคो เคฐเคเคก़เคจे เคชเคฐ เคเคฃों เคी เคเคคि เคฌเคข़เคคी เคนै เคเคฐ เคเคท्เคฎा เคฌเคจเคคी เคนै। เคैเคธे เคนाเคฅ เคฐเคเคก़เคจे เคชเคฐ เคเคฐ्เคฎ เคนो เคाเคคे เคนैं।
2. เคฐाเคธाเคฏเคจिเค เค เคญिเค्เคฐिเคฏा (Chemical Reaction) เคธे : เคुเค เค เคญिเค्เคฐिเคฏाเคँ เคเคท्เคฎा เคोเคก़เคคी เคนैं। เคैเคธे เคฒเคเคก़ी เคเคฒเคจा, เคोเคฏเคฒा เคเคฒเคจा, เคญोเคเคจ เคชเคाเคจा।
3. เคตिเคฆ्เคฏुเคค เคเคฐ्เคा เคธे (Electrical Heating) : เคเคฐंเค เคฌเคนเคจे เคธे เคคाเคฐों เคฎें เคเคท्เคฎा เคเคค्เคชเคจ्เคจ เคนोเคคी เคนै। เคैเคธे เคนीเคเคฐ, เคीเคเคฐ, เคเคธ्เคค्เคฐी।
4. เคธूเคฐ्เคฏ เคिเคฐเคฃों เคธे (Radiatio) : เคธूเคฐ्เคฏ เคธे เคเคจे เคตाเคฒे เคตिเคฆ्เคฏुเคคเคुंเคฌเคीเคฏ เคตिเคिเคฐเคฃ เคชृเคฅ्เคตी เคเคฐ เคตเคธ्เคคुเคं เคो เคเคฐ्เคฎ เคเคฐเคคे เคนैं।
5. เคชเคฐเคฎाเคฃ्เคตिเค เค्เคฐिเคฏाเคं เคธे (Nuclear Reactions) : เคจाเคญिเคीเคฏ เคตिเคंเคกเคจ/เคธंเคฒเคฏเคจ เคฎें เคฌเคก़ी เคฎाเคค्เคฐा เคฎें เคเคท्เคฎा เคฌเคจเคคी เคนै। เคธूเคฐ्เคฏ, เคชเคฐเคฎाเคฃु เคเคฐ्เคा เคธंเคฏंเคค्เคฐ।
เคเคท्เคฎा เคे เคुเคฃ เคเคฐ เคตिเคถेเคทเคคाเคँ (Properties & Characteristics of Heat)
1. เคเคท्เคฎा เคเค เคเคฐ्เคा เคนै : เคฏเคน เคเคฐ्เคा เคा เคเค เคฐूเคช เคนै เคिเคธे เคूเคฒ (Joule) เคฏा เคैเคฒोเคฐी (calorie) เคฎें เคฎाเคชा เคाเคคा เคนै।
2. เคเคท्เคฎा เคเคฐ्เคฎ เคตเคธ्เคคु เคธे เค ंเคกी เคตเคธ्เคคु เคी เคเคฐ เคฌเคนเคคी เคนै : เคคाเคชเคฎाเคจ-เคธंเคคुเคฒเคจ เคฌเคจเคจे เคคเค เคเคท्เคฎा เคธ्เคฅाเคจांเคคเคฐिเคค เคนोเคคी เคฐเคนเคคी เคนै।
3. เคเคท्เคฎा เคคाเคชเคฎाเคจ เคฌเคฆเคฒ เคธเคเคคी เคนै : เคเคท्เคฎा เคे เคฌเคข़เคจे เคธे เคคाเคชเคฎाเคจ เคฌเคข़เคคा เคนै; เคเคฎ เคนोเคจे เคธे เคเคเคคा เคนै।
4. เคเคท्เคฎा เคชเคฆाเคฐ्เคฅ เคी เค เคตเคธ्เคฅा เคฌเคฆเคฒ เคธเคเคคी เคนै। เคैเคธे เคฌเคฐ्เคซ เคा เคชाเคจी เคฎें เคฌเคฆเคฒเคจा (เคชिเคเคฒเคจा), เคฏा เคชाเคจी เคा เคญाเคช เคฌเคจเคจा (เคตाเคท्เคชीเคเคฐเคฃ)।
5. เคเคท्เคฎा เคा เคธंเคाเคฐ เคคीเคจ เคคเคฐीเคों เคธे เคนोเคคा เคนै : เคाเคฒเคจ (Conduction) เคฏाเคจी เค ोเคธ เคฎाเคง्เคฏเคฎ เคธे, เคธंเคตเคนเคจ (Convection) เคฏाเคจी เคคเคฐเคฒ/เคैเคธ เคฎें เคเคฐ เคตिเคिเคฐเคฃ (Radiation) เคฏाเคจी เคฌिเคจा เคฎाเคง्เคฏเคฎ เคे।
6. เคเคท्เคฎा เคตเคธ्เคคु เคे เคฆ्เคฐเคต्เคฏเคฎाเคจ เคเคฐ เคตिเคถिเคท्เค เคเคท्เคฎा เคชเคฐ เคจिเคฐ्เคญเคฐ เคเคฐเคคी เคนै : เคเค เคนी เคเคท्เคฎा เคธे เค เคฒเค-เค เคฒเค เคชเคฆाเคฐ्เคฅों เคा เคคाเคชเคฎाเคจ เค เคฒเค-เค เคฒเค เคฌเคข़เคคा เคนै।
7. เคเคท्เคฎा เค เคฆृเคถ्เคฏ เคนोเคคी เคนै เคฒेเคिเคจ เคช्เคฐเคญाเคต เคฎเคนเคธूเคธ เคिเคฏा เคा เคธเคเคคा เคนै। เคैเคธे เคเคฐ्เคฎी เคा เค เคนเคธाเคธ, เคตเคธ्เคคु เคा เคซैเคฒเคจा เคเคฆि।
เคธूเคฐ्เคฏ เคฎें เคเคท्เคฎा เคैเคธे เคเค? (How Did the Sun Get Its Heat?)
เคธूเคฐ्เคฏ เคी เคเคฐ्เคฎी เคธाเคฎाเคจ्เคฏ เคเคฃों เคी เคนเคฒเคเคฒ เคธे เคจเคนीं เคฌเคจเคคी। เคตเคน เคชเคฐเคฎाเคฃु เคธ्เคคเคฐ เคชเคฐ เคนोเคจे เคตाเคฒी เคตिเคถाเคฒ เคเคฐ्เคा เคธे เคฌเคจเคคी เคนै। เคธूเคฐ्เคฏ เคฎें เคเคท्เคฎा เคชเคฐเคฎाเคฃु เคธंเคฒเคฏเคจ (Nuclear Fusion) เคธे เคเคคी เคนै। เคธूเคฐ्เคฏ เคे เคेंเคฆ्เคฐ เคฎें เคฌเคนुเคค เค เคงिเค เคคाเคชเคฎाเคจ (เคฒเคเคญเค 1.5 เคเคฐोเคก़ °C) เคนै, เคฌเคนुเคค เค เคงिเค เคฆเคฌाเคต เคนै। เคเคธ เคฆเคฌाเคต เคเคฐ เคคाเคชเคฎाเคจ เคฎें เคนाเคเคก्เคฐोเคเคจ เคे เคจाเคญिเค เคเคชเคธ เคฎें เคเคเคฐाเคคे เคนैं เคเคฐ เคुเคก़เคเคฐ เคนीเคฒिเคฏเคฎ เคฌเคจाเคคे เคนैं। เคเคธे เคเคนเคคे เคนैं เคชเคฐเคฎाเคฃु เคธंเคฒเคฏเคจ (Nuclear Fusion)। เคซ्เคฏूเค़เคจ เคจे เคธूเคฐ्เคฏ เคो เคเค เคตिเคถाเคฒ เคเคคिเค–เคเคฐ्เคा + เคช्เคฐเคाเคถ + เคเคท्เคฎा เคा เคोเคฒा เคฌเคจा เคฆिเคฏा, เค्เคฏोंเคि เคเคธ เคช्เคฐเค्เคฐिเคฏा เคฎें เคฌเคนुเคค เคฌเคก़ी เคฎाเคค्เคฐा เคฎें เคเคฐ्เคा (เคเคท्เคฎा เคเคฐ เคช्เคฐเคाเคถ) เคจिเคเคฒเคคी เคนै। เคเคฌ เคฆो เคนाเคเคก्เคฐोเคเคจ เคชเคฐเคฎाเคฃु เคฎिเคฒเคเคฐ เคนीเคฒिเคฏเคฎ เคฌเคจाเคคे เคนैं, เคคเคฌ เคฅोเคก़ा เคธा เคฆ्เคฐเคต्เคฏเคฎाเคจ เคाเคฏเคฌ เคนो เคाเคคा เคนै। เคตเคน เคฆ्เคฐเคต्เคฏเคฎाเคจ เคเคฐ्เคा เคฎें เคฌเคฆเคฒ เคाเคคा เคนै (E = mc²)। เคฏเคนी เคเคฐ्เคा เคนै เคธूเคฐ्เคฏ เคी เคเคฐ्เคฎी।
เคฌ्เคฐเคน्เคฎाเคฃ्เคก เคฎें เคชเคนเคฒी เคฌाเคฐ เคเคท्เคฎा เคैเคธे เคเคฐ เคिเคธเคธे เคฌเคจी?
เคตैเค्เคाเคจिเคों เคे เคฎुเคคाเคฌिเค, เคชเคนเคฒी เคเคท्เคฎा เคฌिเค เคฌैंเค เคธे (Heat from the Big Bang) เคฌเคจी। เคฏाเคจी เคฌ्เคฐเคน्เคฎाเคฃ्เคก เคฎें เคเคท्เคฎा เคा เคชเคนเคฒा เคธ्เคฐोเคค เคฌिเค เคฌैंเค เคนी เคฅा। เคฒเคเคญเค 13.8 เค เคฐเคฌ เคตเคฐ्เคท เคชเคนเคฒे เคฌ्เคฐเคน्เคฎाเคฃ्เคก เค เคค्เคฏंเคค เคोเคा, เค เคค्เคฏंเคค เคเคจा เคเคฐ เค เคจंเคค เคเคฐ्เคฎ เคฅा। เคเคธी เคธ्เคฅिเคคि เคธे เค เคค्เคฏเคงिเค เคตिเคธ्เคซोเค/เคตिเคธ्เคคाเคฐ เคนुเค, เคिเคธे เคฌिเค เคฌैंเค เคเคนเคคे เคนैं। เคฌिเค เคฌैंเค เคे เค ीเค เคฌाเคฆ เคเคฐ्เคा เค เคค्เคฏเคงिเค เคเคจเคค्เคต เคฎें เคฅी, เคคाเคชเคฎाเคจ เคฒเคเคญเค 10¹⁰–10³²°C เคคเค เคฅा। เคैเคธे เคนी เคฌ्เคฐเคน्เคฎाเคฃ्เคก เคตिเคธ्เคคृเคค เคนुเค, เคเคฐ्เคा เคเคฃों เคฎें เคฌเคฆเคฒी, เคเคฃों เคी เคคेเค เคเคคि เคे เคाเคฐเคฃ เคเคท्เคฎा เคเคฐ्เคा เคเคค्เคชเคจ्เคจ เคนुเค। เคเคธเคฒिเค เคเคท्เคฎा เคฌ्เคฐเคน्เคฎाเคฃ्เคก เคी เคเคค्เคชเคค्เคคि เคे เคธाเคฅ เคนी เคฌเคจी, เคिเคธी เคฌाเคนเคฐी เคธ्เคฐोเคค เคธे เคจเคนीं।
เคเคท्เคฎा, เคคाเคชเคฎाเคจ เคเคฐ เคเคฐ्เคฎी เคฎें เค्เคฏा เค ंเคคเคฐ เคนै?
เคเคท्เคฎा เคเคฐ เคคाเคชเคฎाเคจ เคा เคฐिเคถ्เคคा เคตैเคธा เคนै เคैเคธे เคญीเคก़ เคเคฐ เคถोเคฐ เคा। เคฆोเคจों เคुเคก़े เคนुเค เคนैं, เคชเคฐ เคเค เคนी เคीเค เคจเคนीं เคนैं।
เคเคท्เคฎा (Heat) เคเคฐ्เคा เคนै। เคฏเคน เคตเคน เคเคฐ्เคा เคนै เคो เคिเคธी เคตเคธ्เคคु เคे เคเคฃों เคी เคเคคि เคธे เคฌเคจเคคी เคนै เคเคฐ เคเค เคเคเคน เคธे เคฆूเคธเคฐी เคเคเคน เคฌเคน เคธเคเคคी เคนै। เคเคท्เคฎा เคฌเคข़เคจे เคชเคฐ เคเคฃ เคคेเค เคจाเคเคจे เคฒเคเคคे เคนैं, เคเคฐ เคเคเคจे เคชเคฐ เคงीเคฐे เคนो เคाเคคे เคนैं। เคตเคนीं, เคคाเคชเคฎाเคจ (Temperature) เคเคธ เคจाเค เคी เคธ्เคชीเคก เคा เคฎाเคช เคนै। เคฏเคน เคฌเคคाเคคा เคนै เคि เคเคฃ เคिเคคเคจी เคคेเคी เคธे เคนिเคฒ เคฐเคนे เคนैं। เคคाเคชเคฎाเคจ เคो เคนเคฎ เคฅเคฐ्เคฎाเคฎीเคเคฐ เคธे เคฎाเคช เคฒेเคคे เคนैं।
เคเคท्เคฎा = เคुเคฒ เคเคฐ्เคा เคเคฐ เคคाเคชเคฎाเคจ = เคเคธ เคเคฐ्เคा เคा เคเคธเคค เคธ्เคคเคฐ
เคเค เคฌเคก़े เคเคฐ्เคฎ เคชाเคจी เคे เคเคฌ เคเคฐ เคเค เคोเคे เคเคช เคฎें เคฐเคे เคเคฐ्เคฎ เคชाเคจी เคा เคคाเคชเคฎाเคจ เคเค เคธเคฎाเคจ เคนो เคธเคเคคा เคนै, เคฒेเคिเคจ เคเคฌ เคฎें เคเคท्เคฎा เคฌเคนुเคค เค्เคฏाเคฆा เคนोเคी, เค्เคฏोंเคि เคเคธเคฎें เคเคฃों เคी เคธंเค्เคฏा เคฌเคนुเคค เค्เคฏाเคฆा เคนै (เคฏाเคจी เคเคฌ เคฎें เคเคฐ्เคฎ เคชाเคจी เคी เคฎाเคค्เคฐा เค्เคฏाเคฆा เคนै)।
เคเคท्เคฎा เคเคฐ เคเคฐ्เคฎी เคฎें เค ंเคคเคฐ? เคฏเคน เคญाเคทा เคा เคซเคฐ्เค เคนै। เคเคท्เคฎा เคเค เคตैเค्เคाเคจिเค เคถเคฌ्เคฆ เคนै। เคฏเคน เคเคฐ्เคा เคा เคฐूเคช เคนै, เคिเคธे เคนเคฎ เคूเคฒ เคฏा เคैเคฒोเคฐी เคฎें เคฎाเคชเคคे เคนैं। เคเคฌ เคนเคฎ เคตिเค्เคाเคจ เคी เคฌाเคค เคเคฐเคคे เคนैं เคฏाเคจी เคญौเคคिเคी, เคฐเคธाเคฏเคจ เคตिเค्เคाเคจ, เคคो เคตเคนाँ "เคเคท्เคฎा" เคถเคฌ्เคฆ เคธเคนी เคนै। เคตเคนीं, เคเคฐ्เคฎी เคฆैเคจिเค เคญाเคทा เคฎें เคเคธ्เคคेเคฎाเคฒ เคนोเคจे เคตाเคฒा เคถเคฌ्เคฆ เคนै। เคเคฐ्เคฎी เคตเคน เค เคจुเคญूเคคि เคนै เคो เคนเคฎें เคคเคฌ เคนोเคคी เคนै เคเคฌ เคเคท्เคฎा เคนเคฎाเคฐे เคถเคฐीเคฐ เคฎें เคเคคी เคนै।
เคฆूเคธเคฐे เคถเคฌ्เคฆों เคฎें เคเคนें เคคो เคเคท्เคฎा เคเค เคเคฐ्เคा เคนै เคเคฐ เคเคฐ्เคฎी เคเคธ เคเคฐ्เคा เคा เคเคนเคธाเคธ เคนै। เค ंเคคเคฐ เคฏเคน เคนै เคैเคธे เคช्เคฐเคाเคถ เคเคฐ เคฐोเคถเคจी เคฎें เคนोเคคा เคนै। เคชเคนเคฒा เคตैเค्เคाเคจिเค เคถเคฌ्เคฆ เคนै, เคเคฐ เคฆूเคธเคฐा เค เคจुเคญเคต เคนै। เคฏाเคจी เคเคท्เคฎा เคो เคเคช เคธूเคค्เคฐों เคเคฐ เคฎाเคช เคฎें เคชเคเคก़ เคธเคเคคे เคนैं, เคเคฌเคि เคเคฐ्เคฎी เคो เคเคช เค เคชเคจी เคค्เคตเคा เคธे เคฎเคนเคธूเคธ เคเคฐเคคे เคนैं।
----------------------------------------------------------------------
เคนเคฎाเคฐे เคเค เคธ्เคूเคกेंเค เคจे เคนเคฎเคธे เคเค เคธเคตाเคฒ เคชूเคा เคฅा เคि เค्เคฏा เค เค्เคจि (Fire) เคญी เคेเคตเคฒ เคเคฃों เคी เคคेเค เคเคคि เคนै?
เคจเคนीं। เค เค्เคจि เคेเคตเคฒ เคเคฃों เคे เคคेเค เคนिเคฒเคจे-เคกुเคฒเคจे เคा เคจाเคฎ เคจเคนीं เคนै।
เค เค्เคจि = เคเค เคฐाเคธाเคฏเคจिเค เคช्เคฐเค्เคฐिเคฏा + เคช्เคฐเคाเคถ + เคเคท्เคฎा।
เคธूเคฐ्เคฏ เคฎें เค เค्เคจि เคจเคนीं เคนै। เคฏाเคจी เคैเคธी เค เค्เคจि เคฒเคเคก़ी, เคैเคธ เคฏा เคคेเคฒ เคเคฒเคจे เคชเคฐ เคฌเคจเคคी เคนै, เคตैเคธी เคเค เคธूเคฐ्เคฏ เคฎें เคจเคนीं เคนोเคคी। เคธूเคฐ्เคฏ เคฎें เคเค्เคธीเคเคจ เคจเคนीं เคนै (เคฌเคนुเคค เคฅोเคก़ी เคนी เคฎाเคค्เคฐा เคฎें เคนै), เคฒเคเคก़ी เคฏा เคैเคธ เคैเคธा เคोเค เคंเคงเคจ เคจเคนीं เคนै, เคเคธเคฎें เคฐाเคธाเคฏเคจिเค เคฆเคนเคจ เคจเคนीं เคนोเคคा, เคคो เคธूเคฐ्เคฏ เคฎें เค เค्เคจि เคชृเคฅ्เคตी เคตाเคฒी เคเค เคैเคธी เคจเคนीं เคนै। เคธूเคฐ्เคฏ เคฎें เคเค เคจाเคญिเคीเคฏ เคธंเคฒเคฏเคจ (Nuclear Fusion) เคช्เคฐเค्เคฐिเคฏा เคนोเคคी เคนै। เคฏाเคจी เคนाเคเคก्เคฐोเคเคจ เคे เคเคฃ เคฌเคนुเคค เคตिเคถाเคฒ เคฆเคฌाเคต + เคคाเคชเคฎाเคจ เคे เคाเคฐเคฃ เคเคชเคธ เคฎें เคเคเคฐाเคเคฐ เคนीเคฒिเคฏเคฎ เคฌเคจाเคคे เคนैं เคเคฐ เคเคธ เคช्เคฐเค्เคฐिเคฏा เคฎें เคตिเคถाเคฒ เคเคฐ्เคा เคจिเคเคฒเคคी เคนै। เคเคฐ्เคा = เคช्เคฐเคाเคถ + เคเคท्เคฎा। เคเคฐ เคฏเคน เคช्เคฐเค्เคฐिเคฏा เคชृเคฅ्เคตी เคी เค เค्เคจि เคธे เค เคฒเค เคนै।
เคธूเคฐ्เคฏ เคी เคเคฐ्เคฎी เคฎें เคญी เคเคฃों เคी เคคेเค เคเคคि เคถाเคฎिเคฒ เคนै, เคฒेเคिเคจ เค เคฒเค เคช्เคฐเคाเคฐ เคे เคเคฃ। เคธूเคฐ्เคฏ เคे เคेंเคฆ्เคฐ เคฎें เคช्เคฐोเคॉเคจ, เคเคฒेเค्เค्เคฐॉเคจ, เคเคฐ เคเคฏเคจ เค เคค्เคฏเคงिเค เคเคฐ्เคा เคे เคाเคฐเคฃ เค เคค्เคฏंเคค เคคेเค เคเคคि เคธे เคเคฒเคคे เคนैं। เคเคธी เคเคคि + เคธंเคฒเคฏเคจ เค्เคฐिเคฏा เคे เคाเคฐเคฃ เคตिเคถाเคฒ เคฎाเคค्เคฐा เคฎें เคเคท्เคฎा เคเคฐ เคช्เคฐเคाเคถ เคฌเคจเคคे เคนैं।
เคจोเค : เคธूเคฐ्เคฏ เคฎें เคเค्เคธीเคเคจ เคนै, เคฒेเคिเคจ เคเคธเคी เคฎाเคค्เคฐा เคฌเคนुเคค เคเคฎ เคนै। เคธूเคฐ्เคฏ เคा 99% เคธे เค เคงिเค เคนिเคธ्เคธा เคนाเคเคก्เคฐोเคเคจ เคเคฐ เคนीเคฒिเคฏเคฎ เคธे เคฌเคจा เคนै। เคเค्เคธीเคเคจ, เคाเคฐ्เคฌเคจ, เคจाเคเค्เคฐोเคเคจ, เคธिเคฒिเคॉเคจ เคเคฐ เค เคจ्เคฏ เคญाเคฐी เคคเคค्เคตों เคी เคฅोเคก़ी เคฎाเคค्เคฐा เคฒเคเคญเค 0.1% เคนै। เคธूเคฐ्เคฏ เคฎुเค्เคฏ เคฐूเคช เคธे เคนाเคเคก्เคฐोเคเคจ (เคฒเคเคญเค 70% เคธे 73%) เคเคฐ เคนीเคฒिเคฏเคฎ (เคฒเคเคญเค 25% เคธे 28%) เคธे เคฌเคจा เคนै। เคธूเคฐ्เคฏ เคे เคฆ्เคฐเคต्เคฏเคฎाเคจ เคा เคฒเคเคญเค 0.77% เคเค्เคธीเคเคจ เคนै। เคเคธเคฒिเค เคตเคน เคชृเคฅ्เคตी เคी เคคเคฐเคน เคฐाเคธाเคฏเคจिเค เคฆเคนเคจ (เคเคฒाเคจे) เคी เคช्เคฐเค्เคฐिเคฏा เคธे เคจเคนीं เคเคฒเคคा เคนै।
เคฌเคนुเคค เคธเคฐเคฒ เคญाเคทा เคฎें,
เค เค्เคจि = เคฐाเคธाเคฏเคจिเค เคช्เคฐเคคिเค्เคฐिเคฏा + เคเคท्เคฎा + เคช्เคฐเคाเคถ
เคเคท्เคฎा = เคเคฃों เคी เคเคคि เคी เคเคฐ्เคा
เคเคฃ เคिเคคเคจे เคคेเค, เคชเคฆाเคฐ्เคฅ เคเคคเคจा เคเคฐ्เคฎ।
เคธूเคฐ्เคฏ = เคเค เคा เคोเคฒा เคจเคนीं, เคฌเคฒ्เคि เคธंเคฒเคฏเคจ เคी เคเคฐ्เคा เคा เคोเคฒा เคนै, เคिเคธเคฎें เคฆเคนเคจ เคจเคนीं, เคจाเคญिเคीเคฏ เคธंเคฒเคฏเคจ เคเคฒเคคा เคนै।
---------------------------------------------------------------------
เค्เคฏा เคนเคฎाเคฐे เคฌोเคฒเคจे เคธे เคเคฐ เคนเคฎाเคฐे เคตिเคाเคฐों เคธे เคญी เคเคฐ्เคฎी เคชैเคฆा เคนोเคคी เคนै?
เคนाँ, เคเคฌ เคนเคฎ เคฌोเคฒเคคे เคนैं เคคो เคเคธเคฎें เคญी เคเคฐ्เคा เคนोเคคी เคนै, เคเคฐ เคเคธी เคเคฐ्เคा เคे เคाเคฐเคฃ เคฅोเคก़ी-เคฌเคนुเคค เคเคฐ्เคฎी เคญी เคชैเคฆा เคนोเคคी เคนै। เคฒेเคिเคจ เคฏเคน เคเคฐ्เคฎी เคฌเคนुเคค เคนी เคเคฎ เคนोเคคी เคนै, เคเคธเคฒिเค เคนเคฎ เคเคธे เคฎเคนเคธूเคธ เคจเคนीं เคเคฐ เคชाเคคे। เคเคฌ เคนเคฎ เคฌोเคฒเคคे เคนैं, เคคो เคนเคฎाเคฐे เคถเคฐीเคฐ เคฎें เคเค เคช्เคฐเค्เคฐिเคฏाเคँ เคนोเคคी เคนैं, เคैเคธे เคซेเคซเคก़े เคนเคตा เคो เคฌाเคนเคฐ เคงเคेเคฒเคคे เคนैं। เคฏเคน เคाเคฎ เคฎांเคธเคชेเคถिเคฏाँ เคเคฐเคคी เคนैं, เคिเคธเคฎें เคฏांเคค्เคฐिเค เคเคฐ्เคा เคเคฐ्เค เคนोเคคी เคนै। เคธ्เคตเคฐเคฏंเคค्เคฐ (vocal cords) เคंเคชिเคค เคนोเคคे เคนैं, เคंเคชเคจ เคนोเคจे เคชเคฐ เคง्เคตเคจि-เคเคฐ्เคा (sound energy) เคฌเคจเคคी เคนै। เคฎुंเคน, เคीเคญ, เคนोंเค เคนिเคฒเคคे เคนैं। เคฏเคน เคญी เคฎांเคธเคชेเคถिเคฏों เคा เคाเคฎ เคนै, เคिเคธเคฎें เคเคฐ्เคा เคฒเคเคคी เคนै। เคเคจ เคธเคญी เค्เคฐिเคฏाเคं เคे เคाเคฐเคฃ เคถเคฐीเคฐ เคฎें เคฐाเคธाเคฏเคจिเค เคเคฐ्เคा, เคฏांเคค्เคฐिเค เคเคฐ्เคा เคฎें, เคเคฐ เคซिเคฐ เคง्เคตเคจि เคเคฐ्เคा เคฎें เคฌเคฆเคฒเคคी เคนै।
เคถเคฌ्เคฆ เคตाเคธ्เคคเคต เคฎें เคง्เคตเคจि เคคเคฐंเคें (sound waves) เคนैं। เคง्เคตเคจि เคคเคฐंเคें เค्เคฏा เคนोเคคी เคนैं? เคนเคตा เคे เคเคฃों เคा เคเคे-เคชीเคे เคंเคชเคจ। เคเคฐ เคนเคฐ เคคเคฐंเค เคฎें เคเคฐ्เคा เคนोเคคी เคนै। เคเคธเคฒिเค เคนเคฎाเคฐी เคเคตाเค เคเคฐ्เคा เคी เคคเคฐंเคें เคนैं।
เคนเคฎाเคฐे เคฌोเคฒเคจे เคฎें เคเคฐ्เคฎी เคจिเคเคฒเคคी เคนै, เคชเคฐ เคฌเคนुเคค เคฅोเคก़ी। เคเคฐ्เคा เคธंเคฐเค्เคทเคฃ เคा เคจिเคฏเคฎ (law of conservation of energy) เคเคนเคคा เคนै เคि เคเคฐ्เคा เคเคญी เคจเคท्เค เคจเคนीं เคนोเคคी, เคेเคตเคฒ เคฐूเคช เคฌเคฆเคฒเคคी เคนै। เคเคฌ เคฎांเคธเคชेเคถिเคฏाँ เคाเคฎ เคเคฐเคคी เคนैं, เคคो 25-30% เคเคฐ्เคा เคाเคฎ เคฎें เคाเคคी เคนै (เคง्เคตเคจि, เคเคคि เคเคฆि), 70-75% เคเคฐ्เคा เคเคท्เคฎा (เคเคฐ्เคฎी) เคฎें เคฌเคฆเคฒ เคाเคคी เคนै। เคเคธเคฒिเค เคฌोเคฒเคจे เคธे เคถเคฐीเคฐ เคฅोเคก़ा เคเคฐ्เคฎ เคนोเคคा เคนै, เคคेเค เคฌोเคฒเคจे เคฏा เคिเคฒ्เคฒाเคจे เคชเคฐ เคเคฒा เคเคฐ्เคฎ เคนो เคाเคคा เคนै, เคฒंเคฌा เคญाเคทเคฃ เคฆेเคจे เคชเคฐ เคฎुँเคน เคเคฐ เคเคฒा เคเคฐเคฎ เคฎเคนเคธूเคธ เคนोเคคा เคนै। เคฏाเคจी เคฌोเคฒเคจा เคฏाเคจी เคเคฐ्เคा เคเคฐ्เค เคเคฐเคจा เคเคฐ เคฅोเคก़ी เคเคฐ्เคฎी เคชैเคฆा เคนोเคจा।
เคนเคฎाเคฐे เคถเคฌ्เคฆ เคญी เคนเคตा เคो เคเคฐ्เคฎ เคเคฐเคคे เคนैं, เคฒेเคिเคจ เคฌเคนुเคค เคฅोเคก़ी เคฎाเคค्เคฐा เคฎें। เคเคฌ เคง्เคตเคจि เคคเคฐंเคे เคนเคตा เคฎें เคเคฒเคคी เคนैं, เคคो เคตे เคนเคตा เคे เคเคฃों เคो เคนिเคฒाเคคी เคนैं, เคคो เคเคธเคธे เคฅोเคก़ी เคเคฐ्เคा เคนเคตा เคฎें เคाเคคी เคนै, เคिเคธเคธे เคนเคฒ्เคी เคเคฐ्เคฎाเคนเค เคชैเคฆा เคนो เคธเคเคคी เคนै। เคฒेเคिเคจ เคฏเคน เคฎाเคค्เคฐा เคฌเคนुเคค เคเคฎ เคนोเคคी เคนै, เคเคธเคฒिเค เคฎเคนเคธूเคธ เคจเคนीं เคนोเคคी।
เคนเคฎाเคฐे เคตिเคाเคฐ เคญी เคเคฐ्เคा เคนैं
เคตिเคाเคฐ เคเคฐ्เคा เคे เคฐूเคช เคนैं, เคนाเคฒांเคि เคตैเคธी เคเคฐ्เคा เคจเคนीं เคैเคธे เคธूเคฐ्เคฏ, เคเค เคฏा เคฌिเคเคฒी। เคฆिเคฎाเค เคฎें เคธूเค्เคท्เคฎ เคตिเคฆ्เคฏुเคค เคธंเคेเคค เคฌเคจเคคे เคนैं। เคนเคฎाเคฐे เคฎเคธ्เคคिเคท्เค เคฎें เคฒाเคों-เคเคฐोเคก़ों เคจ्เคฏूเคฐॉเคจ (Brain Cells) เคนैं। เคตिเคाเคฐ เคคเคฌ เคฌเคจเคคे เคนैं เคเคฌ เคจ्เคฏूเคฐॉเคจ เคเค-เคฆूเคธเคฐे เคो เคฌिเคเคฒी เคैเคธी เคธूเค्เคท्เคฎ เคธंเคेเคค (electrical signals) เคญेเคเคคे เคนैं। เคเคธ เคช्เคฐเค्เคฐिเคฏा เคฎें เคฆो เคคเคฐเคน เคी เคเคฐ्เคा เคถाเคฎिเคฒ เคนोเคคी เคนैं :
(1) เคตिเคฆ्เคฏुเคค เคเคฐ्เคा (Electrical Energy) : เคจ्เคฏूเคฐॉเคจ เคे เค ंเคฆเคฐ เคोเคे-เคोเคे เคเคฏเคจ (Na⁺, K⁺ เคเคฆि) เคเคे-เคชीเคे เคाเคคे เคนैं। เคฏเคน เคเคฏเคจों เคा เคนिเคฒเคจा เคเค เคคเคฐเคน เคी เคตिเคฆ्เคฏुเคค เคเคฐ्เคा เคชैเคฆा เคเคฐเคคा เคนै।
เคตिเคाเคฐों เคฎें เคฎुเค्เคฏเคคः เคฆो เคช्เคฐเคाเคฐ เคे เคเคฃ เคนोเคคे เคนैं :
(1). เคเคฏเคจ (Sodium – Na⁺, Potassium – K⁺, Calcium – Ca²⁺)
(2). เคเคฒेเค्เค्เคฐॉเคจ (เคฌเคนुเคค เคเคฎ เคฎाเคค्เคฐा เคฎें)
(2) เคฐाเคธाเคฏเคจिเค เคเคฐ्เคा (Chemical Energy) : เคจ्เคฏूเคฐॉเคจों เคे เคฌीเค เคธिเค्เคจเคฒ เคाเคคे เคธเคฎเคฏ เคจ्เคฏूเคฐोเค्เคฐांเคธเคฎीเคเคฐ เคจाเคฎเค เคฐเคธाเคฏเคจ เคूเคเคคे เคนैं, เคฏเคน เคญी เคเคฐ्เคा เคैเคธी เคช्เคฐเค्เคฐिเคฏा เคนै। เคเคธเคฒिเค เคตिเคाเคฐ = เคตिเคฆ्เคฏुเคค + เคฐाเคธाเคฏเคจिเค เคช्เคฐเค्เคฐिเคฏाเคं เคा เคฎेเคฒ।
เคตिเคाเคฐ เคुเคฆ เคเคฐ्เคฎी เคจเคนीं เคฌเคจाเคคे, เคฒेเคिเคจ เคเคฌ เคฆिเคฎाเค เคฌเคนुเคค เคธเค्เคฐिเคฏ เคนोเคคा เคนै เคคो เคฐเค्เคค เคช्เคฐเคตाเคน เคฌเคข़เคคा เคนै, เคจ्เคฏूเคฐॉเคจों เคฎें เคฐाเคธाเคฏเคจिเค เค्เคฐिเคฏा เคฌเคข़เคคी เคนै, เคเคธเคธे เคฆिเคฎाเค เคा เคคाเคชเคฎाเคจ เคฅोเคก़ा เคฌเคข़ เคธเคเคคा เคนै, เคฒेเคिเคจ เคฏเคน เคตृเคฆ्เคงि เคฌเคนुเคค เคฎाเคฎूเคฒी เคนोเคคी เคนै เคเคธเคฒिเค เคฎเคนเคธूเคธ เคจเคนीं เคนोเคคी। เคตिเคाเคฐ เคฌเคจเคคे เคธเคฎเคฏ เคฎเคธ्เคคिเคท्เค เคเคฐ्เคा เคเคฐ्เค เคเคฐเคคा เคนै, เคจ्เคฏूเคฐॉเคจों เคฎें เคตिเคฆ्เคฏुเคค เคธंเคेเคค เคเคฒเคคे เคนैं, เคฎเคธ्เคคिเคท्เค เคी เคเคคिเคตिเคงि เคो เคเคฐ्เคा เคाเคนिเค เคนोเคคी เคนै। เคฏเคน เคैเคต-เคตिเคฆ्เคฏुเคค (bioelectric) เคเคฐ्เคा เคนोเคคे เคนैं।


Comments
Post a Comment